این روزها ناظران تحولات منطقه براین اعتقادند که پس از جنگ تحمیلی سوم، کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس دریافته‌اند موازنه قدرت در منطقه دیگر صرفاً بر پایه حضور نظامی آمریکا تعریف نمی‌شود و واقعیت‌های میدانی، بازیگران منطقه‌ای را به بازنگری در محاسبات گذشته واداشته است.

دراین میان عربستان در حال اجرای راهبردی مبتنی بر اتکای بیشتر به توان داخلی، تنوع‌بخشی به شرکای امنیتی و کاهش وابستگی به آمریکاست. اگرچه این کشور روابط خود با واشنگتن را حفظ کرده، اما همزمان همکاری با چین، پاکستان و حتی مدیریت روابط با ایران را نیز گسترش داده‌است. وبگاه تحلیلی «نشنال‌اینترست» در تازه‌ترین گزارش خود، به این موضوع پرداخته است که مهم‌ترین محورهای آن را در ادامه می‌خوانید:

جنگ علیه ایران تغییر رفتار عربستان

• جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران، آزمونی مهم برای سیاست‌خارجی عربستان سعودی بود.
• اگرچه تأسیسات انرژی این کشور و سفارت آمریکا در ریاض هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفت و عربستان این تهدید را «وجودی» توصیف کرد، اما از ورود رسمی به جنگ خودداری کرد.
• ریاض ارتباطات دیپلماتیک با تهران را حفظ کرد و پس از برقراری آتش‌بس نیز از نخستین کشورهایی بود که گفت‌وگو با ایران را از سر گرفت.
• این رفتار نشان داد عربستان به‌جای تکیه بر یک قدرت خارجی، به دنبال مدیریت همزمان روابط با بازیگران مختلف و افزایش استقلال راهبردی خود است.

کاهش اعتماد به آمریکا

• ریشه رویکرد اخیر ریاض، به سال‌ها قبل بازمی‌گردد.
• حمله سال ۲۰۱۹ به تأسیسات نفتی عربستان و واکنش محدود آمریکا، این پیام را به ریاض داد که واشنگتن دیگر حاضر نیست مانند گذشته امنیت عربستان را تضمین کند.
• انتقال سامانه‌های پاتریوت از عربستان به شرق آسیا در دوره بایدن، این تصور را تقویت کرد که اولویت‌های امنیتی آمریکا تغییر کرده‌است.
• جنگ علیه ایران نیز این برداشت را تأیید کرد؛ زیرا کشورهای خلیج‌فارس، با وجود تلاش برای بی‌طرف ماندن، همچنان هدف حملات قرار گرفتند.

شکل جدید رابطه با آمریکا؟

• عربستان همچنان روابط راهبردی خود با آمریکا را حفظ کرده‌است.
• دریافت بسته بزرگ تسلیحاتی، کسب عنوان «متحد عمده غیرعضو ناتو» و امضای توافق دفاعی دوجانبه در سال ۲۰۲۵، نشان‌دهنده ادامه همکاری دو کشور است.
• این امتیازها فاقد تضمین امنیتی الزام‌آور هستند و جای یک پیمان دفاع متقابل را پر نمی‌کنند.
• ریاض به این نتیجه رسیده نباید امنیت خود را به یک متحد خارجی وابسته کند.

• همکاری با چین و توسعه توان دفاعی
• یکی از مهم‌ترین ابعاد سیاست جدید عربستان، همکاری نظامی با چین است.
• پکن طی سال‌های گذشته موشک‌های بالستیک، پهپادها و سامانه‌های پدافندی در اختیار ریاض قرار داده و به توسعه صنعت موشکی داخلی این کشور کمک کرده‌است.
• چین برخلاف آمریکا، محدودیت‌های کمتری در انتقال فناوری‌های نظامی دارد، اما هیچ تعهدی برای دفاع از عربستان ارائه نکرده‌است.
• ریاض این همکاری را نه به‌عنوان جایگزین آمریکا، بلکه به‌عنوان ابزاری برای افزایش توان دفاعی مستقل خود می‌بیند.

• حرکت به سوی بازدارندگی هسته‌ای

• سیاست جدید عربستان با تجربه کره‌جنوبی قابل مقایسه است.
• همان‌گونه که کره‌جنوبی ضمن حفظ اتحاد با آمریکا، ظرفیت‌های فنی هسته‌ای و موشکی خود را توسعه داد، عربستان نیز در حال سرمایه‌گذاری در صنعت موشکی و برنامه هسته‌ای غیرنظامی است.
• توافق هسته‌ای سال ۲۰۲۵ با آمریکا و اظهارات محمد بن سلمان مبنی بر اینکه در صورت هسته‌ای شدن ایران، عربستان نیز چنین خواهد کرد، نشان می‌دهد ریاض درپی ایجاد «ظرفیت بالقوه هسته‌ای» است.
• برخلاف کره‌جنوبی، عربستان از تضمین امنیتی معتبر آمریکا برخوردار نیست؛ موضوعی که می‌تواند خطر رقابت هسته‌ای در منطقه را افزایش دهد.

• نقش پاکستان و تحولات منطقه‌ای

• توافق دفاعی عربستان و پاکستان نیز بخشی از راهبرد بازدارندگی ریاض محسوب می‌شود.
• جنگ اخیر علیه ایران نشان داد پاکستان به دلیل هم‌مرزی با ایران و تمایل به حفظ روابط با تهران، بیشتر نقش میانجی را ایفا می‌کند تا یک متحد نظامی.
• بنابراین، توافق دفاعی عربستان و پاکستان نیز جایگزین تضمین امنیتی آمریکا نیست.
• در سطح منطقه‌ای نیز وحدت کشورهای شورای همکاری خلیج فارس پس از جنگ دوام چندانی نداشت.
• امارات خواهان سیاست سخت‌گیرانه‌تر علیه ایران و نزدیکی بیشتر به آمریکا و اسرائیل شد، در حالی که عربستان، قطر، کویت و عمان بر تعامل و مدیریت تنش با تهران تأکید کردند.
• خروج امارات از اوپک نیز رقابت اقتصادی میان کشورهای عربی خلیج فارس را تشدید کرد.