اخترشناسان از مدتها قبل در اندازهگیری سرعت و توان Cygnus X-1، سیاهچاله معروفی که در فاصله ۷۲۰۰ سال نوری زمین قرار دارد، دچار چالش شده بودند. حالا گروهی از محققان بهلطف شبکهای جهانی از تلسکوپهای رادیویی و رصد بادهای کیهانی، توانستهاند سرعت جتهای غولپیکر این سیاهچاله را تخمین بزنند.
تیمی از پژوهشگران به رهبری محققان دانشگاه کورتین دریافتهاند که جتهای سیاهچاله Cygnus X-1 با سرعت ۱۵۰ هزار کیلومتربرثانیه به فضا پرتاب میشوند. این عدد معادل نیمی از سرعت نور است. باید ذکر کرد که توان این پرتوها برابر با درخشش ۱۰ هزار خورشید در لحظه است.
Cygnus X-1 در واقع یک سامانه دوگانه پرتو ایکس با جرم بالاست و اولین شیء سماوی محسوب میشود که بسیاری از محققان سیاهچاله بودن آن را تأیید کردند. این سامانه یک سیاهچاله با جرم ستارهای (حدود ۲۱ برابر جرم خورشید) دارد که در مدار یک ستاره ابرغول پرجرم قرار گرفته است. گرانش سیاهچاله از ستاره همراهش ماده بیرون میکشد و گاز پیرامون آن یک قرص انباشت درخشان میسازد که پرتوهای ایکس قوی منتشر میکند و به جتها قدرت میدهد.
بااینحال، اندازهگیری سرعت چیزی که هزاران سال نوری با زمین فاصله دارد، آسان نیست. دکتر «استیو پرابو» و تیمش با تلسکوپی به اندازه زمین توانستهاند دنبالهای از تصاویر داشته باشند که این جتها را نشان میدهد. آنها با اندازهگیری مقدار تغییر جهت بادهای حاصل از ستاره توانستند قدرت این جتها را محاسبه کنند.
پروفسور «جیمز میلر-جونز»، یکی از نویسندگان این تحقیق، میگوید: «حالا میتوانیم از این محاسبات برای ارتقای درکمان از جتها استفاده کنیم، خواه این جتها متعلق به سیاهچالههایی با جرم ۱۰ برابر یا ۱۰ میلیون برابر خورشید ما باشند.» این مطالعه نشان داد که قاعده قبلی دانشمندان درست بوده است: اینکه ۱۰ درصد انرژی موادی که درون سیاهچاله میریزند، بهعنوان جت بیرون میزنند.
نتایج این مطالعه در ژورنال معتبر Nature Astronomy منتشر شده است.
