به گزارش رکنا، در حالی که فشارهای تحریمی ایالات متحده بر صادرات نفت ایران شدت گرفته، جریان انتقال نفت خام ایران در آبهای آزاد همچنان ادامه دارد؛ جریانی که به گفته کارشناسان با تکیه بر روشهای پیچیده دریایی و شبکهای از نفتکشها در اقیانوسهای دوردست مدیریت میشود. بررسی دادههای ردیابی کشتیها و تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که بخش مهمی از این انتقالها نه در بنادر رسمی، بلکه در دل اقیانوسها و به شیوه «کشتی به کشتی» انجام میشود.
بر اساس ارزیابی تحلیلگران حملونقل دریایی، نفتکشهایی که پیش از تشدید محدودیتها بنادر ایران و آبهای خلیج عمان را ترک کردهاند، در میانه مسیر محموله خود را به شناورهای دیگر منتقل میکنند. این عملیات که اغلب در نقاط دور از مسیرهای پرتردد کشتیرانی انجام میشود، امکان پنهان کردن منشأ محموله را فراهم میکند.
در بسیاری از موارد، کشتیها در هنگام انجام این عملیات سیستمهای ردیابی خودکار (AIS) را خاموش میکنند؛ اقدامی که باعث میشود موقعیت و مسیر آنها برای سامانههای نظارتی دریایی نامشخص شود. همین خلأ اطلاعاتی به شبکهای از نفتکشها اجازه میدهد محمولهها را در چند مرحله جابهجا کرده و مسیر واقعی نفت را مبهم کنند.
دادههای ردیابی دریایی حاکی از آن است که دهها شناور در بخشهایی از اقیانوس هند و اقیانوس آرام درگیر چنین عملیات انتقالی هستند. در این الگو، یک نفتکش نخست محموله را از منطقه خلیج فارس خارج میکند و سپس در نقطهای دور از ساحل، آن را به کشتی دیگری تحویل میدهد. در برخی موارد این فرآیند چندین بار تکرار میشود تا منشأ اولیه محموله عملاً قابل شناسایی نباشد.
تحلیلگران بازار انرژی میگویند این شیوه انتقال در سالهای اخیر به یکی از ابزارهای اصلی کشورهایی تبدیل شده که با محدودیتهای صادراتی روبهرو هستند. ترکیب خاموش کردن سامانههای ردیابی، تغییر پرچم کشتیها و انتقالهای مکرر در دریا، شبکهای پیچیده از لجستیک دریایی ایجاد کرده که ردیابی کامل آن برای نهادهای نظارتی بسیار دشوار است.
در پس این تحرکات دریایی، رقابتی پنهان میان تحریمکنندگان و صادرکنندگان جریان دارد؛ رقابتی که در آن فناوریهای ردیابی ماهوارهای و دادههای دریایی در برابر روشهای تازه برای پنهانسازی مسیر نفت قرار گرفتهاند. با وجود افزایش نظارتها، نشانهها حاکی از آن است که انتقال کشتیبهکشتی در آبهای آزاد همچنان یکی از مسیرهای فعال برای تداوم تجارت نفت در شرایط تحریمی باقی مانده است.
