همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: اگر تا چند سال پیش، باسواد بودن تنها به توانایی خواندن و نوشتن محدود میشد، امروز این تعریف در حال تغییر است. هوش مصنوعی با سرعتی بیسابقه وارد زندگی انسان شده و شیوه یادگیری، کار، تولید محتوا، تصمیمگیری و رقابت اقتصادی را دگرگون کرده است.
سواد هوش مصنوعی
دکتر اباذر کریمی پنابندانی، متخصص هوش مصنوعی و عضو آکادمی علوم اروپا معتقد است آینده افراد، سازمانها و حتی کشورها بیش از هر چیز به میزان «سواد هوش مصنوعی» وابسته خواهد بود و مهم تنها دسترسی به هوش مصنوعی نیست؛ بلکه میزان سواد استفاده از این فناوری است. اما در چنین شرایطی، مهمترین پرسش دیگر این نیست که «آیا از هوش مصنوعی استفاده میکنیم؟» بلکه باید پرسید «آیا سواد استفاده از هوش مصنوعی را داریم؟» بیشتر بخوانید:
استفاده از هوش مصنوعی یا سواد هوش مصنوعی؟
به گفته دکتر کریمی، بسیاری تصور میکنند نصب یک نرمافزار هوش مصنوعی یا استفاده از ابزارهایی مانند ChatGPT به معنای تسلط بر این فناوری است؛ درحالیکه این تنها نقطه شروع است.
او توضیح میدهد همانگونه که داشتن کتاب کسی را باسواد نمیکند یا خرید یک دوربین حرفهای، فرد را به عکاس تبدیل نمیکند، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیز به معنای برخورداری از سواد هوش مصنوعی نیست. 
سواد هوش مصنوعی یعنی چه؟
سواد هوش مصنوعی به معنای توانایی درک، ارزیابی و استفاده آگاهانه و مسئولانه از این فناوری است. فردی که این مهارت را دارد، میداند چه زمانی میتواند به پاسخ یک سامانه هوش مصنوعی اعتماد کند، چه زمانی باید اطلاعات را راستیآزمایی کند، چگونه از دادههای شخصی خود محافظت کند و چگونه بدون ازدستدادن قدرت تحلیل، از این فناوری برای افزایش بهرهوری بهره ببرد.
یک ابزار ساده یا پیچیده؟
این متخصص هوش مصنوعی تأکید میکند بسیاری از کشورهای پیشرفته، آموزش سواد هوش مصنوعی را به یکی از اولویتهای مدارس، دانشگاهها، سازمانهای دولتی و شرکتهای بزرگ تبدیل کردهاند. دلیل این موضوع روشن است؛ هوش مصنوعی دیگر یک ابزار ساده نیست، بلکه در حال تغییر ساختار آموزش، بازار کار، اقتصاد و شیوه تصمیمگیری انسانهاست.
پیامدهایی ناآگاهی از هوش مصنوعی
به اعتقاد دکتر کریمی، نبود سواد هوش مصنوعی میتواند به تصمیمهای نادرست منجر شود. پزشکی که بدون شناخت محدودیتهای یک سامانه هوشمند تصمیم درمانی بگیرد، خبرنگاری که بدون بررسی، محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی را منتشر کند یا مدیری که صرفاً بر تحلیل یک الگوریتم تکیه کند، ممکن است با خطاهای جدی مواجه شود.
در مقابل، استفاده آگاهانه از این فناوری میتواند یادگیری را سرعت ببخشد، تصمیمهای حرفهای را دقیقتر کند، بهرهوری را افزایش دهد و فرصتهای تازهای برای نوآوری و کارآفرینی ایجاد کند.
چقدر برای زندگی در این عصر آماده هستیم؟
از نگاه این متخصص هوش مصنوعی، تفاوت انسانها، سازمانها و حتی کشورها در آینده تنها به میزان دسترسی آنها به فناوری هوش مصنوعی وابسته نخواهد بود، بلکه به سطح «سواد هوش مصنوعی» آنها بستگی دارد. به همین دلیل، یادگیری نحوه استفاده آگاهانه، مسئولانه و نقادانه از هوش مصنوعی، یکی از مهمترین مهارتهای قرن بیست ویکم به شمار میرود؛ مهارتی که میتواند کیفیت آموزش، اشتغال، تصمیمگیری و زندگی روزمره را متحول کند و آیندهای هوشمندتر و ایمنتر برای جامعه رقم بزند.
