خبرآنلاین- مباحث جاری در مورد تنگه هرمز و موضوع دریافت عوارض عبور از این تنگه استعداد این را دارد که با تبلیغاتی که دارد می شود و طرح مجلس و در صورت اصرار بر آن برای سالها به یک داستانی مثل غنی سازی و حق مسلم تبدیل شود و مقامات نتوانند از حرف خود عقب نشینی کنند و در نتیجه خسارات عظیمی به کشور وارد شود. چرا که:

1- در کنوانسیون حقوق دریاهای 1982 دریافت عوارض عبور ممنوع شده و ارائه خدماتی مثل بیمه و راهنمایی و ...  هم اجباری نمی تواند باشد و تنها در صورت درخواست کشتی ها ممکن است. 

2- در قانون مناطق دریایی ایران مورخ 1372 متعهد به "حق عبور بی ضرر" هستیم که در داخل تنگه ها به صورت "عبور بدون تعلیق" در می آید و ایران در بیانیه تفسیری خود در زمان امضای کنوانسیون 82 تحفظی در مورد "حق عبور ترانزیت" اعلام نکرده و در قانون مذکور هم متعرض آن نشده ایم. 

3- کشور ساحلی دیگر تنگه یعنی عمان اعلام کرده که با دریافت عوارض مخالف است. بعلاوه حدود 170 کشور به شمول عمان و 5 کشور دیگر از 8 کشور خلیج فارس عضو کنوانسیون 82 هستند و متعهد به عدم دریافت عوارض. 

4- خطوط رسمی تفکیک ترافیک دریایی TSSدر جنوب خط منصف تنگه هرمز، یعنی در آبهای سرزمینی عمان است و اساسا کشتی ها می توانند از آبهای سرزمینی ایران عبور نکنند که متعهد به پرداخت عوارض به ما باشند یا نباشند. 

5- شورای امنیت در قطعنامه 2817 مختل کردن تردد در تنگه هرمز از جانب ایران را محکوم کرده و آنرا نقض صلح و امنیت بین المللی دانسته است. بر همین مبنا پیش نویس دوم بحرین از دادن مجوز به یک “ائتلاف بین المللی برای انجام ماموریت هایی با هدف دفاع از تردد آزاد در تنگه هرمز به هر وسیله لازم" صحبت کرده بود. فکر می کنم که وتو این پیش نویس  توسط روسیه و چین بی ارتباط با تهدید تمدن ایران توسط ترامپ که در همان روز رای گیری مطرح شده بود، نبود. 

6- مبالغی که به عنوان درآمد از محل عوارض تنگه مطرح می شود، افسانه سازی بی مبنا است. این مبلغ حتی بر مبنای یک دلار برای هر بشکه نفت از حدود 7 میلیارد دلار در سال تجاوز نمی کند و آن هم نصفش به عمان می رسد. 

7- در صورت اصرار بر دریافت عوارض، راهی جز اعمال آن به ضرب موشک و پهپاد نخواهد بود و این خساراتی بر کشور تحمیل می کند که بسیار بیشتر از مبلغ دریافتی فرضی به عنوان عوارض است. ( تنش نظامی و امنیتی و تحریم شورای امنیت، اختلال در روابط با کشورها، بیمه بالا برای کشتی های عازم ایران، مشکل با کشورهای دوست مثل چین، هزینه های عملیاتی بالا و ...)

چند نکته دیگر در مورد تنگه هرمز

در مورد تنگه هرمز دو موضوع را نباید با هم خلط کرد. شرایط تنگه در وضعیت جنگی با بحث کنترل تنگه در شرایط صلح دو بحث متفاوت است. در شرایط جنگ تجاوزکارانه اخیر علیه ایران در تنگه هرمز، طبعا قواعد حقوق بین الملل تعلیق شد و ایران حق دفاع داشت از جمله از طریق محدود کردن تردد کشتی ها با توسل به زور. و این بحث تازه ای نیست و همیشه در حقوق بین الملل مطرح بوده. 

اما تلاش برای کنترل تنگه  و استفاده از آن به عنوان اهرمی برای پیشبرد منافع یک کشور در شرایط صلح با مقاومت کشورهای دیگر مواجه می شود و طبعا جز از طریق زور ممکن نیست که واکنش برانگیز خواهد بود.  البته بحث هایی که این روزها در این مورد مطرح است، اغلب از یک موضع احساسی است که قابل درک است.

موضوع دیگر این است که برخی از «توافقات دو جانبه» بین ایران و برخی کشورها در مورد تنگه هرمز که یک تنگه بین المللی است، صحبت می کنند که چندان موضوعیت ندارد. بعید است کشورها تک تک به چنین توافقاتی علاقه نشان دهند. تنگه های بین المللی تعریف و جایگاه بین المللی خود را در عرف بین المللی داشته اند که  این عرف از ۱۹۴۷ به بعد با رای icj و کمیسیون حقوق بین الملل به تدریج شکل نهادی یافته و نهایتا در کنوانسیون حقوق دریاها در ۱۹۸۲ شکل معاهداتی یافته و تثبیت شده است. 

لذا، عدول از چنین قاعده عرفی برای کشورها یک امر فردی نمی تواند باشد، بلکه امری عام و بین المللی است. ۱۵ تنگه بین المللی در جهان وجود دارد که ۸ تای آنها را imo استراتژیک توصیف می کند و بقیه را حیاتی. (می دانیم که ۸۴ درصد تجارت بین الملل از راه دریا انجام می شود)
این خطر وجود دارد که هر تغییری در رژیم حقوقی یک تنگه به بدعتی برای  سو استفاده دیگر کشورهای ساحلی در دیگر  تنگه ها تبدیل شود.     

ایران می تواند متقاضی تغییر رژیم حقوقی تنگه  هرمز شود. اما این تنها در صورت تفاهم و جلب رضایت جامعه بین المللی ممکن خواهد بود، نه به صورت یکجانبه و از راه های غیر صلح آمیز که به شدت خسارت بار خواهد  بود.

315