به گزارش بهداشت نیوز، خلیل رنجبر در شصتوششمین نشست از سلسله نشستهای «در میدان» که امروز یکشنبه ۳۱ خرداد برگزار شد، اظهار کرد: در روانشناسی حتی در مقطعی شعار سازمان بهداشت جهانی «استرس، سرماخوردگی قرن» بود. یعنی همانطور که انسان ممکن است به سرماخوردگی مبتلا شود، در طول زندگی نیز در معرض تجربه استرس قرار دارد.
این روانشناس در تعریف استرس افزود: استرس در واقع به معنای دوباره سازگار شدن فرد با شرایط و موقعیتهای جدید است؛ بنابراین هر زمان که در زندگی فرد تغییری رخ دهد، احتمال تجربه استرس نیز وجود خواهد داشت.
رنجبر در ادامه سخنان خود با اشاره به اینکه در کدام دوره زندگی بیشترین تغییرات رخ میدهد، تصریح کرد: بدون تردید دوره نوجوانی بیشترین تغییرات را در زندگی انسان به همراه دارد؛ تغییرات ذهنی، اجتماعی، افزایش توقعات، شکلگیری خواستهها و تلاش برای شناخت هویت.
وی افزود: نوجوانی در واقع دوره گذار از کودکی به بزرگسالی است و همین گذار، خود منبع مهمی از استرس به شمار میرود. نوجوان مدام در حال تغییر است و برای آینده خود برنامهریزی میکند، در حالی که فردی که در دوران بازنشستگی قرار دارد، معمولاً زندگی با ثباتتری دارد و تغییرات کمتری را تجربه میکند.
به گفته این روانشناس، همین تغییرات پیدرپی در نوجوانی باعث میشود احتمال بروز استرس در این دوره بسیار بیشتر از سایر مراحل زندگی باشد.
رنجبر با اشاره به نمونههایی از استرسهای رایج در زندگی افراد گفت: بسیاری از رویدادهای معمول زندگی میتوانند منبع استرس باشند؛ از جمله اسبابکشی، تغییر محل زندگی، ورود به محیطهای جدید مانند مدرسه یا کلاسهای جدید، ازدواج، تولد فرزند، مشکلات مالی یا بیماری اعضای خانواده.
وی افزود: برای نوجوانان، ورود به مدرسه جدید، تغییر شهر یا از دست دادن دوستان نیز میتواند منبع استرس باشد؛ حتی پایان سال تحصیلی و انتظار برای اعلام نتایج نیز برای بسیاری از دانشآموزان استرسزا است.
این روانشناس با اشاره به تأثیر بحرانهای اجتماعی بر سلامت روان نوجوانان گفت: بحرانهایی مانند جنگ، سیل و زلزله میتوانند استرسهای جدیدی را در جامعه ایجاد کنند. به عنوان نمونه، در دوران جنگ تغییر شیوه آموزش و غیرحضوری شدن کلاسها باعث ایجاد نگرانیهایی در میان دانشآموزان شد.
رنجبر بیان کرد: بسیاری از نوجوانان اکنون نگران تأثیر نمرات پایههای یازدهم و دوازدهم در کنکور هستند و تغییر شرایط آموزشی موجب افزایش این نگرانیها شده است. در سالهای گذشته چنین دغدغههایی به این شکل وجود نداشت، اما بحرانها میتوانند شرایط آموزشی و اجتماعی را تغییر دهند و در نتیجه استرسهای جدیدی ایجاد کنند.
تفاوت استرس و اضطراب
رنجبر در بخش دیگری از سخنان خود به تفاوت میان استرس و اضطراب اشاره کرد و گفت: بسیاری از افراد این دو مفهوم را به جای یکدیگر به کار میبرند، در حالی که تفاوت مهمی میان آنها وجود دارد.
به گفته وی، استرس معمولاً منبع مشخصی دارد، در حالی که اضطراب ممکن است منبع مشخصی نداشته باشد. همچنین اگر استرسهای شدید و طولانیمدت مدیریت نشوند، ممکن است به اختلالات جدیتری مانند اضطراب شدید یا اختلال استرس پس از سانحه تبدیل شوند.
این روانشناس با اشاره به عوامل مؤثر در تشدید استرس در نوجوانان گفت: سبک زندگی، شیوه تربیت، وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانواده و حتی دامنه هوشی نوجوان میتواند در میزان تجربه استرس نقش داشته باشد.
وی تأکید کرد:خانوادههایی که سبک تربیتی بسیار سختگیرانه دارند، معمولاً زمینه بیشتری برای ایجاد استرس در فرزندان خود فراهم میکنند. بنابراین والدین باید در انتخاب شیوه تربیتی و نوع ارتباط با فرزندان دقت بیشتری داشته باشند.
رنجبر با بیان اینکه استرس به طور کامل از زندگی حذف نمیشود، گفت: در روانشناسی از اصطلاح «مدیریت استرس» استفاده میشود، زیرا استرس درمانپذیر به معنای حذف کامل نیست. در مقابل، اضطراب ممکن است نیازمند درمان تخصصی و حتی دارودرمانی باشد. هر انسانی در طول زندگی بارها استرس را تجربه میکند، اما مهم این است که بتوانیم آن را بهموقع تشخیص داده و مدیریت کنیم.
این روانشناس در ادامه استرس را به دو نوع مثبت و منفی تقسیم کرد و گفت: استرسهای منفی مانند مرگ عزیزان، طلاق، بیماری یا ناکامی میتوانند فشار روانی شدیدی ایجاد کنند. در مقابل، استرسهای مثبت نیز وجود دارند؛ مانند استرس ناشی از آمادگی برای امتحان یا تلاش برای قبولی در دانشگاه. این نوع استرس میتواند فرد را به برنامهریزی بهتر و تلاش بیشتر سوق دهد.
افزایش تابآوری؛ راهکار کاهش آسیبهای استرس
رنجبر در پایان سخنان خود بر اهمیت آموزش مهارتهای زندگی تأکید کرد و گفت: برای کاهش آثار منفی استرس در نوجوانان باید مهارتهایی مانند کنترل خشم، مدیریت استرس و افزایش تابآوری به آنان آموزش داده شود.
وی همچنین بر نقش شناخت تواناییها و ویژگیهای نوجوانان تأکید کرد و افزود: هر انسان چهار بعد رشد جسمانی، عاطفی، اجتماعی و شناختی دارد و شناخت درست این ابعاد میتواند به مدیریت بهتر استرس کمک کند.
به گفته این روانشناس، اگر والدین بتوانند استعدادها، تواناییها و علایق واقعی فرزندان خود را بشناسند و توقعات را بر اساس همین تواناییها تنظیم کنند، بسیاری از استرسهای غیرضروری در زندگی نوجوانان کاهش خواهد یافت.
منبع: ایسنا
