به گزارش ایرنا، رهبر کاتولیکهای جهان در این منشور که در ادبیات کلیسای کاتولیک «انسیلیک» نامیده میشود، با تمرکز بر کرامت انسان در عصر هوش مصنوعی، نسبت به روندی هشدار داد که در آن فناوریهای نوین از جایگاه ابزار خدمت به بشر خارج شده و در خدمت قدرت، سلطه، جنگ و حذف انسان قرار میگیرند.
این سند که با عنوان «Magnifica Humanitas» و با موضوع «حفظ شخص انسان در عصر هوش مصنوعی» منتشر شده است، نخستین متن تعلیمی مهم پاپ لئو چهاردهم به شمار میرود و در آن، هوش مصنوعی نه صرفاً بهعنوان یک پیشرفت فنی، بلکه بهعنوان چالشی اخلاقی، اجتماعی و سیاسی برای آینده بشر بررسی شده است. پاپ در این نامه تأکید میکند که فناوری هرگز خنثی نیست، زیرا ویژگیها، منافع و اهداف کسانی را بازتاب میدهد که آن را طراحی، تأمین مالی، تنظیم و استفاده میکنند.
بخش مهمی از این سند به نسبت میان فناوری، قدرت و جنگ اختصاص دارد. پاپ لئو چهاردهم در فصلی با محور «فرهنگ قدرت و تمدن محبت» از عادیسازی جنگ، استفاده بیحد از زور، بحران چندجانبهگرایی و نقش سلاحها و هوش مصنوعی در تشدید خشونت سخن میگوید. او هشدار میدهد که پیشرفتهای فناورانه، اگر از نظارت انسانی و معیارهای اخلاقی جدا شوند، میتوانند جنگ را به فرآیندی سرد، دورایستا و بیپاسخگو تبدیل کنند.
در نگاه پاپ، خطر اصلی فقط تولید سلاحهای پیشرفتهتر نیست، بلکه تغییر ماهیت تصمیمگیری درباره مرگ و زندگی انسانهاست. هنگامی که انتخاب هدف، ارزیابی تهدید و اجرای حمله به سامانههای هوشمند یا فرآیندهای مبهم فناورانه سپرده شود، مسئولیت انسانی کمرنگ و مرزهای اخلاقی جنگ تضعیف میشود. از این منظر، سند پاپ را میتوان نقدی آشکار بر روندی دانست که در آن قدرتهای نظامی میکوشند با اتکا به فناوریهای نوین، فاصله خود را از میدان جنگ و پیامدهای انسانی آن افزایش دهند.
پاپ در این سند تصریح میکند که فناوری باید در خدمت کرامت انسان و خیر مشترک قرار گیرد، نه اینکه انسان را به داده، هدف یا متغیری در محاسبات قدرت تبدیل کند. او با اشاره به خطر سلطه فناوری بر تصمیمهای انسانی، خواستار وضع سازوکارهای روشن برای مسئولیتپذیری، شفافیت و حکمرانی اخلاقی بر هوش مصنوعی میشود و تأکید دارد که پیشرفت واقعی زمانی معنا دارد که معیار آن حفظ شأن انسان و عدالت برای همه ملتها باشد.
این موضعگیری در حالی مطرح میشود که پاپ لئو در هفتههای گذشته نیز در برابر جنگافروزی، تشدید بحرانهای نظامی و منطق زور در روابط بینالملل، بر ضرورت صلح، گفتوگو و بازگشت به دیپلماسی تأکید کرده بود.
سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان پیشتر در یادداشتی برای ایرنا، دیدار روبیو و پاپ را فراتر از یک منازعه لفظی میان واشنگتن و واتیکان دانست و آن را نشانه اختلاف عمیقتر درباره جنگافروزی، بحرانهای خاورمیانه، برنامه صلحآمیز هستهای ایران و جایگاه اخلاق در نظام بینالملل توصیف کرد. از این منظر سند تازه پاپ فراتر از یک متن دینی درباره هوش مصنوعی، بلکه بیانیهای مذهبی درباره بحران اخلاق در جهان معاصر است.
هرچند پاپ در این سند نامی از کشور یا مقام خاصی نبرده است، اما مضمون آن با روند فزاینده استفاده از فناوریهای پیشرفته برای ترورهای هدفمند، جنگهای از راه دور، حملات دقیق و تصمیمهای مرگبار خارج از نظارت عمومی نسبت مستقیم دارد.
در سالهای اخیر، قدرتهای نظامی غربی و رژیم صهیونیستی، فناوریهای پیشرفته، پهپادها، سامانههای شناسایی و ابزارهای هوشمند را به بخشی از الگوی امنیتی خود تبدیل کردهاند که منتقدان آن را زمینهساز تضعیف حق حیات، اصل حاکمیت کشورها و قواعد بنیادین حقوق بینالملل میدانند.
اهمیت منشور تعلیمی پاپ از این جهت است که مسئله هوش مصنوعی را از دایره بحثهای فنی و اقتصادی خارج و آن را به حوزه اخلاق جنگ، مسئولیت سیاسی و کرامت انسان پیوند میزند. در این نگاه، فناوری فقط زمانی قابل قبول است که انسان همچنان در مرکز تصمیمگیری باقی بماند و هیچ سامانهای نتواند تصمیم درباره مرگ، مجازات یا حذف فیزیکی افراد را از قلمرو وجدان انسانی خارج کند.
سند پاپ همچنین بحران چندجانبهگرایی و ناتوانی نهادهای بینالمللی در مهار منطق قدرت را یادآور میشود. از نگاه واتیکان، وقتی قواعد اخلاقی و حقوقی در برابر فناوریهای نظامی عقبنشینی کنند، جهان با شکلی خطرناکتر از جنگ روبهرو میشود که در آن مهاجم از میدان نبرد دورتر، تصمیمگیری مبهمتر، قربانی بیچهرهتر و پاسخگویی سیاسی دشوارتر میشود.
از همین منظر، هشدار پاپ فقط متوجه آینده هوش مصنوعی نیست، بلکه نقدی به وضعیت امروز جهان است؛ جهانی که در آن برخی قدرتها همزمان با ادعای دفاع از حقوق بشر و نظم بینالملل، از ابزارهای فناورانه برای پیشبرد اهداف نظامی و امنیتی خود استفاده میکنند و هرگاه منافعشان اقتضا کند، اصول ادعایی خود را به حاشیه میرانند.
در مجموع، نخستین منشور تعلیمی پاپ لئو چهاردهم از نظر واتیکان سندی درباره کرامت انسان در عصر هوش مصنوعی است، اما در متن تحولات امروز جهان، پیام آن فراتر از فناوری میرود. این سند هشداری اخلاقی درباره جهانی است که در آن تصمیم مرگ میتواند از وجدان انسان جدا شود و به ابزارهای سرد، دور ایستا و بیپاسخگو سپرده شود، که اگر مهار نشود، جنگ را از همیشه آسانتر و مسئولیت آن را از همیشه مبهمتر خواهد کرد.
