خبرگزاری تسنیم، یادداشت- جعفر خاندوزی، کارشناس میراث فرهنگی| در گستره فرهنگ عاشورایی استان گلستان، آیین‌ها و مناسک مردمی نقش مهمی در بازتولید هویت دینی و اجتماعی دارند؛ آیین‌هایی که نه‌تنها جلوه‌ای از سوگواری، بلکه حامل لایه‌های عمیق فرهنگی و اعتقادی جامعه‌اند. یکی از برجسته‌ترین این آیین‌ها، مراسم «40 منبر» در بافت تاریخی گرگان است که در شهریورماه سال 1391 با شماره 550 در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده است.

این آیین هر ساله در غروب روز تاسوعای حسینی در محلات قدیمی شهر گرگان برگزار می‌شود و ریشه در باورها و سنت‌های دیرینه مردم این منطقه دارد. در این مراسم، منبرهایی که در خانه‌ها و اماکن قدیمی توسط خادمان محلی نگهداری می‌شوند، با آغاز آیین از جای خود خارج شده و با پارچه‌های سیاه یا سبز پوشانده می‌شوند و در نقاطی چون مسجد یا حیاط منازل قرار می‌گیرند.

بر روی این منبرها معمولاً سینی یا ظرفی بزرگ از گل قرار داده می‌شود تا عزاداران با نذر و نیت، شمعی روشن کرده و در آن قرار دهند. فضای مراسم آکنده از آیین‌های سنتی همچون دود کردن اسپند، پذیرایی از عزاداران با غذاهای نذری و شربت و حضور پرشور مردم در کوچه‌پس‌کوچه‌های محلات تاریخی همچون سرچشمه، سرپیر، شازده‌قاسم و عباسعلی است.

در باور عمومی مردم گرگان، زیارت 40 منبر با نیت خالص و روشن کردن شمع در هر منبر، حاجات و نیازهای معنوی آنان را برآورده می‌کند؛ باوری که در طول نسل‌ها به‌عنوان بخشی از فرهنگ آیینی منطقه حفظ شده است. در گذشته حتی آیین‌هایی مانند آوردن کله‌قند و پارچه ترمه برای نذر و استفاده در مراسم نیز در میان خانواده‌ها رواج داشته که نشان از پیوند عمیق این آیین با زندگی روزمره مردم دارد.

از این منظر، آیین «40 منبر» صرفاً یک سنت آیینی نیست، بلکه ظرفی برای بازنمایی پیوندهای اجتماعی، همبستگی محلی و انتقال میراث معنوی در بستر فرهنگ عاشورا به شمار می‌رود. حفظ و احیای صحیح این‌گونه آیین‌ها، نه‌تنها به صیانت از میراث ناملموس کشور کمک می‌کند، بلکه نقش مهمی در تقویت هویت فرهنگی و انسجام اجتماعی ایفا خواهد کرد.

در نهایت، آیین‌های مذهبی همچون «40 منبر» را می‌توان حلقه اتصال گذشته و امروز دانست؛ آیینی که اگر درست فهم و معرفی شود، ظرفیت آن را دارد که همچنان به‌عنوان یکی از عناصر هویت‌ساز فرهنگ عاشورایی در جامعه امروز باقی بماند.

انتهای پیام/