به گزارش خبرگزاری تسنیم از سمنان، محور عباسآباد ـ میامی در شرق استان سمنان سالهاست که در میان کارشناسان و فعالان محیطزیست با عنوان «جاده مرگ یوزها» شناخته میشود؛ مسیری که از مجاورت یکی از مهمترین زیستگاههای یوزپلنگ آسیایی در جهان عبور میکند و هرگونه افزایش تردد در آن، نگرانیها درباره امنیت این گونه ارزشمند را دوچندان میسازد.
محور عباسآباد ـ میامی؛ کریدور مرگ در قلب زیستگاه یوز آسیایی
این محور که بخشی از کریدور پرتردد تهران ـ مشهد به شمار میرود، روزانه شاهد عبور هزاران دستگاه خودرو است و همین موضوع، آن را به یکی از نقاط حساس کشور در حوزه حفاظت از حیاتوحش تبدیل کرده است.
اهمیت این جاده زمانی بیشتر آشکار میشود که پارک ملی توران، واقع در استان سمنان، به عنوان مهمترین زیستگاه باقیمانده یوزپلنگ آسیایی در ایران و یکی از آخرین پناهگاههای این گونه در جهان شناخته میشود؛ منطقهای که بخش قابل توجهی از جمعیت یوزهای کشور در آن زندگی میکنند و بقای این گونه به امنیت کریدورهای عبوری آن وابسته است.
در سالهای اخیر، تصادفات جادهای به یکی از مهمترین عوامل مرگ یوزپلنگ آسیایی تبدیل شده و بنا بر آمارهای رسمی، دستکم 13 یوزپلنگ در محدوده محور میامی ـ عباسآباد و مناطق پیرامونی آن بر اثر برخورد با خودروها جان خود را از دست دادهاند؛ آماری نگرانکننده که تهدید جدی برای آینده این گونه در معرض انقراض محسوب میشود.
حادثه تلف شدن یوز ماده «ماجراد» به همراه سه جنین خود در سال 1402 نیز از جمله رخدادهای تلخی بود که بار دیگر توجه افکار عمومی و جامعه محیطزیست را به مخاطرات این محور جلب کرد. در همین راستا طی سالهای گذشته اقداماتی نظیر فنسکشی بخشهایی از مسیر، نصب تابلوهای هشداردهنده، افزایش پایشهای میدانی، استقرار نیروهای حفاظتی و اجرای پویشهای مردمی برای کاهش خطرات جادهای انجام شده است، اما کارشناسان معتقدند افزایش حجم سفرها در ایام خاص و تعطیلات همچنان میتواند تهدیدی جدی برای حیاتوحش منطقه باشد.
از این رو تشدید گشتهای حفاظتی و نظارت مستمر در محور عباسآباد ـ میامی، اقدامی ضروری برای جلوگیری از تکرار حوادث گذشته و صیانت از یکی از ارزشمندترین گونههای جانوری ایران به شمار میرود؛ گونهای که بقای آن بیش از هر زمان دیگری به ایمنسازی جادهها، مدیریت تردد خودروها و همکاری دستگاههای مسئول و رانندگان وابسته است.
فشار تردد جادهای بر زیستگاههای حساس توران افزایش یافت
با افزایش پیشبینیشده تردد خودروها در روزهای آینده و همزمانی آن با تعطیلات پیشرو و مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، برنامههای حفاظتی ویژهای برای مراقبت از حیاتوحش در محور عباسآباد ـ میامی به اجرا درآمده است؛ مسیری که از مهمترین کریدورهای عبور یوزپلنگ آسیایی در کشور به شمار میرود.
سعید یوسفپور،مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان در همین رابطه، اظهار کرد: با توجه به افزایش حجم تردد در این مسیر، تمهیدات ویژهای برای پایش مستمر و نظارت میدانی در طول محور عباسآباد–میامی در نظر گرفته شده است.
وی با اشاره به جایگاه راهبردی این جاده در مجاورت زیستگاههای ارزشمند حیاتوحش کشور افزود: در این نشست، وضعیت موجود بهصورت دقیق بررسی و مسئولیتهای هر بخش برای اجرای برنامههای حفاظتی، نظارتی و پشتیبانی تعیین شد.
یوسفپور بیان کرد: به منظور افزایش اثربخشی اقدامات، کارگروههای تخصصی در حوزههای مختلف تشکیل شدهاند تا روند اجرای برنامهها با هماهنگی بیشتر و سرعت مناسب دنبال شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان با تأکید بر ضرورت حضور مستمر نیروهای حفاظتی و اجرایی در نقاط حساس مسیر خاطرنشان کرد: افزایش گشتهای میدانی، کنترل مستمر مناطق حادثهخیز و اجرای برنامههای پیشگیرانه از مهمترین اقداماتی است که برای کاهش تهدیدها علیه حیاتوحش در دستور کار قرار دارد.
این مسئول ادامه داد: محور عباسآباد ـ میامی به دلیل عبور از محدوده زیستگاههای مهم پارک ملی توران، از حساسترین مناطق کشور در حوزه حفاظت از گونههای در معرض خطر محسوب میشود.
یوسفپور تصریح کرد: حفاظت از گونههای ارزشمند بهویژه یوزپلنگ آسیایی، مستلزم همکاری نزدیک دستگاههای مسئول و اجرای برنامههای هماهنگ در سطح منطقه است.در این نشست، راهکارهای کاهش خطرات ناشی از تردد خودروها برای حیاتوحش، نحوه استقرار نیروهای حفاظتی و چگونگی اجرای برنامههای نظارتی بهطور ویژه مورد بررسی قرار گرفت.
یوسفپور یادآور شد: اجرای دقیق مصوبات و استمرار هماهنگی میان بخشهای مختلف میتواند نقش مؤثری در کاهش خسارتهای احتمالی به حیاتوحش و ارتقای سطح حفاظت از زیستگاههای حساس منطقه داشته باشد.تمامی ظرفیتهای موجود برای افزایش ضریب ایمنی محور عباسآباد–میامی و جلوگیری از بروز حوادث احتمالی برای گونههای ارزشمند جانوری به کار گرفته خواهد شد.
تشدید گشتهای حفاظتی در محور عباسآباد ـ میامی را میتوان اقدامی ضروری و بهموقع برای کاهش مخاطرات پیش روی یوزپلنگ آسیایی دانست، اما واقعیت آن است که حفاظت از این گونه ارزشمند تنها با افزایش حضور نیروهای محیطزیست در جادهها محقق نخواهد شد.
بررسی تجربه سالهای گذشته نشان میدهد بخش مهمی از تهدیدهای موجود، ریشه در عوامل زیرساختی، سرعت بالای خودروها، تردد سنگین وسایل نقلیه و عبور یکی از مهمترین محورهای ارتباطی کشور از قلب زیستگاههای حساس حیاتوحش دارد. به همین دلیل کارشناسان معتقدند حفاظت مؤثر از یوز آسیایی نیازمند نگاهی فراتر از اقدامات مقطعی و مبتنی بر همکاری همه دستگاههای مسئول است.
اهمیت این مسئله زمانی آشکارتر میشود که آمارهای رسمی از کاهش شدید جمعیت یوزپلنگ آسیایی حکایت دارد. این گونه که زمانی در بخش وسیعی از قاره آسیا پراکنش داشت، امروز تنها در ایران باقی مانده و بر اساس اعلام مسئولان سازمان حفاظت محیطزیست، جمعیت آن به یکی از پایینترین سطوح تاریخی خود رسیده است.مرگ حتی یک یوز نیز صرفاً از دست رفتن یک حیوان نیست، بلکه میتواند بر روند بقای کل جمعیت این گونه در جهان تأثیرگذار باشد و تلاشهای چندین ساله حفاظتی را تحت تأثیر قرار دهد.
ثبت تلفات جادهای؛ زنگ خطر 13 یوز از دسترفته در یک محور
در این میان، محور عباسآباد ـ میامی همچنان یکی از مهمترین نقاط بحرانخیز برای یوزپلنگ آسیایی به شمار میرود. طی سالهای گذشته، تلفات متعدد جادهای در این مسیر ثبت شده و مرگ دستکم 13 یوزپلنگ بر اثر برخورد با خودروها، این محور را به یکی از دغدغههای اصلی فعالان محیطزیست تبدیل کرده است.
وقوع حوادث تلخی همچون تلف شدن یوز ماده «ماجراد» و جنینهایش نیز بار دیگر نشان داد که خطر تصادفات جادهای همچنان یکی از جدیترین تهدیدها برای حیات یوزهای ایرانی محسوب میشود.از سوی دیگر، پارک ملی توران به عنوان مهمترین زیستگاه یوزپلنگ آسیایی در کشور، در سالهای اخیر نشانههایی امیدوارکننده از زادآوری و پویایی جمعیت این گونه را به نمایش گذاشته است.
ثبت تصاویر متعدد از یوزها و تولههای آنها در مناطق مختلف توران، بیانگر ظرفیت بالای این منطقه برای حفظ آخرین بازماندگان یوز آسیایی است. همین موضوع سبب شده حفاظت از محورهای عبوری مجاور این زیستگاه، به یکی از اولویتهای راهبردی در برنامههای حفاظتی کشور تبدیل شود.
از فنسکشی تا گشتهای میدانی؛ بستههای حفاظتی در مسیر اجرا
همزمان با افزایش حساسیتهای عمومی نسبت به سرنوشت یوزپلنگ آسیایی، شبکههای اجتماعی نیز به بستری برای مطالبهگری در این حوزه تبدیل شدهاند. در سالهای اخیر، انتشار اخبار مربوط به تلفات جادهای یوزها یا مشکلات این گونه، بازتاب گستردهای در میان کاربران داشته و بسیاری از فعالان محیطزیست و شهروندان خواستار تسریع در اجرای طرحهای ایمنسازی جاده، تکمیل فنسکشیها، احداث گذرگاههای ایمن حیاتوحش و تشدید کنترل سرعت خودروها شدهاند.
مطالبه عمومی برای نجات یوزها در فضای مجازی پررنگتر شد
این مطالبه اجتماعی میتواند نقش مهمی در جلب توجه بیشتر دستگاههای اجرایی به ضرورت حفاظت از این گونه ایفا کند.کارشناسان بر این باورند که تجربه کشورهای مختلف نشان داده است کاهش تلفات حیاتوحش در جادهها تنها از طریق مجموعهای از اقدامات مکمل امکانپذیر است.
فنسکشی استاندارد، احداث زیرگذرها و روگذرهای ویژه عبور حیاتوحش، نصب سامانههای هوشمند هشداردهنده، کنترل سرعت در محدوده زیستگاهها، افزایش روشنایی نقاط حادثهخیز و پایش مستمر محورهای حساس از جمله راهکارهایی است که میتواند میزان برخورد خودروها با گونههای در معرض خطر را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
حفاظت از یوز آسیایی؛ ضرورت عبور از اقدامات مقطعی به مدیریت پایدار زیستگاهها
تشدید گشتهای حفاظتی در محور عباسآباد ـ میامی را باید بخشی از یک زنجیره حفاظتی گستردهتر دانست؛ زنجیرهای که موفقیت آن به تأمین اعتبارات لازم، تکمیل زیرساختهای ایمنی، همکاری مستمر میان سازمانهای مسئول و مشارکت رانندگان وابسته است. اکنون که یوزپلنگ آسیایی به عنوان یکی از نادرترین گونههای جهان در حساسترین مقطع تاریخ بقای خود قرار دارد، هر اقدام مؤثر برای کاهش تهدیدهای جادهای میتواند گامی تعیینکننده در حفظ این میراث ارزشمند طبیعی ایران و جهان باشد.
انتهای پیام/363/
