به گزارش ایسنا، حجتالاسلام والمسلمین دکتر محمد امیری طیبی امروز در نشست علمی «عقلانیت اجتماعی امام راحل در بیان امام شهید(ره)» با تأکید بر ضرورت بازخوانی عقلانیت انقلاب اسلامی در شرایط کنونی کشور، گفت: یکی از چالشهای جدی امروز، ناتوانی در تبیین عقلانیت پشتیبان انقلاب برای نسل جوان است؛ موضوعی که موجب شده بخشی از جامعه، بهویژه جوانان، نسبت میان آرمانهای انقلاب و منافع ملی را بهدرستی درک نکنند.
وی در نشستی با موضوع عقلانیت انقلاب اسلامی، اظهار کرد: برای من مایه مباهات و افتخار است که در جمعی نخبگانی و درباره موضوعی که از مهمترین مسائل امروز کشور به شمار میرود، چند دقیقهای مطالبی را در معرض نقد و نظر حاضران قرار دهم.
ضرورت تبیین نسبت آرمانهای انقلاب و منافع ملی
وی افزود: یکی از برداشتهایی که در میان بخشی از جوانان امروز وجود دارد، این است که انقلاب اسلامی بر اساس یک مأموریت تاریخی و ایدئولوژیک شکل گرفته و این مأموریت هیچ نسبتی با منافع ملی ندارد. بر همین اساس، تصور میشود هرگاه میان این مأموریت تاریخی و منافع ملی تعارضی به وجود آید، نظام سیاسی همواره جانب مأموریت ایدئولوژیک خود را خواهد گرفت.
امیری طیبی ادامه داد: نتیجه چنین برداشتی آن است که برخی تصور میکنند رفاه، منافع ملی و مسائل مرتبط با زندگی روزمره مردم در حاشیه قرار گرفته است. واقعیت این است که ما نتوانستهایم عقلانیت پشتیبان حرکت انقلاب را با زبان امروز و متناسب با فهم نسل جدید تبیین کنیم.
وی خاطرنشان کرد: از همین رو، برخی جوانان حتی در نامگذاری و تحلیل رخدادهای جاری نیز با سوءبرداشت مواجه میشوند و از تعابیری همچون «جنگ آخرالزمانی» استفاده میکنند. در ذهن آنان، جنگ آخرالزمانی به معنای نبردی است که در آن برای تحقق یک مأموریت الهیاتی و تاریخی، فدا کردن انسان، کشور و جامعه امری پذیرفتهشده تلقی میشود؛ در حالی که چنین برداشتی با عقلانیت حاکم بر انقلاب اسلامی فاصله دارد.
جوان امروز به دنبال فهم عقلانیت مبارزه است
وی با اشاره به ضرورت گفتوگو با نسل جدید، اظهار کرد: جوان امروز بیش از هر چیز به دنبال فهم عقلانیت پشتیبان این حرکت اجتماعی و مبارزه است. او زمانی که جمعیت مردم را در خیابانها میبیند، این پرسش را مطرح میکند که شما برای چه چیزی به میدان آمدهاید؟
این استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: زمانی میتوانیم عقلانیت خود را بهدرستی تبیین کنیم که برای نسل جوان روشن شود اتفاقاً ما برای دستیابی به یک زندگی باکیفیت به میدان آمدهایم و برای تحقق همین زندگی مطلوب نیز ایستادگی و مبارزه میکنیم.
وی افزود: انتخاب این موضوع صرفاً یک کلیشه مرتبط با ایام ارتحال امام خمینی(ره) نیست، بلکه ضرورتی برخاسته از شرایط زمانی و واقعیتهای جامعهشناختی امروز است که ما را به بازخوانی عقلانیت انقلاب از دل اندیشه معمار کبیر انقلاب سوق میدهد.
موفقیتهای پیشرو به احیای عقلانیت انقلاب وابسته است
امیری طیبی با بیان اینکه شرایط کنونی کشور و تحولات پیشرو بیش از هر زمان دیگری به این عقلانیت گره خورده است، گفت: اگر نتوانیم این عقلانیت را بار دیگر احضار کنیم و در لایه عمومی جامعه و در میان مردم بهدرستی توضیح دهیم، با مخاطرات جدی مواجه خواهیم شد.
وی ادامه داد: یکی از راههای فهم ابعاد مختلف عقلانیت انقلاب، ورود به فرآیندهای پژوهشی و منظومهسازی نظری است؛ اما در عین حال میتوان از آثار و اندیشههای شخصیتهایی بهره برد که از ابتدا منادی عقلانیت انقلاب بودهاند و در تبیین اندیشه امام خمینی(ره) نیز بر جنبههای عقلانی این حرکت تأکید داشتهاند.
روایتهای رایج از انقلاب، عقلانیت آن را نادیده گرفتهاند
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به برخی روایتهای رایج درباره انقلاب اسلامی، اظهار کرد: در روایتهای تاریخی، برای آنکه نشان دهند نقطه عزیمت انقلاب مبتنی بر عقلانیت متعارف نبوده است، از مفاهیمی مانند کاریزما، پوپولیسم و حرکتهای تودهای استفاده میشود. این مفاهیم در ادبیات علوم اجتماعی غربی معمولاً در نقطه مقابل عقلانیت قرار میگیرند.
وی افزود: در این نگاه، رفتار عقلانی صرفاً رفتاری است که مطابق الگوها و مطالبات طبقه متوسط تعریف شود. به همین دلیل، حتی اگر اکثریت جامعه در یک حرکت اجتماعی مشارکت داشته باشند یا حمایت گستردهای از نیروهای مسلح اعلام کنند، باز هم آن را یک حرکت تودهای و فاقد عقلانیت قلمداد میکنند.
انقلاب اسلامی و شکلگیری قدرتمندترین ایران معاصر
امیری طیبی تصریح کرد: زمانی که مفهوم واقعی عقلانیت را درک کنیم، عظمت حادثه انقلاب اسلامی بهتر آشکار میشود و این پرسش مهم مطرح میشود که چگونه قدرتمندترین ایرانِ سدههای اخیر شکل گرفت.
وی ادامه داد: امروز شرایطی فراهم شده که میتوان درباره این عقلانیت با صراحت بیشتری سخن گفت؛ زیرا بسیاری از تصورات سطحی درباره توسعه که آن را صرفاً در نمادهایی مانند برجهای بلند، جشنوارههای پرهزینه، مسابقات بینالمللی یا جلوههای ظاهری خلاصه میکردند، دیگر پاسخگوی نیازهای جوامع نیستند.
وی تأکید کرد: تحولات اخیر نشان داده است که توسعه پایدار، مفهومی عمیقتر از جلوههای ظاهری و نمادین دارد و این موضوع میتواند زمینهای مناسب برای بازاندیشی درباره عقلانیت انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن فراهم کند.تداوم انقلاب در گرو تولید عقلانیت در کنار احساسات اجتماعی است
امیری طیبی با بیان اینکه پرداختن به موضوع عقلانیت انقلاب اسلامی یک ضرورت زمانی است، اظهار کرد: گاهی در مناسبتهای مختلف صرفاً به انجام برنامههای تشریفاتی و تکلیفمحور بسنده میکنیم، اما واقعیت این است که امروز زمان گفتوگو درباره مبانی عقلانی انقلاب اسلامی فرا رسیده است. به همین دلیل با افتخار در این جمع حضور یافتم و تلاش کردم متناسب با شأن علمی حاضران، بحثی را برای نقد و بررسی ارائه کنم.
وی با اشاره به دیدگاههای مطرحشده در حوزه تحولات اجتماعی، گفت: در بسیاری از نظریههای علوم اجتماعی، پیشران اصلی حرکتهای اجتماعی و انقلابها، احساسات عمومی دانسته میشود. این احساس اجتماعی است که مردم را به میدان میآورد و زمینه شکلگیری یک حرکت اجتماعی را فراهم میکند.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: اگر در بستر این احساسات، عقلانیت تولید نشود، با فروکش کردن هیجانات اجتماعی، آن حرکت نیز توان و اثرگذاری خود را از دست میدهد و حتی ممکن است به پدیدهای خطرناک تبدیل شود؛ به این معنا که نهتنها از اصول اولیه خود فاصله بگیرد، بلکه در برابر آنها قرار گیرد.
وی ادامه داد: برای نمونه، گفته میشود انقلاب فرانسه با هدف مقابله با سلطنت شکل گرفت، اما در نهایت دوباره به سلطنت انجامید. در تاریخ معاصر ایران نیز تجربه مشروطه را داریم؛ حرکتی که قرار بود با استبداد مقابله کند، اما در نهایت به شکلگیری استبدادی شدیدتر منجر شد. علت این مسئله آن بود که در لایه احساسات اجتماعی، عقلانیت لازم برای حفظ مسیر و چارچوبهای آن حرکت تولید نشده بود.
ادامه دارد
