معیار انتخاب زیرساخت وب در ایران تغییر کرده است؛ حالا دیگر بحث بر سر قیمت، کیفیت یا پهنای باند نیست، در دسترس بودن در زمان قطع اینترنت است که اهمیت یافته است؛ موضوعی که در گزارش سالانه ایرانسرور نیز خود را نشان میدهد. طبق این گزارش، میزان مهاجرت کسبوکارها از هاست خارجی به داخلی با جهشی ۹۱ درصدی مواجه شده است. مدیرعامل ایرانسرور به دیجیاتو میگوید عاقبت این مهاجرت اجباری، شکلگیری یک ایران خودرو و سایپای دیگر در این صنعت است.
«اینکه معیار دسترس بودن در زمان بحران و قطع اینترنت در گزینش زیرساخت سهیم باشد، خود باعث ضعف میشود؛ هم ضعف کسبوکار و هم ضعف مجموعههای ارائهدهنده خدمات در این حوزه.» این نکات را دانیال احمدزاده، مدیرعامل ایران سرور به دیجیاتو میگوید.
او با بیان این هشدار، فضای فعلی بازار زیرساخت را به صنعت خودروسازی تشبیه میکند و معتقد است وقتی کسبوکارها ناگزیر به استفاده از دیتاسنترهای داخلی هستند، رقابت از بین میرود. به باور احمدزاده، این وضعیت منجر به شکل گیری ایران خودرو و سایپا میشود که کیفیت در آن چندان مطرح نیست؛ چراکه آزادی انتخاب وجود ندارد.
الزام مهاجرت به هاستهای داخلی برای اینکه سایت در دسترس باشد، چه هزینههایی برای کسبوکارها داشته است؟ مدیرعامل ایرانسرور در پاسخ به این سوال دیجیاتو میگوید:
این امر هزینههای زیادی دارد، البته مهاجرت فقط مربوط به هاست نبود، مثلا کسبوکارها مجبور شدند از اینستاگرام و تلگرام به روبیکا و پیامرسانهای داخلی روی بیاورند. مهمترین هزینه این مهاجرت اجباری به علت قطع اینترنت نیز از دست رفتن هزینههای مارکتینگ و سئو سایتها بود.
بنابراین کسبوکارهایی که مشتریان خود را از طریق گوگل جذب میکردند، با دو ضربه همزمان مواجه شدند؛ از یک سو جابهجایی هاست رتبه سایت آنها را تغییر داد و از سوی دیگر، در زمان قطعی اینترنت، گوگل نمیتوانست بهدرستی محتوای سایتهای مستقر در داخل کشور را بررسی کند. نتیجه این بود که بخشی از زحمات چندساله آنها در حوزه سئو از بین رفت.
از نگاه احمدزاده، این فشار بیشتر بر دوش کسبوکارهای خرد افتاده است؛ کسبوکارهایی که پیشتر هاست خارجی داشتند و ناگزیر شدند برای در دسترس ماندن در بازار داخل، به داخل کشور برگردند.
او میگوید شرکتهای بزرگتر معمولاً از قبل برای چنین روزهایی برنامهریزی کرده بودند و حتی دغدغههایشان از جنس دیگری بوده است؛ مثلاً اینکه دیتاسنترشان در شهری قرار بگیرد که در صورت آسیبدیدن یک نقطه بر اثر حملات موشکی، بتوانند سریع بازیابی شوند. اما این کسبوکارهای کوچک بودند که از مهاجرت اجباری آسیب دیدند و زحمات چندسالهشان به باد رفته است.
وقتی بخش بزرگی از وب فارسی به دیتاسنترهای داخلی منتقل میشود، شائبه افزایش ریسک حملات سایبری گسترده ایجاد میشود؛ فرضیهای که البته احمدزاده با آن موافق نیست. او معتقد است تهدیدهای سایبری در هاستهای خارجی هم به شکل دیگری وجود دارد و تمرکز پدید آمده را باید از زاویه دیگری دید.
«بحث تمرکز جغرافیایی بله خطرناک است، اما نه برای حملات سایبری، بلکه برای حملات فیزیکی که نمونه آن را در جنگ هم شاهد بودیم.» او به دغدغه جدی کسبوکارها مبنی بر خطر نابودی فیزیکی دیتاسنترها در جریان جنگ اخیر اشاره میکند.
احمدزاده راهکار کاهش این ریسک بزرگ را نیز در غیرمتمرکز کردن زیرساختها در داخل کشور میداند. به گفته وی برخلاف صنایع برق و گاز که گسترده و غیرمتمرکز هستند، صنعت هاستینگ ایران متمرکز است و این خود یک خطر جدی است.
با این حال توزیع زیرساخت ایرانسرور در چهار لوکیشن تهران، تبریز، شیراز و مشهد قرار دارد که همین امر نیز موجب شد تا استقبال از دیتاسنتر مشهد بیشتر شود. شهری که در دوران جنگ کمتر مورد حمله قرار گرفت.
با این حال، رشد مهاجرت از هاست خارجی به داخلی فقط یک جابهجایی فنی نیست؛ نشانهای است از اینکه قطعیهای اینترنت چگونه منطق تصمیمگیری کسبوکارها را تغییر میدهند.
مسئله دیگر صرفاً محل میزبانی سایتهای ایرانی نیست، بلکه این است که اقتصاد دیجیتال ناچار شده خود را با بحران وفق دهد؛ حتی اگر این وفق دادن، به قیمت تضعیف کیفیت، رقابت و انتخاب آزاد تمام شود.
