همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: در حالی که زوال عقل یکی از بزرگترین چالشهای سلامت در جوامع سالمند به شمار میرود، پژوهشگران به شواهد تازهای دست یافتهاند که نشان میدهد یک واکسن شناختهشده میتواند فراتر از هدف اصلی خود عمل کند و به محافظت از مغز در برابر این بیماری نیز کمک کند.
به گزارش ساینسالرت، مطالعهای جدید که توسط پژوهشگران دانشگاه براون آمریکا انجام شده، نشان میدهد واکسن زونا موسوم به «شینگریکس» با کاهش قابلتوجه خطر ابتلا به زوال عقل در سالمندان ارتباط دارد. این پژوهش دادههای پزشکی ۵۰۹ هزار و ۹۲۶ نفر را که بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۲ وارد مراکز نگهداری سالمندان شده بودند، بررسی کرده است.
محققان این گروه را انتخاب کردند زیرا ورود به مراکز مراقبتی یک نقطه مرجع مشخص برای ارزیابی وضعیت سلامت افراد محسوب میشود و همچنین این افراد به دلیل سن بالا در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به زونا و زوال عقل قرار دارند.
نتایج نشان داد در دوره پیگیری چهار ساله، ۱۸.۸ درصد از افرادی که حداکثر تا یک سال پس از ورود به این مراکز واکسن شینگریکس را دریافت کرده بودند، به زوال عقل مبتلا شدند. این در حالی است که میزان ابتلا در میان افرادی که واکسن نزده بودند به ۲۴.۶ درصد رسید. به بیان دیگر، دریافت واکسن با کاهش ۲۴ درصدی خطر بروز زوال عقل همراه بود.
«کیلی هیز»، اپیدمیولوژیست دارویی دانشگاه براون و از نویسندگان این پژوهش، میگوید این یافتهها بخشی از پازلی بزرگتر هستند که به تدریج در حال تکمیل شدن است. به گفته او، واکسنهای زونا علاوه بر پیشگیری از بیماری زونا، ممکن است اثرات محافظتی مهمی بر سیستم عصبی نیز داشته باشند.
شینگریکس نسل جدید واکسنهای زونا محسوب میشود و در بسیاری از کشورها جایگزین واکسن قدیمیتر «زوستاواکس» شده است. این واکسن، هم اثربخشی بالاتری دارد و هم مدت طولانیتری از بدن محافظت میکند. مطالعات قبلی نیز ارتباط میان واکسیناسیون زونا و کاهش خطر زوال عقل را مطرح کرده بودند، اما پژوهش جدید با تکیه بر نمونه آماری بسیار بزرگ، شواهد قویتری ارائه میدهد.
بیشتر بخوانید:
- خوشبینی، تاثیر واکسن را افزایش میدهد
- راز پشت آهنگهای سمج | چرا گاهی یک آهنگ در ذهن ما گیر میکند؟
- خوابهایی که بیماریهای آینده را پیشگویی میکنند
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه از نوع مشاهدهای بوده و هنوز نمیتوان رابطه علت و معلولی قطعی میان واکسن و کاهش خطر زوال عقل را اثبات کرد. همچنین این احتمال وجود دارد که افرادی که واکسن دریافت کردهاند، در مجموع از وضعیت سلامت بهتری برخوردار بوده باشند.
با این حال دانشمندان چند توضیح احتمالی برای این ارتباط مطرح کردهاند. یکی از مهمترین فرضیهها این است که پیشگیری از ابتلا به زونا میتواند از التهابهای عصبی و افزایش خطر سکته مغزی جلوگیری کند؛ دو عاملی که با بروز زوال عقل ارتباط دارند. فرضیه دیگری نیز مطرح میکند که تحریک قوی سیستم ایمنی توسط برخی واکسنها ممکن است به طور غیرمستقیم از سلامت مغز محافظت کند.
اهمیت این یافتهها از آن جهت است که زوال عقل هنوز درمان قطعی ندارد و هر راهکار مؤثری برای کاهش خطر ابتلا میتواند تأثیر بزرگی بر سلامت میلیونها سالمند در سراسر جهان داشته باشد. اگر نتایج این پژوهش در مطالعات آینده نیز تأیید شود، واکسن زونا ممکن است به ابزاری فراتر از یک واکسن معمولی و به یکی از ابزارهای پیشگیری از بیماریهای عصبی مرتبط با سالمندی تبدیل شود.
