عصر ایران - چشمه آهنی گیومری در ارمنستان، اثری هنری و مهندسی است که در سال ۱۹۸۲ توسط معمار برجسته، آرتور طرخانیان، طراحی و در محوطه مرکزی موسسه پلیتکنیک این شهر نصب شد. این سازه فلزی که قطری در حدود ده متر دارد، در زمان خود به عنوان عنصری شاخص در فضای آموزشی شهر مطرح بود.
در هفتم دسامبر ۱۹۸۸، وقوع یک زمینلرزه مخرب در شمال ارمنستان، خسارات جانی و مالی بیشماری به بار آورد و بخشهای بسیار بزرگی از شهر گیومری را ویران کرد. نکته قابل توجه در این فاجعه، تضاد میان تخریب گسترده ساختمانهای اطراف و وضعیت این سازه است. در حالی که تمامی سازههای پیرامون موسسه پلیتکنیک در اثر شدت لرزهها به طور کامل فرو ریختند، چشمه آهنی گیومری بدون کوچکترین آسیب ساختاری، استوار باقی ماند. تصاویر تاریخی، وضعیت این سازه را پیش از وقوع حادثه و پس از آن به خوبی نشان میدهند؛ مقاومتی که این چشمه را به بخشی از حافظه تاریخی و نماد استقامت مردم این منطقه تبدیل کرده است.
فواره فقط حدود ۶ سال فعال بود. پس از زلزله، شبکهها و تأسیسات اطراف از بین رفتند و فواره دیگر راهاندازی نشد. امروزه سازه همچنان سر جایش ایستاده اما به حالت متروک درآمده و بیشتر بهعنوان یک اثر معماری و یادگار تاریخی شناخته میشود. تلاشهایی برای مرمت آن مطرح شده، ولی هنوز به شکل کامل احیا نشده است.
تنظیم و ترجمه: مازیار دانیالی
