اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب موفق به ترسیم دقیقترین و واضحترین نقشه از شبکه کیهانی شدهاند. این دستاورد بزرگ کیهانشناسی که حاصل تلاش یک تیم بینالمللی به سرپرستی دانشمندان ایرانی دانشگاه کالیفرنیا ریورساید است، ساختار عظیم و پنهانی را آشکار میکند که کهکشانها را در سراسر کیهان به یکدیگر متصل کرده است.
محققان در این پژوهش با بررسی بیش از ۱۶۴ هزار کهکشان توانستند این شبکه پیچیده کیهانی را تا زمانی که جهان فقط یک میلیارد سال سن داشت ردیابی کنند و تحول آن را در طول ۱۳.۷ میلیارد سال تاریخ کیهانی به تصویر بکشند. نویسنده ارشد این تحقیق، «حسین حاتمنیا»، پژوهشگر ایرانی دانشگاه کالیفرنیا ریورساید، است. همچنین در این پروژه پروفسور «بهرام مبشر»، استاد فیزیک و اخترشناسی دانشگاه کالیفرنیا ریورساید نیز مشارکت داشته است.
شبکه کیهانی در واقع اسکلتبندی اصلی و معماری کلان کیهان است که از رشتهها و صفحات بزرگی متشکل از گاز و ماده تاریک ساخته شده است. این رشتههای عظیم، نواحی بسیار وسیع و تهی از ماده را که خلاء نامیده میشوند در بر گرفتهاند و با اتصال کهکشانها و خوشههای کهکشانی در فواصل نجومی، یکپارچگی ساختار جهان را حفظ میکنند. ابزارهای مادون قرمز جیمز وب توانستند با عبور از غبارهای کیهانی، کهکشانهای بسیار کمنور و دوری را مشاهده کنند که پیشازاین برای هیچ تلسکوپ دیگری قابل رؤیت نبودند.
حسین حاتمنیا اشاره میکند که پروژه کاسموسوب با هدف مشاهده عمیق و وسیع آسمان طراحی شده است تا امکان مطالعه تکامل کهکشانها در ساختارهای رشتهای از ابتدای جهان تا منطقه موسوم به جهان نزدیک فراهم شود. بهرام مبشر نیز میگوید دقت تصویربرداری جیمز وب در مقایسه با تلسکوپ هابل بسیار چشمگیر است؛ چرا که ساختارهایی که پیشتر به صورت تودههای درهم و محو دیده میشدند، اکنون به صورت جزئیات مجزا و دقیق ریختشناسی میشوند.
دلیل اصلی شفافیت بیسابقه این نقشه جدید، توانایی دوگانه جیمز وب در شناسایی کهکشانهای بسیار ضعیف و اندازهگیری فوقدقیق فاصله آنهاست که اجازه میدهد هر کهکشان در جایگاه زمانی صحیح خود در تاریخ کیهان قرار گیرد.
این محققان در راستای ترویج علم باز، تمامی دادههای استخراج شده شامل کاتالوگ کهکشانها و کدهای محاسباتی نقشه را به همراه یک ویدیو از تکامل چند میلیارد ساله شبکه کیهانی در دسترس عموم در گیتهاب قرار دادهاند. یافتههای این پژوهش نیز در ژورنال The Astrophysical Journal منتشر شده است.
