حوالی نیمه اسفند، صبح که مأموران به محل کارشان رسیدند، کلانتری دیگر شبیه یک اداره نبود؛ بخشی از ساختمان در حملات دشمن آسیب دیده و اتاقهایی که تا دیروز محل رسیدگی به پروندهها بود، حالا دیگر قابل استفاده نبود. از همان روز، شکل استقرار پلیس در بعضی محلات نیز تغییر کرد. کلانتریها از مدار خدمت خارج نشدند، اما ماموران ناچار شدند کار را به خیابان منتقل کنند. کانکسهایی که در پارکها برپا شد، خودروهایی که حتی به محل نگهداری موقت متهمان تبدیل شد و نیروهایی که شیفتهای طولانی را در فضای باز میگذرانند؛ این ها همه روایت تازهای میسازد از پلیسی که با ساختمانهای آسیبدیده اما مأموریت ادامهدار روبهروست.
در همین فضاها، صحنههای تازهای شکل گرفته است: مامورانی که شیفتهایشان در خیابان جابهجا میشود، گاهی داخل خودرو استراحت میکنند و حتی نماز را در همان خیابان میخوانند. در سوی دیگر شهروندانی هستند که یا برای تشکیل پرونده دنبال کلانتری فعال میگردند یا با دیدن این وضعیت میگویند؛ دلمان میسوزد، ماموران و سربازهای خسته در حین ماموریت و ادامه خدمت اما در میان مردم.
در شهری مانند تهران که جمعیت میلیونی رفتوآمد گسترده و تنوع بالای جرائم و اختلافات شهری دارد حضور فعال و در دسترس کلانتریها یکی از ارکان اصلی حفظ نظم و امنیت محسوب میشوند. کلانتریها نخستین نقطه تماس شهروندان با پلیس برای ثبت شکایت، پیگیری سرقتها، رسیدگی به نزاعها و بسیاری از مسائل روزمره امنیتی هستند به همین دلیل هرگونه اختلال در فعالیت یا دسترسی به آنها میتواند روند رسیدگی به پروندهها و تأمین امنیت محلات را با چالش جدی روبهرو کند، به ویژه در پایتخت که حجم مراجعات و حساسیتهای امنیتی بهمراتب بیشتر از بسیاری از شهرهای دیگر است.
اگر کلانتریها در دسترس نباشند نخستین خلا در سطح محلات احساس میشود. ثبت شکایتها به تأخیر میافتد، پیگیری فوری سرقتها و نزاعها کند میشود و فاصله میان وقوع جرم تا اقدام قانونی افزایش مییابد. کلانتریها حلقه نخست واکنش سریع به جرائم شهری و ستون نظم روزمره در محلات هستند.
ماموریتها ادامه دارد
با تغییر محل استقرار برخی کلانتریها و انتقال خدمات به فضاهای موقت، حالا روایت نیروهای انتظامی از روزهای پس از حملات دشمن، بخشی از واقعیت میدانی این تحولات را روشن میکند؛ روایتی از تداوم مأموریت در شرایطی متفاوت از گذشته.
ماموری حدودا ۴۵ ساله در یکی از کانکسهای مستقر در پارکی در جنوب تهران مشغول خدمت است، هوا گرم است و این را میتوانی در چهره آفتاب سوخته مامور متوجه شوی. همراه سربازان در حال اعزام به ماموریت است، خستگی را میتوان در چهره تک تک آنها جستجو کرد. این پلیس از شرایط این روزهای خدمت به خبرنگار ایرنا میگوید: درست است کلانتریها را زدند و کار ما سخت شده است، اما ما همچنان مشغول به خدمت هستیم همان طور که در طول جنگ و در شرایطی که در بالای سرمان جنگنده های دشمن حرکت میکردند، در حال انجام ماموریت بودیم. یادم نمیآید در طول جنگ حتی یک شب در کنار خانواده بوده باشم.
وی به حادثهای که در اثر نبود مکان فیزیکی به عنوان کلانتری اتفاق افتاد، اشاره کرده و ادامه می دهد: متهمی را گرفتیم و دستبند زدیم، اما چون جا نداشتیم داخل خودرو نگهش داشتیم. سرباز حواسش پرت شد و متهم از دستمان گریخت و برای ما دردسر شد. نگهداری متهمان به یکی از چالشهای جدی برای ما تبدیل شده است. متهم زیاد است و گاهی مجبوریم آنها را در خودرو نگه داریم. دستبند و پابند میزنیم در حالی که در همان پارک بچهها بازی میکنند و شاهد تمام مسائل مرتبط به کلانتریها هستند.
حضور صحنههایی مانند نگهداری متهمان در خودروها در کنار فضای عمومی پارکها، تصویر متفاوتی از نظم شهری ایجاد میکند، جایی که در یک سو کودکان بازی میکنند و در سوی دیگر ما در حال انجام مأموریت هستیم، به نظرم این صورت قشنگی ندارد از طرفی مسئولان نیز مقصر نیستند، ما در شرایط جنگی هستیم و بازسازی زمانبر است و همکاران ما با وجود نداشتن محلی حتی برای یک ثانیه استراحت به وظائف خود در حد امکانات موجود عمل میکنند.
اما در کنار همه این ها مردم صبر و تحملشان بسیار پایین آمده است و توان انتظار را ندارند، بهتر است در این شرایط شهروندان تهرانی با ماموران همکاری کنند و بدانند همه ما در شرایط جنگی به سر میبریم باید صبور بود.
این مامور جوان ادامه میدهد: امکانات محدود است و فضای کوچک، نبود تجهیزات کافی و حجم بالای مراجعات، کار را دشوار کرده است همان طور که گفتم در برخی موارد، متهمان تا زمان انتقال در خودروها نگهداری میشوند که این سخت ترین کار ممکن برای یک پلیس است. در این گرما جا نداریم کمی بنشینیم و استراحت کنیم. نمازم را در خیابان میخوانم و شیفت شب هم در خیابانها هستیم همه این سختیها منجر نمیشود که کار مردم راه نیفتد.
روایت شهروندی که خانهاش سرقت شد
یکی از شهروندان که خانه برادرش هدف سرقت قرار گرفته، تجربهاش در روزهای اخیر را چنین روایت میکند؛ پس از بازگشت به منزل با در تخریبشده و بههمریختگی کامل خانه روبهرو و متوجه شدند علاوه بر وسایل قیمتی، دستهچک و برخی مدارک مهم نیز به سرقت رفته است. نگرانی اصلیشان نه فقط اموال از دسترفته بلکه احتمال سوء استفاده از چکها و اسناد بود به همین دلیل بلافاصله برای ثبت شکایت و اعلام سرقت راهی کلانتری شدند اما با توجه به آسیبدیدگی ساختمان به وی گفتند، ببنید ساختمان کلانتری تخریب شده و در نهایت نتوانست پروندهای در این زمینه تشکیل دهد.
روایت مردمی
برخی شهروندان از نزدیک شاهد شرایط جدید هستند یکی از ساکنان محلهای در محدوده آریاشهر میگوید: چند شب دیدیم مأموران در خیابان مستقر هستند و داخل خودرو استراحت میکنند. کشیکها جابهجا میشود و گاهی همانجا لباس نظامی عوض میکنند. گاهی برایشان چای و پذیرایی میبریم اما نمیخورند و میگویند در مأموریت هستند. با دیدن ماموران دلم میسوزد سربازهای خسته و مامورانی که امانشان از گرما بریده است.
در کنار ادامه فعالیت پلیس، برخی شهروندان از سختتر شدن روند پیگیری امور مرتبط به خدمات انتظامی میگویند. شهروندی 50 ساله ساکن فلاح منطقه 17 شهر تهران میگوید: یکی از بستگانمان که در محدوده شهرک ولیعصر زندگی میکند برای ثبت شکایت ناچار شده به مناطق دیگر مراجعه کند یا زمان بیشتری صرف کند این مساله نگرانیهایی درباره تاخیر در ثبت رسمی شکایت و پیگیری جرائم ایجاد کرده است.
تغییر محل استقرار نیروهای انتظامی به فضاهای موقت، علاوه بر فشار فیزیکی، فشار روانی نیز ایجاد میکند. نبود محل ثابت استقرار و کمبود فضای نگهداری متهمان، افزایش حجم مراجعات و شیفتهای طولانی در خیابان همه این عوامل میتواند فرسودگی شغلی نیروها را افزایش دهد با همه اینها پلیس از مدار خدمت خارج نشده است اما شکل خدمت تغییر کرده است. مأموران در خیابانها، کانکسها و خودروها مستقر شدهاند و مأموریتها همچنان ادامه دارد. در مجموع، آسیب دیدن ساختمان برخی کلانتریها روند خدمترسانی پلیس را متوقف نکرده اما شرایطی متفاوت برای نیروهای انتظامی و شهروندان ایجاد کرده است. استقرارهای موقت، افزایش حضور میدانی و ادامه رسیدگی به پروندهها نشان میدهد چرخه امنیت همچنان در جریان است اما تداوم این وضعیت بدون بازسازی و تأمین زیرساختهای مناسب میتواند چالشهایی جدی برای سرعت رسیدگی به جرائم و دسترسی آسان شهروندان به خدمات انتظامی ایجاد کند.
