افت ۷.۴درصدی شاخص کل، خروج مستمر پول توسط سرمایهگذاران حقیقی، عقبنشینی شاخص از ابرکانال ۵میلیون واحدی و کاهش بازدهی سالانه بازار به ۳۲درصد، مهمترین رخدادهایی بودند که فضای معاملات هفته گذشته را شکل دادند. هرچند بورس همچنان از ابتدای سال پربازدهترین بازار دارایی محسوب میشود، اما روند معاملات نشان داد که در شرایط غلبه ریسکهای غیراقتصادی، حتی بازارهایی که از پشتوانه بنیادی مناسبی برخوردارند نیز از فشار فروش و افزایش احتیاط سرمایهگذاران در امان نخواهند بود.
شاخص کل بورس در هر پنج روز معاملاتی هفته گذشته با افت همراه شد و در نهایت با کاهش ۷.۴درصدی، نخستین هفته منفی خود در سال جاری را به ثبت رساند. این در حالی است که از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا پیش از هفته گذشته، بازار سهام یکی از کمسابقهترین دورههای رشد خود را تجربه کرده بود و شاخص کل طی هشت هفته متوالی در مسیر صعود قرار داشت. رشد مستمر قیمت سهام در هفتههای گذشته سبب شده بود شاخص کل در شانزدهم تیرماه به سطح ۵میلیون و ۳۱۱هزار واحد برسد؛ سطحی که بهعنوان بالاترین رکورد تاریخی بورس تهران نیز شناخته میشود. اما فشار فروش در هفته گذشته موجب شد شاخص کل در پایان معاملات، در سطح ۴میلیون و ۸۹۳هزار واحد قرار گیرد. به این ترتیب نماگر اصلی بازار تنها در فاصله کمتر از دو هفته، حدود ۸درصد از اوج تاریخی خود فاصله گرفت. اصلاح اخیر سبب شد بخشی از بازدهی قابلتوجه بورس نیز تعدیل شود. بازدهی شاخص کل از ابتدای سال که در مقطعی به ۴۳درصد رسیده بود، اکنون به ۳۲درصد کاهش یافته است. همچنین شاخص هموزن نیز که وضعیت عمومی شرکتها را بهتر منعکس میکند، در هفته گذشته ۴.۲درصد افت کرد؛ موضوعی که نشان میدهد فشار عرضه تنها به نمادهای بزرگ محدود نبوده و اکثر گروههای بورسی درگیر روند اصلاحی شدهاند.
مهمترین متغیری که روند معاملات هفته گذشته را تحتتاثیر قرار داد، افزایش ریسک سیستماتیک ناشی از تشدید تنشهای ژئوپلیتیک بود. حمله آمریکا به مرزهای جنوبی کشور و افزایش تنش میان ایران و آمریکا، فضای نااطمینانی را در بازارهای مالی تشدید کرد و موجب شد بخش قابلتوجهی از معاملهگران، استراتژی احتیاط را جایگزین ریسکپذیری کنند. تجربه بازار سرمایه نشان میدهد در دورههایی که ریسکهای سیاسی و امنیتی افزایش مییابد، متغیرهای بنیادی شرکتها موقتا به حاشیه رانده میشوند. در چنین شرایطی، حتی انتشار گزارشهای مناسب عملکرد شرکتها یا ارزندگی قیمت سهام نیز نمیتواند به سرعت جریان تقاضا را احیا کند؛ زیرا تصمیم سرمایهگذاران بیش از هر چیز تحتتاثیر نااطمینانی نسبت به آینده قرار میگیرد. همین موضوع سبب شد در هفته گذشته عرضه سهام در اکثر صنایع افزایش یابد و خریداران نیز با احتیاط بیشتری وارد معاملات شوند. بسیاری از فعالان بازار ترجیح دادند تا مشخص شدن ابعاد تحولات سیاسی و کاهش تنشهای موجود، بخشی از داراییهای خود را نقد کنند یا از انجام خریدهای جدید خودداری کنند. به همین دلیل، روند نزولی شاخصها بیش از آنکه ناشی از تغییر در متغیرهای اقتصادی باشد، بازتاب افزایش ریسک سیستماتیک در فضای سرمایهگذاری بود.
یکی از مهمترین پیامدهای افزایش نااطمینانی، تشدید خروج نقدینگی از بازار سهام بود. در هر پنج روز معاملاتی هفته گذشته، پول توسط سرمایهگذاران حقیقی از بورس خارج شد و مجموع خروج سرمایه توسط حقیقیها به حدود ۱۹هزار و ۴۰۰میلیارد تومان رسید. استمرار خروج سرمایه در تمام روزهای معاملاتی هفته، نشاندهنده آن است که بخش مهمی از سرمایهگذاران خرد ترجیح دادهاند تا زمان کاهش ریسکهای سیاسی، از حضور فعال در بازار فاصله بگیرند. در کنار خروج سرمایه، ارزش معاملات نیز اگرچه در سطح قابل قبول باقی ماند، اما ترکیب معاملات از غلبه عرضه بر تقاضا حکایت داشت. میانگین ارزش معاملات بازار سهام در هفته گذشته در کانال ۲۲همت قرار گرفت؛ رقمی که نشان میدهد نقدشوندگی بازار همچنان حفظ شده، اما بخش عمده معاملات با انگیزه کاهش ریسک و مدیریت پرتفوی انجام شده است.
از سوی دیگر، معاملات روز دوشنبه نیز یک اتفاق مهم دیگر را برای بورس رقم زد. شاخص کل پس از حدود سه هفته حضور در بالای مرز روانی ۵میلیون واحد، این ابرکانال را از دست داد. نماگر اصلی بازار از بیستوششم خردادماه و پس از عبور از این سطح تاریخی، همواره بالاتر از آن نوسان کرده بود و حفظ این کانال از منظر روانی اهمیت زیادی برای معاملهگران داشت. بنابراین بازگشت شاخص به کانال ۴میلیون واحدی، علاوه بر اثر آماری، از نظر انتظارات فعالان بازار نیز پیام مهمی به همراه داشت.
