به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، در میان دهها آیین مذهبی و سنتی محرم در ایران، برخی مراسمها چنان با هویت یک شهر و مردم آن گره خوردهاند که نام آن شهر با آن آیین شناخته میشود. در شهرستان فردوس نیز «نخلگردانی» از جمله همین آیینهاست؛ مراسمی ریشهدار که دههها و بلکه قرنهاست در روز عاشورا برگزار میشود و به نماد عزاداری مردم این شهرستان تبدیل شده است.
هر سال با فرارسیدن تاسوعا و عاشورای حسینی، شور و حال خاصی در هیئتهای مذهبی فردوس شکل میگیرد. از شب تاسوعا، جوانان و خادمان هیئتها با هدایت پیشکسوتان و افراد باتجربه، نخلها را آماده میکنند؛ سازههایی عظیم که با پارچههای سیاه، بیرقها و نمادهای عزاداری آذین میشوند تا برای حضور در بزرگترین اجتماع عاشورایی شهر آماده شوند.
هفت نخل، هفت هیئت، یک مقصد
در فردوس هفت هیئت مذهبی دارای نخل هستند؛ هیئتهای حسینی سادات، فاطمیه، ابوالفضلی، موسیبنجعفر(ع)، جوادالائمه(ع)، طفلان مسلم و حضرت رقیه(س).
هر یک از این هیئتها از نقاط مختلف شهر، نخل خود را به سمت محل برگزاری نماز ظهر عاشورا حرکت میدهند. برخی از این مسیرها به سه کیلومتر میرسد و نخلهای سنگینوزنی که بیش از یک تن وزن و حدود شش متر ارتفاع دارند، بر دوش جوانان عزادار حمل میشوند.
در ساعات منتهی به ظهر عاشورا، هفت نخل در کنار یکدیگر قرار میگیرند؛ صحنهای کمنظیر که شکوه آن هر بینندهای را تحت تأثیر قرار میدهد و یکی از برجستهترین جلوههای آیینهای عاشورایی خراسان جنوبی را به نمایش میگذارد.
زیرنخلیها؛ روایت ایثار در دل عزاداری
شاید کمتر کسی بداند که حرکت نخلها نیازمند نظم، هماهنگی و تجربه فراوان است. پیش از آغاز مراسم، در هر هیئت جلسات توجیهی ویژهای برای «زیرنخلیها» برگزار میشود. این افراد که مسئولیت حمل نخل را برعهده دارند، باید براساس علائم و ریتمهای خاص طبل حرکت کنند.
فردی که در پیشاپیش نخل حرکت میکند، با نواختن طبل، فرمانهای لازم را برای حرکت، توقف، تغییر سرعت یا عبور از موانع صادر میکند و زیرنخلیها نیز با هماهنگی کامل این دستورات را اجرا میکنند. این هماهنگی مثالزدنی موجب شده است که نخلهای عظیم فردوس، باوجود وزن بالا و مسیرهای طولانی، با کمترین مشکل در میان جمعیت عزاداران به حرکت درآیند.
از امامزادگان تا مصلای عاشورا
در گذشته، مقصد نخلها امامزادگان سلطان محمد و سلطان ابراهیم(ع) بود؛ اما طی سالهای اخیر، با تغییر محل برگزاری برنامههای محوری عاشورا، نخلها به محل اقامه نماز ظهر عاشورا منتقل میشوند.
پس از اقامه باشکوه نماز ظهر عاشورا، مراسم اصلی نخلگردانی آغاز میشود. جمعیت انبوهی از مردم فردوس و همچنین فردوسیهای مقیم سایر شهرها که برای حضور در مراسم محرم به زادگاه خود بازمیگردند، در این آیین حضور دارند.
عزاداران هر هیئت در مقابل نخل متعلق به هیئت خود حرکت میکنند و با سینهزنی و نوحهخوانی، کاروان نخلها را تا محل مقتلخوانی همراهی میکنند.
لحظهای که عزاداری به اوج میرسد
اوج مراسم نخلگردانی فردوس در خیابان حافظ و محدوده مسجد جامع امام خمینی(ره) رقم میخورد. در این نقطه، زیرنخلیها نخلها را بر زمین میگذارند و عزاداران با نوای سوزناک مداحان وارد محل مقتلخوانی میشوند. نوحههای سنتی و ماندگاری که سالهاست در این مراسم طنینانداز میشود، فضای شهر را در اندوهی عمیق فرو میبرد. در این لحظات، هزاران عزادار همصدا و همدل، مصیبتهای روز عاشورا را مرور میکنند.
مقتلخوانی؛ بازخوانی حماسه کربلا
یکی از مهمترین بخشهای آیین عاشورای فردوس، مراسم مقتلخوانی است. روحانیان و خطیبان برجسته در این بخش، ضمن تبیین فلسفه قیام امام حسین(ع)، وقایع روز عاشورا را روایت میکنند. تشریح صحنه نبرد، معرفی یاران باوفای سیدالشهدا(ع)، بیان رشادتهای اصحاب و روایت لحظات شهادت امام حسین(ع)، فضایی سرشار از حزن و معنویت ایجاد میکند.
در لحظات پایانی مقتلخوانی، هنگامی که از سادات حاضر در مجلس خواسته میشود به احترام جد بزرگوارشان بایستند، اشک و اندوه سراسر مصلا را فرا میگیرد و عزاداری به اوج خود میرسد.
میراثی ماندگار در فرهنگ عاشورایی ایران
آیین نخلگردانی فردوس صرفاً یک مراسم مذهبی نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی این شهرستان به شمار میرود. آیینی که نسل به نسل منتقل شده و امروز به یکی از شاخصترین جلوههای فرهنگ عاشورایی خراسان جنوبی تبدیل شده است.
ویژگیهای منحصربهفرد این مراسم، از ساختار نخلها و شیوه حمل آنها گرفته تا نحوه حرکت، هماهنگی زیرنخلیها و پیوند آن با نماز ظهر عاشورا و مقتلخوانی، موجب شده است که بسیاری از صاحبنظران فرهنگی، نخلگردانی فردوس را شایسته ثبت در فهرست میراث ناملموس کشور بدانند.
آیین نخلگردانی فردوس امروز نه تنها نماد عزاداری مردم این شهرستان، بلکه جلوهای از پیوند عمیق مردم این دیار با فرهنگ عاشورا و مکتب سیدالشهدا(ع) است؛ آیینی که هر سال در روز عاشورا، روایتگر عشق، وفاداری و دلدادگی مردمانی است که قرنهاست پرچم عزای حسین(ع) را برافراشته نگه داشتهاند.
انتهای پیام/
