غزال زیاری- با قدم زدن در هر باغ و باغچهای، طبیعتا توجه اکثر ما به اشیاء تزیینی که از دنیای کلاسیک الهام گرفتهاند، جلب میشود.
مجسمههای بتنی، گلدانهای سفالی به شکل کوزههای یونانی و گلدانهایی به سبک نقشبرجستههای قدیمی، از انتخابهای محبوب محوطهسازهایی با سلیقههای خاص هستند. اما در یک باغ، این رویای سبک کلاسیک، یک خیال ساده نبود.
از یک گلدان ساده تا یک شی تاریخی
در محوطه کاخ بلنهایم انگلیس که در قرن هجدهم میلادی ساخته شده، یک وان با نمای مرمر، به عنوان گلدانی برای گلهای لاله استفاده میشد؛ اما اخیرا مشخص شده که همین گلدان ظاهرا ساده، به مراتب قدیمیتر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر میرسید. در سال ۲۰۱۷، مرمتگران و کارکنان کاخ فاش کردند که نمای مرمری این گلدان، در واقع بخشی از یک تابوت سنگی (سارکوفاگ) واقعی و باستانی رومی است که قدمت آن به حدود قرن سوم میلادی برمیگردد.
این پنل مرمر حکاکیشده نزدیک به دو قرن، به عنوان تزیین باغ استفاده میشد و در ابتدا به عنوان یک ابزار آبی و بعدتر به عنوان گلدان مورد استفاده قرار میگرفته. اما حالا مشخص شده که این اثر هنری، در گذشته بخشی از یک تابوت سنگی پرزرقوبرق بوده که در دوران اوج امپراتوری روم، برای یک رومی ثروتمند ساخته شده بوده. حالا البته این اثر با دقت مرمت شده و در فضای داخلی به نمایش گذاشته شده است.
نیکلاس بنفیلد، مرمتگر موسسه Cliveden Conservation که بر روند مرمت این اثر نظارت داشت، دراین باره گفت: «این قطعه در محیطهای بهظاهر تهاجمی، بهویژه به عنوان مخزن فواره، مقاومت کرده و هنوز هم در شرایط خوبی است. ما بعد از بررسیهای اولیه در محل، توانستیم آن را از مخزن سربی که به آن متصل بود جدا کرده و برای تمیزکاری، تعمیر و تثبیت به کارگاهمان ببریم.»
البته داستان این شیء کمیاب و ناشناخته که بالاخره به جایگاهی که سزاوارش بود رسید، عجیبتر از اینهاست. چرا که تابوت سنگی بلنهایم، نه ناشناخته بود و نه مبهم. برروی نقشبرجسته آن، میتوان دیونیسوسِ مست را در حال خوشگذرانی با هرکول و آریادنه که با سرهای شیر احاطه شدهاند،مشاهده کرد.
زهرا نیوبی، متخصص کلاسیک دانشگاه وارویک بریتانیا، در فصلی از یک کتاب درباره پرترهنگاری در تابوتهای سنگی رومی، به این اثر پرداخته و در این باره نوشته بود: «نمونه بلنهایم نشان میدهد که دیونیسوس مست در مرکز تابوت ایستاده است…».بدین ترتیب به نظر میرسد که ارجاعات به این تابوت سنگی به قرنها پیش برمیگردد.
گمشدهای که نشانهای زیادی از آن وجود داشت
قبل از سال ۱۵۳۰ میلادی، صحنههای این تابوت،توسط باتیستا فرانکو ونتزیانو، هنرمند ایتالیایی، طراحی شده بود؛ این طرح حالا در موزه اشتادل آلمان نگهداری میشود. موزه هنر متروپولیتن آمریکا هم طرحی از قرن شانزدهم از این تابوت سنگی دارد که به هنرمندی ناشناس نسبت داده شده است. در سال ۱۸۸۲، در کتاب «سنگهای مرمر باستانی در بریتانیای کبیر» اثر آدولف مایکلز درباره این تابوت صحبت شده بود و در سال ۲۰۱۰ هم، یک بازدیدکننده ناشناس تصویری از این شیء در محوطه بلنهایم را در TripAdvisor با این عنوان منتشر کرده بود: «یک باغچه که شبیه تابوت سنگی رومی لنوس است.». تابوت لنوس تابوتی است که به شکل وان حمام ساخته میشود.
بدین ترتیب به نظر میرسد که با وجودی که این اثر در معرض دید بوده ولی طبق گزارشهای رسانهها، در سال ۲۰۱۶ و زمانی که یک کارشناس عتیقهجات، حین بازدید برای کارهای دیگر از کارکنان خواست که در مورد این گلدان تحقیق کنند،شناسایی شد و تا قبل از آن افراد از منشأ آن بیاطلاع بودند. در دهههای اخیر، این پنل مرمر، که تنها بخش باقیمانده از تابوت سنگی است، به یک وان متصل بود تا به عنوان بخشی از تزیینات باغ عمل کند. ولی بعد از جداسازی، مشخص شد که طول آن حدود ۲ متر و وزن آن نزدیک به ۴۰۰ کیلوگرم است و کارشناسان ارزش آن را حدود ۴۰۰ هزار دلار آمریکا تخمین زدند.
اینجا این سوال مطرح می شود که چطور با وجود بازدیدکنندگان زیادی که بهطور مرتب از کنار آن عبور میکردند، این شی ارزشمند تا این مدت طولانی از توجه دور مانده بود؟ احتمالاً خیلیها تصور میکردند که این یک نسخه بازتولید شده و نوساز است که در باغها و املاک زیادی یافت میشود. اما طبق گفته کریستوفر دیکنز، مورخ باستانی و باستانشناس دانشگاه آکسفورد، خیلی از افراد، از جمله خود او این طور تصور میکنند که کارکنان کاخ بلنهایم از قبل میدانستند چه چیزی در اختیار دارند. دیکنز دراین باره گفت: «حقیقت این است که هر کسی که آن را میدید و تشخیص میداد، فرض میکرد که افراد در بلنهایم کاملاً از ماهیت آن آگاهند. من اینطور فرض میکنم.»
انتقال به فضای بسته
اما بازدیدکنندگان بلنهایم حالا میتوانند این اثر را در محیط مناسبتری ببینند و آنطور که واقعاً هست، تحسین کنند. یادگاری از سنتهای تدفین باستانی که قرنها باقی مانده و نه گلدانی برای گلهای لاله.
کیت بالنجر، مدیر خانه کاخ بلنهایم دراین رابطه گفت: «حالا که این اثر در فضای داخلی با دمایی مناسب و به دور از عناصر طبیعی قرار دارد، امیدواریم در شرایط خوبی باقی بماند و برای قرنهای بیشتری زنده بماند.»
البته رازهای بزرگی دباره این ظرف ارزشمند همچنان پابرجاست ولی تنها چیزی که درباره این شیء مشخص است این است که در قرن نوزدهم، به دست دوک پنجم مارلبرو (مالک آن دوره کاخ) رسید ولی هنوز کشف نشده که او چگونه و در چه زمانی آن را به دست آورده است.
منبع: sciencealert
