به گزارش خبرنگار ایرنا، در استودیو ایرنا فارس میزبان استاد مجید چیزفهم، خوشنویس نامآشنای شیرازی و عضو هیات مدیره انجمن خوشنویسان ایران بودیم.
در این گپوگفت شیرین که بیش از ۲ ساعت طول کشید، با او از زیست ۵۰ ساله در میان زیبایی نی و دوات، مزایای خوشنویسی، ۴۰ سال آموزش خطاطی، نگارش کتیبههای مشهور شهر و بدخطی پزشکان گفتیم.
فونتهای فارسی؛ کمک یا رقیب هنر خوشنویسی؟
بحث که به خوشخطی و بدخطی اقشار مختلف مردم رسید، گفتم شاید تایپی شدن نوشتهها و حتی طراحی فونتهای نستعلیق و شکسته سبب شده تا بسیاری از مردم خود را بینیاز از آموزش خوشنویسی ببینند. پرسیدم آیا آمار انجمن خوشنویسان شیراز نیز این را نشان میدهد؟
چیزفهم این را تایید کرد و گفت: حال و هوای جامعه در گذر زمان و ایجاد تنوع در سرگرمیها نیز تاثیر بسیاری روی میزان استقبال جوانترها از هنر خوشنویسی گذاشته است؛یادم است که مثلا در دهه شصت با همه مشکلات و محدودیتهایی که در انجمن وجود داشت، در سال سه هزار نفر هنرجو آموزش میدیدند، اما به مرور با رایج شدن آموزش دیگر هنرها از جمله موسیقی در جامعه و رشتههای ورزشی، تنوع سرگرمیهای کامپیوتری و موبایلی جوانان و نوجوانان را به خود مشغول کرد.
او افزود: هر چند باید در پرانتز بگویم که دیگر هنرها نسبت به خوشنویسی بسیار گرانتر هستند؛ به عنوان نمونه، شهریه ۲ ساعت آموزش موسیقی برابر با یک دوره شرکت در کلاسهای انجمن خوشنویسان است.
او این را هم گفت که پیشتر هنرجوهای مرد سه تا چهار برابر بانوان بود، اما همزمان با کاهش میزان هنرجوها، بانوان استقبال بیشتری کردهاند.
چیزفهم ادامه داد: با این حال انجمن خوشنویسان شیراز هنوز هم در میان ۳۸۰ شعبه سراسر کشور، پیشتاز و یکی از فعالترینها است.
استفاده از فونت نستعلیق، نیازمند هنر خوشنویسی است
از او درباره تاثیری که فونتهای طراحی شده فارسی (بهویژه خوشنویسی) بر این هنر داشته، پرسیدم. او گفت: پایه و اساس خوشنویسی بر قلم و مرکب است و در ایران چهار خط اصلی نستعلیق، شکسته نستعلیق، ثلث و نسخ متداول است و همینها پایه و اساس دیگر گرایشهای خوشنویسی هستند.
استاد درجه یک خوشنویسی فارس ادامه داد: خلق جدیدی در کار نبوده، بلکه ترکیب خلاقانه همین خطوط منجر به ابداع شده است؛ مثلا خط معلی با کاربرد نگارش عناوین، ترکیبی از ثلث، نسخ و نستعلیق است یا کرشمه نیز به همین شکل ایجاد شده است.
چیزفهم افزود: خطنقاشی نیز حاصل ابتکار و نوآوریهایی در خوشنویسی است و البته اساتید فعال در این حوزه اعتقادی به آموزش ندارند، چرا که معتقدند این هنر حاصل خلاقیت ذهنی است و آموزش جای خلاقیت را میگیرد.
او این را هم یادآور شد که این خطوط ماندگاری چهار خط اصلی را ندارند، زیرا از پایه و اساس کاملی برخوردار نیستند.
چیزفهم در پاسخ به این سوال بر یک نکته ظریف نیز تاکید کرد: اینکه افرادی که از این نرمافزارها استفاده میکنند باید خوشنویس باشند، در حالی که امروز شاید از پنجاه نفر، ۲ یا سه نفر با طرز استفاده از حروف و چیدمان و به طور کلی ترکیب، مهارت داشته باشند.
این استاد خوشنویسی گفت: ما وقتی متن تایپ شده با فونت نستعلیق را ببینیم، در همان نگاه نخست متوجه میشویم که تایپیست، خوشنویس بوده یا خیر؛ بیشتر آنها نیستند و ترکیب و اتصالات را نمیشناسند.
خطاط سه جلد قرآن کریم، دیوان و کتیبه زندگینامه حافظ و بسیاری دیگر از کتیبههای مشهور فارس، گفت: بسیاری از کاربران فونت نستعلیق، خوشنویسی را بلد نیستند و این یک عذاب روحی برای ما است؛ چه بسا تابلوهای خیلی بزرگ در سطح شهر دیدهایم که حتی از نظر املایی اشتباه است؛ مثلا یک دندانه کم و زیاد دارد یا اتصالات حروف نادرست است.
او اضافه کرد: اینها یک نوع آموزش غیرمستقیم غلط هستند که بر ذهن مردم اثرگذار است.
یک پیشنهاد سازنده؛ جای خالی نظام صنفی هنری در شهر
استاد درجه یک خوشنویسی ایران در ادامه پاسخ به این پرسش، یک پیشنهاد سازنده نیز ارائه کرد. چیزفهم با اشاره به اشتباهات پرشمار بر روی تابلوهای بزرگ شهر، گفت: یکبار در حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، هنگامی که به نمایندگی از هنرمندان صحبت میکردم، یکی از مطالبات من ایجاد یک نظام صنفی هنری بود؛ همان گونه که نظام پزشکی ناظر است تا هر کسی نتواند مطب تاسیس و دارو تجویز کند و هیچ کس بدون مجوز نظام مهندسی نباید ساختمان بسازد.
چیزفهم ادامه داد: به نظر من، مسئولیت هنری در جامعه به مراتب بیشتر است، چرا که بر ذائقه و ذهن یک نسل اثرگذار است.
او تاکید کرد: چنانچه نظام صنفی هنری فعال شود، دیگر کسی نمیتواند بدون بررسی و تایید، تابلوسازی بزند و به هر شکلی که خواست کار کند؛ انجمن خوشنویسی فارس با شعبههای فعال در سراسر استان میتواند به عنوان ناظر امور خوشنویسی مورد استفاده قرار گیرد.
کتیبهای را سراغ دارم که بر سردر یک مدرسه علمیه نصب شده و روزانه محل آمد و شد ۷۰ تا ۱۰۰ طلبه است؛ کتیبه حاوی یک آیه قرآنی مشهور است و چهار غلط املایی در آن وجود دارد.
چیزفهم با اشاره به تخصص خود در کتیبهنگاری، گفت: کتیبهای که قرار است روی بنایی نصب شود، مثل یک کاغذ نیست که چند روز بعد پاره شود، بلکه سالها ماندگار است؛ اگر زشت و بیاساس باشد، آیندگان چه فکری خواهند کرد؟
او بیان کرد: کتیبهای را سراغ دارم که بر سردر یک مدرسه علمیه نصب شده و روزانه محل آمد و شد ۷۰ تا ۱۰۰ طلبه است؛ کتیبه حاوی یک آیه قرآنی مشهور است و چهار غلط املایی در آن وجود دارد.
این خطاط نامآشنای شیرازی با تاکید دوباره بر ضرورت ایجاد نظام صنفی هنری، اظهار کرد: بسیاری از این ایرادات من را رنج میدهد؛ یکی نبوده که بگوید این اشتباه یا نازیباست.
نااستادهایی با درآمدهای چندصد میلیونی
از چیزفهم درباره آموزش خوشنویسی در فضای مجازی پرسیدم؛ آیا آموزش خطاطی از راه دور ممکن است؟
او در پاسخ به این پرسش، باز هم به همان مطالبه ضروری خود، یعنی نظام صنفی هنری، بازگشت و گفت: در فضای مجازی افرادی را میبینیم که آشنایی کاملی با خوشنویسی ندارند و مراحل رسمی انجمن را نگذراندهاند؛ به ظاهر خط خوبی دارند، اما اصولی کار نمیکنند. با این حال برخی از آنها ماهانه از آموزش در فضای مجازی، ۵۰۰ میلیون درآمد دارند.
استاد خوشنویسی فارس که ۴۰ سال آموزش خوشنویسی را در کارنامه دارد، اگر چه از آموزشهای مجازی انجمن خوشنویسان گفت، اما اضافه کرد: حس و حالی که از زانو به زانو نشستن و ارتباط معنوی استاد و شاگرد حاصل میشود، در آموزش مجازی وجود ندارد.
او ادامه داد: خیلی وقتها، هنرجوها آموختههای ارزشمندی غیر از فنون خوشنویسی را از ارتباط با استاد خود فرا میگیرند؛ وقتی استاد یک سری آداب را رعایت میکند، به طور خودبه خود به شاگرد منتقل میشود، در حالی که در آموزش مجازی این گونه نیست.
یوگا، همراه جسمی و عشق همراه روحی خوشنویس شیرازی
خوشنویس دارای نشان درجه یک هنری، در اثنای سخن گفتن از آموزش استاد و شاگردی خوشنویسی، گفت: یکی از هنرجوهایم پرسید من پس از کمی تمرین احساس خستگی و کمر درد میکنم، چطور است که شما این همه مینویسید و خسته هم نمیشوید؟
چیزفهم گفت: عشق و علاقه به خوشنویسی نوعی مقاومت معنوی ایجاد میکند و اجازه نمیدهد که کار خیلی سخت شود. البته خوشنویس باید ورزش هم بکند، دستکم هر چند دقیقه یک بار بلند شود و قدمی بزند.
او ادامه داد: من پنج سال است که یوگا کار میکنم و برای سلامتی جسم بسیار مفید است؛ به هنرجویان خوشنویسی توصیه میکنم که یک ورزش را برای خود انتخاب کنند، دستکم پیادهروی را در برنامه خود قرار دهند.
گلایههای تلخ استاد خوشنویسی فارس؛ نامم را از کتیبه حافظیه حذف کردند
خطاط قرآن دروازه قرآن و بسیاری از کتیبههای سایتهای گردشگری شیراز، در لابهلای این گفتوگو گلایههای تلخی را هم مطرح کرد؛ از بیتوجهی مسئولان به انجمن خوشنویسی تا حذف نامش از زیر کتیبهها و تابلوهایی که نگاشته بود.
او گفت: مسئولان فرهنگی ما باید خیلی بیشتر از آنچه امروز هست، به خوشنویسی توجه کنند و به آن بها دهند؛ چرا که مزیتهای خوشنویسی و تاثیرات مثبتی که بر روی جامعه دارد، قابل توجه است.
چیزفهم با اشاره به برخی از فواید خوشنویسی برای جوانان و فرهنگ جامعه، افزود: انجمن خوشنویسی هیچگاه تقاضای حمایت مالی مستقیم نداشته است، بلکه فقط میخواهد در سطح جامعه معرفی شود.
باز هم حذف کردند، گفتند تبلیغ میشود
او با اشاره به فرآیند خرید و جابهجایی ساختمان شعبه شیراز انجمن خوشنویسان، ادامه داد: انجمن خوشنویسان اکنون ظرفیت لازم برای آموزش هزاران هنرجو در سال را دارد.
چیزفهم از نخستین ساختمان شعبه شیراز انجمن خوشنویسان یاد کرد که در یکی از خیابانهای گران شهر با تنها ۲۴ میلیون تومان خریداری شد و اکنون با یک ساختمان سه طبقه در خیابان هدایت تهاتر شده است.
او با بیان اینکه هزینه کردن برای خوشنویسی، یک سرمایهگذاری ارزشمند برای فرهنگ جامعه است، گفت: یکبار به یکی از مسئولان استان گفتم تریبون در اختیار دارید و هر هفته در جمع مردم شیراز سخنرانی میکنید، یک بار شده که از خوشنویسی بگویید؟ در حالی که مولای ما حضرت علی (ع) خطی خوش داشته و درباره انتخاب لیقه و تراشیدن قلم برای خوب نوشتن، به اصحاب خود توصیههایی دارد.
چیزفهم با گلایه از زمانی یاد کرد که به رایگان در شبکه فارس، آموزش خوشنویسی میداد و گفت: یکبار تقاضا کردم که برای معرفی انجمن خوشنویسان همراه با شماره تلفن، چند زیرنویس داشته باشند؛ پس از یکبار پخش، زیرنویس و برنامه آموزشی متوقف شد؛ دلیل را پرسیدم، گفتند تبلیغ میشود.
او ادامه داد: این همه تبلیغ تجاری از چیپس و پفک با هدف درآمدزایی پخش میشود، اما برای هنری که این همه برای جامعه مفید است، هزینه نمیشود.
چیزفهم گفت: یک بار هم در ایام تاسوعا و عاشورا، شهرداری به من سفارش نگارش بنرهایی برای نصب در سطح شهر را داد؛ با همکاری دیگر خوشنویسان، تابلوهای بسیار نفیسی درباره امام حسین (ع) و روایتهای ایشان تهیه شد.
رئیس سابق انجمن خوشنویسان شیراز ادامه داد: در پایین یکی از آنها، نام و شماره تلفن انجمن خوشنویسان درج شد تا با نصب در سطح شهر، به مردم معرفی شود؛ حذف شده بود و گفتند تبلیغ میشود.
او با این جمله تلخ که درد دل بسیار است، ادامه داد: در محوطه حافظیه، سنگی هست که بخشی از زندگینامه حافظ روی آن نوشته شده و در سفر رهبر شهید به شیراز نصب شد؛ خط آن را من نوشتم و اسم خود را مطابق رویه معمول زیر آن نوشتم؛ میراث فرهنگی آن را پاک کرده بود و گفتند تبلیغ میشود.
چیزفهم ادامه داد: میراث فرهنگی وقتی خطی را روی یک اثر هنری مربوط به صدها سال پیش کشف میکند، وقت و هزینه بسیاری برای دانستن اینکه خطاط آن چه کسی بوده صرف میکند، اما امروز نام خطاط را از کتیبه پاک کرده است.
او پس از این همه، اظهار کرد: باز هم میگویم، انتظار ما این است که همه مسئولان، مستقیم و غیرمستقیم، هنر را دریابند.
چیزفهم گفت: انجمن خوشنویسی با هزینهای بسیار اندک و با کیفیت بالا، این هنر را به علاقمندان آموزش میدهد.
در انتخابات انجمن خوشنویسان نامزد نشدم تا درسی برای مسئولان باشد
مجید چیزفهم که دهها مسئولیت انجمن خوشنویسان شیراز را به عهده داشت، تصمیم گرفت این مسئولیت را به خوشنویسان جوان بسپارد و در انتخابات ۲ سال گذشته انجمن نامزد نشد؛ از او پرسیدم چرا؟
او پاسخ داد: چند سالی بود که میخواستم این سمت را به جوانترها بسپارم؛ در مراسم تجلیلی که برایم برگزار شد، پشت تریبون گفتم شاید این درسی برای مسئولانی باشد که تا آخرین لحظه نیز مسئولیتها را رها نمیکنند.
چیزفهم گفت: ایده اصلی من این بود که جوانان با ابتکارات و خلاقیتهای خود وارد میدان شوند.
او درباره مدیر جدید انجمن خوشنویسان فارس نیز گفت: استاد قادری جوانی هستند که سرهنگ نیروی هوایی است و مراحل خوشنویسی را نیز تا مرحله استادی گذرانده است؛ هر چند که اداره انجمن به صورت شورایی انجام میشود.
استادان خطاط در آموزش به هنرجویان بخل نورزند
از استاد چیزفهم خواستم تا آخرین گفته او در این مصاحبه، سخنی با خوشنویسان و توصیهای به جوانان و نوجوانان باشد.
او با بیان اینکه خوشنویسانی که در این حوزه مانده و به مراحل آخر رسیدهاند، دیگر احتیاجی به توصیه ندارند و به خوبی تکلیف و وظیفه خود را میدانند، ادامه داد: فقط میگویم در آموزش هنر خود، بخل نورزند. برخی اساتید علاقهای به انتقال دانش خود ندارند، در حالی که بسیاری از آنان آموختههایی را که با چندین سال زحمت کسب کردهاند، به آسانی در اختیار دیگران میگذارند.
توصیهای پدرانه به نوجوانان؛ یک هنر را در کنار تحصیل خود دنبال کنید
چیزفهم توصیه کرد: یک هنر که به آن علاقمند هستند را انتخاب کنند، آن را ادامه دهند و به نتیجه برسانند، چرا که این هنر زمانی به کمک شما میآید و به دادتان میرسد. چنانکه من اکنون ۲۱ سال است که بازنشسته شدهام و هنر خوشنویسی تا اندازهای توانسته بخشی از هزینههای زندگیام را جبران کند.
البته استاد درجه یک هنر خوشنویسی فارس تاکید کرد که نوجوانان، هنر را در کنار تحصیل خود دنبال کنند، چرا که گاهی بسیاری از هنرها حتی کفاف گذران زندگی هنرمند را هم نمیدهد.
او گفت: یکی از عواملی که توانستم طی ۴۰ تا ۵۰ سال مراحل خوشنویسی را طی کنم و به اینجا برسم، این است که در نوجوانی تنها یک هنر را انتخاب کرده و ادامه دادم؛ اگر چه نقاشی من نیز خوب بود و میتوانستم ادامه دهم.
