علیرضا زاکانی، شهردار تهران، برای بررسی لایحه رایگان شدن مترو روز گذشته در صحن شورای شهر حاضر شد. وی در این جلسه با گلایههای صریح برخی اعضای کلیدی شورای شهر مواجه شد که استمرار رایگان ماندن مترو و اتوبوسهای تندرو را از روز شنبه 20تیرماه غیرقانونی و بهنوعی زیر پا گذاشتن مصوبات شورای شهر عنوان کردند.
مهدی چمران، رئیس شورای شهر، در این جلسه تاکید کرد: در حال حاضر مترو به شکل قانونی رایگان نیست، بلکه دستوری رایگان شده و ضروری بود که این موضوع زودتر بررسی شود و شکل قانونی پیدا کند. چمران ادامه داد: البته در لایحه شهرداری قرار نیست که مترو برای همه اقشار جامعه رایگان شود، بلکه قرار است برای اقشار خاصی رایگان شود. هرچند در شرایط کنونی نیز این گروهها از تخفیف 50 تا 90درصدی برخوردارند و تنها قرار است که میزان تخفیفها افزایش یابد.
در ادامه، ناصر امانی، عضو دیگر شورای شهر، گفت: ما با بسیاری از پیشنهادهای لایحه موافقیم؛ اما با رویه فعلی ایجادشده مخالف هستیم که شهرداری به تصمیم شورا توجهی ندارد. طبق آخرین مصوبه شورای شهر باید از روز شنبه مترو رایگان به پایان میرسید. اما مجدد شهرداری مصوبه شورای را زیرپا گذاشت و امروز به دنبال دریافت مجوز از شورا هستند. شهردار نمیتواند بدون رأی، تصمیم بگیرد. با این رویه فعلی سنگ روی سنگ بند نمیشود. مهدی اقراریان، یک عضو دیگر شورای شهر، هم واکنش نشان داد؛ کاهش ترافیک فعلی پایتخت نتیجه حملونقل عمومی رایگان نیست، بلکه نتیجه تعطیلی مدارس، دانشگاهها و شرایط موجود کشور است.
سیدجعفر تشکریهاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران، نیز در ادامه نسبت به رویه فعلی در تصمیمگیری شهرداری اعتراض کرد و گفت: شورای شهر ماشین امضای تصمیمات شهرداری تهران شده است. مخالفت ما با رویه اخذشده از سوی شهرداری تهران و زیرپا گذاشتن قوانین است. همانند همه اعضای شورا، ما نیز کاملا موافق حمایت از افراد نیازمند هستیم و معتقدیم باید به کسانی که واقعا نیازمند هستند کمک شود، نه اینکه شبکهسازی و باشگاه حمایتی شکل بگیرد که ارتباطی با فلسفه خدمات رایگان ندارد.
وی ادامه داد: این سومین یا چهارمین جلسهای است که درباره موضوعی با سابقهای حدود ۲۰ ساله بحث میکنیم؛ موضوعی که از دورههایی مطرح بوده که ما در این صندلیها حضور نداشتیم و اعضای دیگری در شورا فعالیت میکردند. در دورههای دوم، سوم، چهارم و پنجم شورای شهر، مصوباتی برای حمایت از اقشار کمدرآمد، افراد نیازمند حمایت و گروههای مختلفی از شهروندان به تصویب رسید تا از حملونقل رایگان یا تخفیفدار بهرهمند شوند؛ اما هیچگاه چنین حاشیهها، قانونشکنیها و بیحرمتی به مصوبات شورا و اجرای قانون را شاهد نبودیم. وی افزود: در گذشته، دیدگاهها بهصورت کاملا قانونی و از طریق کمیسیونهای تخصصی و مسوولان شورای شهر مطرح و بررسی میشد و تصمیمات نیز بر همان اساس اتخاذ میشد.
تشکریهاشمی ادامه داد: پنج ماه است که بهدلیل شرایطی که در اسفندماه به وجود آمد، حملونقل را رایگان کردیم. در این مدت، سهبار مهلت اجرای این تصمیم به پایان رسید؛ اما با وجود اطلاع از اینکه قانون دیگر اجازه ادامه این روند را نمیدهد، دوستان ما اقدامی خلاف قانون انجام دادند. هر بار نیز با مصلحتاندیشی و پادرمیانی رئیس شورای شهر عنوان شد که نباید بحران ایجاد کنیم؛ درحالیکه عملا شورا به ماشین امضای موضوعاتی تبدیل شده که برخلاف اراده شورا، هر چند وقت یکبار دوباره مطرح میشود.
رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران تصریح کرد: همان دوستانی که پیشنهاد را ارائه داده بودند، در آخرین جلسه طرح خود را پس گرفتند؛ اما مشاهده کردیم که دوباره همین موضوع مطرح شد. در مجلس شورای اسلامی، اگر طرحی رد شود، تا 6ماه امکان بررسی مجدد آن وجود ندارد. تقاضای من این است که در شورای شهر نیز چنین رویهای حاکم باشد. شورا برای این نیست که آنقدر لایحه و طرح مطرح شود تا در نهایت نتیجهای که عدهای میخواهند حاصل شود. شورا ضابطه و قانون دارد و همه باید به آن پایبند باشند.
علیرضا زاکانی، شهردار تهران، در پاسخ به انتقادات درخصوص رایگانسازی فراقانونی حملونقل عمومی گفت: کشور در حال جنگ است، دشمن به دنبال شکستن تابآوری مردم و ایجاد اختلال محاسباتی میان مدیران است. ما به دنبال بهبود تابآوری در مردم و ایجاد امید در میان شهروندان هستیم. همزمان به دنبال رفع اختلال محاسباتی در مدیران هستیم تا نشان دهیم که در شرایط جنگی نیز میتوان کشور را اداره کرد. شهردار تهران ادامه داد: از رایگانسازی مترو به دنبال بهرهبرداری سیاسی برای انتخابات نیستم.
شهردار تهران به حرفهای اعضای شورای شهر هم واکنش نشان داد و گفت: ما چشممان را بر گذشته بستیم و نمیخواهیم بگوییم گذشتگان ما چه میزان اقدامات غیرقانونی انجام دادهاند و امروز متهم به اقدام غیرقانونی میشویم. زاکانی در بخش دیگری از صحبتهای خود تاکید کرد: گاهی عنوان میشود که با مبلغ رایگان شدن مترو، امکان توسعه زیرساخت حملونقل عمومی وجود داشت؛ اما شهرداری نوسازی و توسعه زیرساخت را فراموش نکرده است. طی 4سال و اندی سپریشده از این دوره مدیریت شهری 2460 اتوبوس نوسازی شده و به شهر تهران اضافه شده است.
زاکانی گفت: در شرایط کنونی مردم با خرید بلیت تنها 3.2درصد هزینه سفر با اتوبوس و 13درصد هزینه سفر با مترو را میپردازند و بنابراین رایگان شدن این وسایل، هزینه قابلتوجهی را به شهر تحمیل نمیکند. با رایگان شدن مترو از سویی بخشی از چالش اقشار نیازمند مرتفع شده و از سوی دیگر شهروندان در دوره جنگ حس بهتری پیدا میکنند.وی ادامه داد: مطابق اعلام وزارت نفت در اردیبهشت 5درصد مصرف سوخت در تهران کاهش یافته که البته مولفههای متعددی مانند تعطیلی مدارس و دانشگاه در آن نقش داشته اما مترو رایگان نیز در این کاهش مصرف سوخت موثر بوده است.
نتایج بررسیها نشان میدهد که اگرچه رایگانسازی میتواند بهعنوان بخشی از راهبرد توسعه پایدار شهری و تشویق شهروندان به استفاده از حملونقل عمومی عمل کند، اما اجرای این طرح بدون طراحی دقیق، میتواند مخاطرات و پیامدهایی را به همراه داشته باشد.
اگرچه موافقان رایگان شدن مترو مدعی هستند که درآمد حاصل از بلیتفروشی تنها حدود 2 درصد درآمد عمومی شهرداری است و 10درصد هزینه جاری مترو را پوشش میدهد؛ اما حذف همین مبلغ نیز به درآمد پایدار شهرداری ضربه میزند و در عین حال به کیفیت منابع مالی اداره پایتخت نیز آسیب وارد میکند.
دوم، آنکه مطالعات نشان میدهد رایگانسازی مطلق درحالیکه مشوق چندانی برای جذب تقاضاهای جدید در مترو نیست، در عین حال از منظر اقتصاد رفتاری به معنای کنار گذاشتن یکی از اهرمهای کلیدی برای مدیریت و هدایت رفتار شهروندان به سمت الگوهای مطلوب سفر در سطح شهر است.
سوم، آنکه در عین حال بخشی از افرادی که از مترو و اتوبوس استفاده میکنند، ساکن تهران نیستند، رایگانسازی سراسری به معنی استفاده از بودجه متعلق به شهروندان تهران برای ساکنان شهرهای دیگر است؛ موضوعی که با اصول عدالت توزیعی در تضاد است.
چهارم، آنکه حذف غیرکارشناسی بلیت مترو میتواند به شکلگیری یک توقع دائمی در شهر تبدیل شود؛ موضوعی که بازگشت آن همانند تجربه یارانه سوخت بسیار دشوار است. درواقع با دائمی شدن حملونقل رایگان این موضوع از یک تشویق به حق عمومی بدیهی تبدیل میشود.
پنجم، آنکه کاهش کیفیت ادراکی زیان بعدی رایگان شدن مترو و اتوبوس است؛ چراکه رایگان بودن یک خدمت گاه با تلقی بیارزشی آن همراه میشود.
ششم، آنکه رایگانسازی میتواند به جای هدایت تقاضا از خودروی شخصی به حملونقل عمومی به ایجاد تقاضای کاذب سفر منجر شود.
هفتم، آنکه تقاضای کاذب سفر با حملونقل عمومی رایگان، ازدحام در این وسایل حملونقل عمومی را افزایش داده و درواقع کیفیت این خدمت را کاهش میدهد. استهلاک ناوگان ایراد.
هشتم، رایگان شدن مترو برای شهر است.
نهم، آنکه با رایگانسازی حملونقل عمومی احتمالا بخشی از شهروندان با این فکر مواجه میشوند که سایر عوارض و درآمدهای پایدار شهرداری نیز زاید و قابل حذف است.
دهمین ایراد کاهش احساس مسوولیت اجتماعی نسبت به نگهداشت زیرساختها و تجهیزات شهری در پی این تصمیم است.
یازدهمین ایراد اشباع بودن ظرفیت فعلی ناوگان حملونقل عمومی است که با حذف بلیت مشوق چندانی برای جذب تقاضای جدید بهوجود نمیآید.
دوازدهمین ایراد نیز قطع ارتباط منطقی بین بهای خدمات شهری و کیفیت خدمات شهری است.
