برای اولینبار در تاریخ پزشکی، یک واکسن همگانی که ماده مؤثره آن کاملاً از طریق شبیهسازیهای کامپیوتری و هوش مصنوعی طراحی شده است، فاز اول آزمایشهای انسانی را با موفقیت و ایمنی کامل پشت سر گذاشت. محققان دانشگاه کمبریج با این دستاورد بزرگ، گام بلندی برای پایاندادن به کابوس جهشهای ویروسی و نیاز مداوم به بهروزرسانی واکسنها برداشتهاند.
براساس گزارش ScienceDaily، این واکسن با تکیه بر یک «سوپرآنتیژن»، ویژگیهای مشترک کل اعضای یک خانواده ویروسی را هدف قرار میدهد تا محافظتی دائمی در برابر جهشهای آینده ایجاد کند. محققان دانشگاه کمبریج و شرکت DIOSynVax با استفاده از یادگیری ماشینی و تحلیل دادههای ژنتیکی جمعآوریشده از برنامههای نظارتی سراسر جهان، ماده مؤثره این واکسن را ایجاد کردند.
برخلاف واکسنهای معمولی که فقط یک سویه خاص (مثلاً سویه کرونا سال گذشته) را هدف میگیرند، این سیستم جدید ویژگیهای مشترک تمام کروناویروسهای خانواده Sarbeco را شناسایی و علیه آنها واکنش ایمنی ایجاد میکند. محققان میگویند این واکسن حتی با وجود جهش ویروسها میتواند قدرت محافظتی خود را حفظ کند.
فاز اول این کارآزمایی بالینی نشان داد که واکسن جدید کاملاً ایمن است و پاسخ ایمنی قدرتمندی را حتی علیه ویروسهایی که هنوز به انسان منتقل نشدهاند، در بدن ۳۹ داوطلب ایجاد میکند. آزمایش روی این داوطلبان سالم (بین ۱۸ تا ۵۰ سال) ثابت کرد که واکسن نهتنها با ویروس SARS-CoV-2 مقابله میکند، بلکه آنتیبادیهای لازم برای خنثیسازی کروناویروسهای خفاشی (که پتانسیل ایجاد پاندمیهای آینده را دارند) را نیز میسازد.
محققان برای انتقال این واکسن مبتنیبر DNA از یک سیستم جت میکروفلوئیدیک استفاده میکنند که محلول را بدون نیاز به سوزن و تنها با فشار وارد بدن میکند. این روش نوین علاوهبر اینکه کابوس واکسنزدن را برای افراد مبتلا به ترس از سوزن پایان میدهد، سرعت اجرای کمپینهای واکسیناسیون عمومی را در دوران بحرانهای بهداشتی بسیار افزایش خواهد داد. البته پژوهشگران تأکید میکنند که این «سوپرآنتیژن» با اکثر سیستمهای انتقال واکسن سازگاری دارد.
دانشمندان اکنون در تلاشند تا از همین استراتژی موفق برای ساخت واکسنهای دائمی علیه سایر خانوادههای ویروسی کشنده مانند ابولا و آنفلوانزا نیز استفاده کنند.
یافتههای این پژوهش در Journal of Infection منتشر شده است.
