در سالهای اخیر، شبکههای اجتماعی بهویژه اینستاگرام به ویترین اصلی بسیاری از کسبوکارهای کوچک و متوسط در ایران تبدیل شدهاند. گفته میشود بیش از دو میلیون فروشنده خرد، معیشت خود را بر پایه اینستاگرام بنا کردهاند و بسیاری از شرکتهای دیگر نیز به این بستر وابستهاند. اما قطع یا محدودیت اینترنت، این وابستگی را به یک ریسک جدی تبدیل کرده است. میتوان گفت در چهارماه اخیر، یعنی از آغاز حوادث دیماه تا کنون، کسبوکارها و فروشگاههای اینستاگرامی فعالیت نداشتهاند و تعطیلی این کسبوکارها که معمولاً هزینه خانوارهای ضعیفتر را تامین میکنند، برابر است با از دست رفتن امکانات اولیه زندگی برای چند میلیون نفر.
«بهراد غیاثالدین»، همبنیانگذار رمیس، بنیانگذار و مدیرعامل هلدینگ آریو و کارآفرین سریالی، در گفتوگو با دیجیاتو از راهکارهای عملی برای حفظ چرخه فروش و تداوم حیات کسبوکارها و فروشگاههای اینستاگرامی و اینترنتی در شرایط بحرانی میگوید.
غیاثالدین با اشاره به نقش پررنگ شبکههای اجتماعی در اقتصاد خرد ایران میگوید: «در سالهای اخیر، شبکههای اجتماعی به یکی از مهمترین بسترهای بازاریابی و فروش برای کسبوکارهای کوچک و متوسط تبدیل شدهاند. در میان آنها، اینستاگرام بهدلیل سادگی استفاده، دسترسی گسترده و ماهیت بصری جذاب، عملاً به ویترین اصلی بسیاری از کسبوکارها تبدیل شده و افراد زیادی، بهویژه صاحبان کسبوکارهای خرد، از این طریق امرار معاش میکنند.»
او ادامه میدهد: «اما این وابستگی، یک ریسک سیستماتیک ایجاد کرده است. بهگونهای که با قطع یا حتی محدود شدن دسترسی مردم به اینترنت، بخش بزرگی از چرخه فروش مختل میشود. در چنین شرایطی، کسبوکارها ناگزیرند رویکرد خود را تغییر دهند و در عین امید به بهبود شرایط، منتظر نمانند و متناسب با نوع فعالیتشان، راهکاری برای استمرار فروش پیدا کنند.»
به گفته غیاثالدین، نخستین راهکار در شرایط قطع اینترنت بینالملل، استفاده از پیامرسانهای داخلی است:
در زمانی که دسترسی به اینترنت آزاد وجود دارد، مهاجرت به پیامرسانهای داخلی فقط یک انتخاب است؛ اما در نبود اینترنت، استفاده از ابزارهای داخلی به ضرورت تبدیل میشود.
او تأکید میکند که موفقیت در این فضا نیازمند تغییر رویکرد است:
برخلاف اینستاگرام که مبتنی بر تعامل و سرگرمی است، کاربران پیامرسانهای داخلی معمولاً بهدنبال اطلاعات مستقیم و تصمیمگیری سریع هستند. بنابراین شفافیت در ارائه اطلاعات اهمیت بالایی دارد. استفاده از تصاویر واضح، توضیحات کوتاه و دقیق، قیمتگذاری شفاف و انتشار مداوم محتوا نقش کلیدی در دیده شدن دارد، چرا که الگوریتمهای پیشنهاد محتوا در این پلتفرمها نسبت به شبکههای خارجی ضعیفتر هستند.
این کارآفرین سریالی، راهکار دوم را برقراری ارتباط مستقیم با مشتریان میداند: «یکی از مزایای بزرگ اینستاگرام این است که نقش واسط بین مشتری و فروشنده را ایفا میکند. اما در زمان قطع اینترنت، همین مزیت به نقطه ضعف تبدیل میشود و ارتباط بهطور کامل قطع میشود.»
به باور او، داشتن بانک اطلاعاتی مشتریان حیاتی است:
کسبوکارها باید یک بانک اطلاعاتی ساده شامل شماره تماس و اطلاعات مشتریان سابق و بالقوه تهیه کنند. از طریق پیامک، تماسهای خودکار یا حتی تماس مستقیم میتوان ارتباط را حفظ کرد.
او ادامه میدهد:
همیشه باید بهانهای برای تماس با مشتری داشت؛ معرفی محصول جدید، تخفیف، جشنواره یا هر روش دیگری که ارتباط را زنده نگه دارد.
به گفته غیاثالدین، در شرایط محدودیت دیجیتال، روشهای سنتی برای فروشگاههای اینستاگرامی و آنلاین دوباره اهمیت پیدا میکنند:
همکاری با فروشگاههای فیزیکی، توزیعکنندگان محلی، استفاده از کاتالوگهای چاپی یا دیجیتال، همگی میتوانند برای کسبوکارهایی که محصولات فیزیکی دارند مؤثر باشند.
او اضافه میکند: «اگر مغازهها بهدلیل ناآشنایی با محصول تمایلی به خرید نداشته باشند، میتوان بهصورت امانی با آنها کار کرد؛ محصول را در فروشگاه گذاشت و پس از فروش، وجه آن را دریافت کرد. در مجموع، روشهای سنتی در این روزها نقش پررنگتری نسبت به گذشته دارند.»
به گفته مدیرعامل هلدینگ آریو، مارکتپلیسها یکی از مهمترین گزینهها برای حفظ جریان فروش هستند:
برخلاف شبکههای اجتماعی که مبتنی بر جذب مخاطباند، مارکتپلیسها بر پایه تقاضا عمل میکنند. کاربر با نیت خرید وارد این پلتفرمها میشود و اگر کالا آماده تحویل باشد، فروش میتواند خیلی سریع فعال شود.
او تأکید میکند که این راهکارها فقط مختص دوران قطع اینترنت نیستند و حتی پس از بازگشت اینترنت نیز کاربرد دارند.
او در پایان به اهمیت داشتن وبسایت اشاره میکند:
داشتن یک وبسایت، حتی در سادهترین شکل، میتواند بهعنوان پایگاه ثابت کسبوکار عمل کند. نیازی نیست کسبوکارهای کوچک سراغ طرحهای پیچیده و پرهزینه بروند. با استفاده از پلتفرمهای استاندارد، میتوان در چند ساعت یا چند روز یک وبسایت قابل قبول راهاندازی کرد.
غیاثالدین در جمعبندی میگوید: «مهمترین نکته در شرایط بحران، تداوم حضور در بازار است. بزرگترین خطر، قطع ارتباط با مشتری و فراموش شدن است. برندهایی که در دوران بحران حضور خود را حفظ میکنند، پس از بازگشت شرایط به حالت عادی، رشد بسیار سریعتری خواهند داشت.»
