همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: خوابگردی از آن دسته رفتارهایی است که قرنها ذهن انسان را به خود مشغول کرده؛ پدیدهای عجیب که در آن فرد در حالی که هنوز خواب است از رختخواب بلند میشود، راه میرود و حتی گاهی کارهای نسبتا پیچیدهای را هم انجام میدهد، اما پس از بیدار شدن چیزی از آن به خاطر ندارد. حالا پژوهشگران تلاش کردهاند این پدیده را از جنبهای دیگر بررسی کنند: چرا این رفتار فقط در انسانها دیده میشود؟
به گزارش پاپسای، برآوردها نشان میدهد حدود پنج درصد کودکان و نزدیک به ۱.۵ درصد بزرگسالان دستکم گاهی دچار خوابگردی میشوند. با این حال، دانشمندان تاکنون نمونهای از خوابگردی واقعی را در سایر جانوران ثبت نکردهاند. سگها ممکن است هنگام خواب پاهای خود را تکان دهند و گربهها نیز گاهی در خواب حرکاتی انجام دهند، اما برخاستن، راه رفتن و عبور از موانع در حالت خواب تقریبا پدیدهای منحصر به انسان محسوب میشود.
«دیوید سامسون»، انسانشناس تکاملی دانشگاه تورنتو، معتقد است پاسخ این معما را باید در شیوه خوابیدن نیاکان ما جستوجو کرد. به گفته او، خوابگردی معمولا در مرحله خواب عمیق غیر REM رخ میدهد؛ زمانی که بخشهایی از مغز مرتبط با حرکت فعال میشوند، اما نواحی مسئول آگاهی، قضاوت و حافظه همچنان در وضعیت خواب باقی میمانند.
نتیجه این وضعیت آن است که بدن میتواند از پله بالا برود، در را باز کند یا در خانه حرکت کند، در حالی که ذهن هنوز کاملا بیدار نشده است. به همین دلیل افراد خوابگرد اغلب هدفمند به نظر میرسند، اما بعدها هیچ چیزی از رفتار خود به خاطر نمیآورند.
اما چرا چنین ویژگیای در انسان باقی مانده است؟ سامسون توضیح میدهد که بیشتر نخستیها، از جمله گوریلها و شامپانزهها، روی درختان یا سکوهای مرتفع میخوابند. در چنین شرایطی، بلند شدن و راه رفتن در خواب میتواند به سقوط و مرگ منجر شود. بنابراین فشار انتخاب طبیعی به سرعت این ویژگی را حذف میکند.
بیشتر بخوانید:
- پشت پرده زندگی دوقلوها | واقعیتی که بسیاری از والدین نمیدانند
- فرزندان این «مادران» بیشتر عمر میکنند
- بدن انسان در این دو سن وارد «فاز پیری» میشود
- راز پشت «پرواززدگی» | چرا سفر به شرق، ما را بیشتر خسته میکند؟
در مقابل، انسانهای اولیه بهتدریج خوابیدن روی زمین را در اردوگاههای محافظتشده، پناهگاهها و کنار آتش آغاز کردند. این محیط امنتر باعث شد خطر خوابگردی کاهش یابد و در نتیجه انتخاب طبیعی انگیزه کمتری برای حذف این ویژگی داشته باشد. دانشمندان این پدیده را «انتخاب طبیعی تضعیفشده» مینامند؛ وضعیتی که در آن یک ویژگی نهچندان مطلوب به دلیل کاهش خطرات محیطی در جمعیت باقی میماند.
پژوهشها همچنین نشان میدهد ژنتیک نقش مهمی در خوابگردی دارد. کودکانی که یکی از والدینشان سابقه خوابگردی دارد، بسیار بیشتر از دیگران در معرض این رفتار قرار میگیرند و اگر هر دو والد خوابگرد باشند، احتمال بروز آن باز هم افزایش مییابد.
متخصصان تأکید میکنند عواملی مانند کمخوابی، استرس، تب، مصرف الکل، برخی داروها و اختلالاتی مانند آپنه خواب نیز میتوانند احتمال خوابگردی را بیشتر کنند. به همین دلیل، این رفتار عجیب فقط یک کنجکاوی علمی نیست و در برخی موارد میتواند نشانهای از وضعیت کلی سلامت و کیفیت خواب افراد باشد.
