خبرگزاری مهر، فرزاد جهان بین دانشیار دانشگاه و معاون فرهنگی و دانشجویی دانشگاه آزاد سلامی در یادداشتی به بررسی عملکرد فرهنگی دانشگاه های رژیم غاصب در شرایط جنگی پرداخت. متن این یادداشت به شرح زیر است؛
۱. دانشگاه تلآویو: از «اتاق وضعیت» تا مدیریت نمایشی همبستگی
این دانشگاه پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ اتاق وضعیتی برای دیپلماسی عمومی راهاندازی کرد. کارکرد فرهنگی این اقدام، ایجاد هویت مشارکتی و درگیر کردن دانشجویان در روایت مشترک «در سرنوشت کشور بودن» بود. اما از دیگرسو، روایتهای جایگزین (مانند مخالفت با جنگ یا انتقاد از کشتار غیرنظامیان) را طرد میکرد. همچنین گزارشهایی از اخراج یا تهدید دانشجویان عربتبار یا چپگرا در این دانشگاه وجود دارد که به همبستگی با غزه متهم شدهاند. بنابراین «هویت مشارکتی» در عمل، هویت انحصاری است.
۲. دانشگاه عبری اورشلیم: روایتسازی علمی در کنار سرکوب آکادمیک
اساتید این دانشگاه حضور پررنگی در رسانههای بینالمللی داشتند و یادداشتهایی در دفاع از سیاستهای امنیتی منتشر میکردند. کارکرد فرهنگی آن، اقناع نخبگانی از طریق «صدای علمی» بود. اما همین دانشگاه، نادره شلهوب کویورکان (استاد حقوق) را به دلیل اظهارات ضدصهیونیستی و امضای طومار نسلکشی در غزه از تدریس تعلیق کرد. بنابراین «روایتسازی عقلانی» تنها برای کسانی مجاز است که با خط مشی دولتی همسو باشند. در غیر این صورت، دانشگاه به ابزار حذف علمی مخالفان تبدیل میشود.
۳. تکنیون: پیوند هویت علمی با مأموریت امنیتی
این دانشگاه پروژههای تحقیقاتی خود را به نیازهای دفاعی متصل کرد (مانند توسعه سامانههای گنبد آهنین و پیکان) و کارکرد فرهنگی آن نیز، ادغام «دانشجو بودن» با «خدمت به کشور» در دل این پروژ ها است.
۴. دانشگاه بنگوریون: جانشینی برای دولت
شبکههای داوطلبی دانشجویی برای کمک به آسیبدیدگان جنگ ایجاد شد. کارکرد فرهنگی، تبدیل دانشجو از مخاطب به کنشگر اجتماعی بود. اما باید بدانیم کمک به آسیبدیدگان اسرائیلی تقریباً منحصراً به یهودیان ساکن در مناطق نزدیک غزه محدود میشود و هیچ ساختار مشابهی برای کمک به فلسطینیهای غزه یا کرانه باختری وجود ندارد. همچنین این شبکهها بار دولت را سبک میکنند بدون آنکه پرسشی درباره ریشههای بحران مطرح شود.
۵. آیینهای همبستگی و یادبود: تقویت انسجام جمعی
مراسم یادبود کشتهشدگان، برپایی پرچمها و تجمعات حمایت از نیروهای نظامی در دانشگاهها برگزار میشود و کارکرد آن کاهش فاصله روانی میان دانشگاه و میدان جنگ است. اما در همین دانشگاهها، هرگونه مراسم یادبود برای دهها هزار غیرنظامی فلسطینی کشتهشده در غزه یا یادبود روز نکبت (Nakba) ممنوع یا با برخورد شدید امنیتی مواجه میشود. بنابراین «انسجام جمعی» بر پایه طرد دیگری تعریف میشود.
۶. خدمات روانی
رائه مشاوره و کارگاههای مدیریت اضطراب، کارکرد حفظ ثبات روانی را دارد.
جمع بندی:
الگوی واقعی عملکرد فرهنگی دانشگاههای اسرائیل در جنگ، دو وجهی است: ۱. روایتسازی عقلانی اما فقط در چارچوب مورد تأیید دولت ۲. هویتسازی جمعی اما بر پایه طرد فلسطینیها و عربهای اسرائیلی ۳. کنشسازی اجتماعی اما به عنوان جانشین خدمات دولتی و بدون پرسش از ساختارهای قدرت دانشگاه در رژیم غاصب جزو لاینفک ماشین ترور و جنگی است.
