به گزارش روز دوشنبه گروه آسیا و اقیانوسیه،نشست امنیتی «شانگری-لا دیالوگ ۲۰۲۶» در سنگاپور پس از چند روز گفتگو میان وزیران دفاع، مقام های امنیتی و هیات های عالی رتبه از کشورهای آسیا، اروپا و اقیانوسیه به کار خود پایان داد؛ نشستی که بار دیگر نشان داد هند و اقیانوس آرام به کانون اصلی رقابت های ژئوپلیتیکی و امنیتی جهان تبدیل شده است.
این نشست با محوریت رقابت راهبردی چین و آمریکا، امنیت دریایی، وضعیت تایوان، تحولات دریای جنوبی چین و همچنین امنیت انرژی برگزار شد و طی آن دیدگاه های متفاوت و بعضا متضاد قدرت های بزرگ درباره نظم آینده منطقه به شکل آشکارتری نمایان شد.
نشست شانگری-لا که به عنوان مهم‌ترین رویداد امنیتی سالانه در منطقه آسیا-اقیانوسیه شناخته می‌شود، از سال ۲۰۰۲ توسط مؤسسه بین المللی مطالعات راهبردی (IISS) مستقر در لندن بنیان گذاشته شد. ایده اولیه این نشست از آنجا شکل گرفت که منطقه آسیا-اقیانوسیه با وجود اهمیت استراتژیک و پویایی اقتصادی، فاقد یک مجمع سالانه برای گردهمایی رهبران ارشد دفاعی کشورها بود. در اولین دوره این نشست در هتل شانگری لا در سنگاپور، نمایندگانی از حدود ۲۰ کشور حضور یافتند. اما این رویداد به سرعت رشد کرد و طی بیش از دو دهه، اعتبار و نفوذ خود را به عنوان «داووس امنیت آسیا» تثبیت نمود.

بیست و سومین دوره نشست شانگری لا در تاریخ ۲۹ تا ۳۱ می ۲۰۲۶ (۸ تا ۱۰ خرداد ۱۴۰۵) با حضور نمایندگانی از ۴۴ کشور جهان از جمله بیش از ۵۵۰ نماینده و ۵۴ مقام در سطح وزیران و معاونان وزیر برگزار شد. این نشست با سخنرانی تو لام (دبیرکل حزب کمونیست و رئیس جمهور ویتنام) افتتاح شد و چهره های سرشناسی چون خوزه راموس هورتا (رئیس جمهور تیمور شرق و برنده جایزه صلح نوبل) و پیت هگست (وزیر دفاع آمریکا) در آن به سخنرانی پرداختند. یکی از نقاط عطف این دوره، غیبت وزیر دفاع چین برای دومین سال متوالی بود که هیئتی از کارشناسان مؤسسات تحقیقاتی ارتش آزادی بخش خلق را اعزام کرد. این نشست سه روزه که شامل ۶ نشست عمومی و ۳ نشست ویژه بود، بستری برای بحث درباره چالش های امنیتی منطقه از جمله رقابت های راهبردی، امنیت دریایی و بحران های فرامرزی ایجاد کرد.

«راموس هورتا» در سخنرانی خود در شانگری لا هشدار داد که «شکست رهبران جهانی در حفظ نظم بین المللی، فضای بی ثباتی را در سراسر آسیا تشدید کرده است». او همچنین تاکید کرد: «کشورهای جنوب شرق آسیا باید با شجاعت، دریای جنوبی چین را به عنوان منطقه صلح اعلام کنند تا از تبدیل شدن آن به کانون تنش های نظامی جلوگیری شود».



«پیت هگست» وزیر جنگ امریکا هم تاکید کرد: «هیچ کشوری، از جمله چین، نباید اجازه ایجاد هژمونی و سلطه بر امنیت منطقه هند و اقیانوس آرام را داشته باشد». او همچنین با اشاره به رویکرد جدید واشنگتن مدعی شد: «آینده امنیت در آسیا بر پایه مشارکت واقعی متحدان و افزایش توان دفاعی مشترک شکل می گیرد، نه وابستگی یک جانبه به آمریکا».

وزیر جنگ آمریکا در سخنرانی خود به جنگی که کشورش بانی و باعث آن است، اشاره کرد و با تکرار تهدیدهای خود گفت که واشنگتن در صورت شکست مذاکرات، گزینه نظامی را همچنان روی میز نگه می دارد.

همچنین در حاشیه نشست، چندین مقام منطقه ای از جمله نمایندگان کشورهای آسیایی به صورت غیرمستقیم هشدار دادند که بحران های خاورمیانه از جمله جنگ علیه ایران می تواند امنیت انرژی آسیا را تحت تاثیر قرار دهد و هزینه های حمل و نقل و بازارهای نفت را بی ثبات کند.

وزیر دفاع ژاپن هم گفت: «گسترش سریع توان نظامی چین بدون شفافیت کافی، یکی از جدی ترین چالش های امنیتی پیش روی شرق آسیا است. نماینده نظامی چین در این نشست نیز اظهار داشت: «امنیت منطقه نباید قربانی ایجاد ائتلاف های بسته و سیاست های تقابلی برخی کشورها شود.

وزیر دفاع استرالیا نیز گفت، امنیت دریایی و ثبات منطقه تنها از مسیر همکاری گسترده و هماهنگی میان کشورهای همفکر قابل تضمین است.

رقابت فزاینده چین و آمریکا در قلب مباحث امنیتی
در طول نشست، رقابت میان واشنگتن و پکن به عنوان محور اصلی تحولات امنیتی منطقه مورد تاکید قرار گرفت. مقام های آمریکایی بر ضرورت حفظ آزادی کشتیرانی، تقویت ائتلاف های امنیتی و افزایش حضور نظامی در منطقه تاکید کردند، در حالی که چین این رویکرد را عامل افزایش تنش و بی ثباتی دانست و بر مخالفت با «ائتلاف های انحصاری» تاکید کرد.

این اختلاف دیدگاه نشان می دهد که شکاف راهبردی میان دو قدرت بزرگ نه تنها کاهش نیافته، بلکه در حال نهادینه شدن در ساختار امنیتی منطقه است.

نگرانی فزاینده از نظامی شدن شرق آسیا

در این نشست، ژاپن به عنوان یکی از بازیگران کلیدی منطقه نسبت به افزایش توان نظامی چین و نبود شفافیت کافی در برنامه های دفاعی پکن هشدار داد. این موضع با استقبال برخی کشورهای همسو با آمریکا مواجه شد و به تقویت بحث «بازدارندگی جمعی» در برابر تهدیدهای احتمالی انجامید.

در مقابل، چین تاکید کرد که اقدامات دفاعی این کشور ماهیت بازدارنده دارد و در پاسخ به تحرکات نظامی خارجی در منطقه صورت می گیرد.

شکل‌گیری شبکه های امنیتی جدید در هند و اقیانوس آرام

یکی از مهم ترین خروجی های این نشست، تاکید کشورهایی مانند ژاپن، استرالیا، فیلیپین، نیوزیلند و کانادا بر توسعه همکاری های دفاعی و امنیتی بود. این کشورها بر افزایش هماهنگی اطلاعاتی، رزمایش های مشترک و تقویت همکاری های دریایی تاکید کردند.

این روند نشان دهنده حرکت تدریجی منطقه به سمت شکل گیری شبکه های امنیتی چندلایه و انعطاف پذیر است که هدف آن مدیریت ریسک های فزاینده ژئوپلیتیکی عنوان می شود.

دریای جنوبی چین؛ کانون پایدار تنش

موضوع دریای جنوبی چین همچنان یکی از حساس ترین محورهای نشست بود. گزارش ها از تداوم اختلافات میان چین و فیلیپین و افزایش حضور گشت های دریایی در مناطق مورد مناقشه حکایت دارد؛ موضوعی که نگرانی ها درباره احتمال وقوع درگیری های محدود دریایی را افزایش داده است.

امنیت انرژی و اقتصاد؛ پیوند فزاینده با امنیت منطقه‌ای

در کنار مباحث نظامی، امنیت انرژی نیز به عنوان یکی از موضوعات مهم مطرح شد. وابستگی کشورهای آسیایی به مسیرهای حساس انرژی و نگرانی از اختلال در زنجیره تامین، به ویژه در شرایط تنش های ژئوپلیتیکی، از محورهای مورد توجه در گفت وگوها بود.

جمع بندی؛ تثبیت هند و اقیانوس آرام به عنوان مرکز ثقل رقابت جهانی

در جمع بندی نشست شانگری لا ۲۰۲۶ می توان گفت که این اجلاس بیش از هر زمان دیگری نشان داد هند و اقیانوس آرام در حال تبدیل شدن به مرکز ثقل رقابت قدرت های بزرگ است. رقابت چین و آمریکا، شکل گیری ائتلاف های امنیتی جدید، افزایش بی اعتمادی متقابل و پیوند خوردن امنیت نظامی با اقتصاد و انرژی، تصویری از یک نظم در حال گذار را ترسیم می کند؛ نظمی که در آن ثبات منطقه ای بیش از گذشته به تعامل یا تقابل قدرت های بزرگ وابسته شده است.