فرارو- ارتش مصر با رونمایی رسمی از سامانه پدافند هوایی و ضد موشکی S-300VM (موسوم به «آنتی-۲۵۰۰») در ژوئیه ۲۰۲۶، در مقر فرماندهی «اُکتاگون»، عملیاتی بودن کامل این سامانه را تأیید کرد. این سامانه که نسخه‌ای ارتقایافته از خانواده S-300 به شمار می‌رود، یک سامانه متحرک، دوربرد و پیشرفته برای انهدام هواپیماها، موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک است و به اعتقاد کارشناسان، می‌تواند معادلات دفاع هوایی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. 

به گزارش فرارو به نقل از پایگاه عبری «ناتسیو نت»، برخلاف مدل‌های استاندارد S-300P که برای پدافند هوایی ثابت توسعه یافته‌اند، گونه V/VM به‌طور ویژه برای یگان‌های نیروی زمینی ارتش روسیه طراحی شده است. تمامی اجزای این سامانه روی خودروهای سنگین شنی‌دار نصب شده‌اند که امکان جابه‌جایی در زمین‌های ناهموار، استقرار سریع در حدود شش دقیقه و تغییر مداوم موقعیت برای کاهش آسیب‌پذیری در برابر حملات را فراهم می‌کند. 

بر اساس مشخصات اعلام‌شده، سامانه S-300VM قادر است اهداف هوایی، از جمله هواپیماها و موشک‌های کروز، را در بردی بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتر و تا ارتفاع ۳۰ کیلومتری رهگیری و منهدم کند. این سامانه همچنین به‌طور اختصاصی برای رهگیری موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد و میان‌برد با برد پرتاب تا ۲۵۰۰ کیلومتر طراحی شده و می‌تواند این اهداف را در فاصله‌ای حدود ۴۰ کیلومتر رهگیری کند. 

بر اساس این گزارش، از دیگر ویژگی‌های این سامانه، بهره‌گیری از رادار پیشرفته آرایه فازی چندکاناله است که توانایی ردیابی همزمان ۲۴ هدف، قفل روی آن‌ها و هدایت موشک‌های رهگیر را دارد و در برابر جنگ الکترونیک و اخلال راداری (EW) نیز از مقاومت بالایی برخوردار است. این سامانه همچنین از دو نوع موشک استفاده می‌کند؛ موشک کوچک‌تر و سریع‌تر «گلادیاتور» برای مقابله با هواپیماها و موشک عظیم و پرسرعت «جاینت» برای رهگیری موشک‌های بالستیک و اهداف در ارتفاع بالا. 

کارشناسان معتقدند استقرار این سامانه در مصر، به‌ویژه در محدوده کانال سوئز و قاهره، یک منطقه قابل‌توجه «ضد دسترسی/محروم‌سازی از منطقه» (A2/AD) ایجاد می‌کند. برد ۲۵۰ کیلومتری سامانه امکان پوشش بخش‌های وسیعی از صحرای سینا و حتی «رصد» بخش‌هایی از قلمرو اسرائیل را فراهم می‌آورد. در نتیجه، هواپیماهای اسرائیلی که در ارتفاع متوسط یا بالا در این مناطق پرواز کنند، به‌سرعت شناسایی شده و در معرض تهدید قرار خواهند گرفت. 

پایگاه عبری «ناتسیو نت» در ادامه این گزارش نوشته است: در همین حال، جنگنده‌های نسل چهارم مانند F-15 و F-16 برای انجام مأموریت در نزدیکی این سامانه، بدون برخورداری از پشتیبانی گسترده، با محدودیت‌های جدی روبه‌رو خواهند بود؛ زیرا سطح مقطع راداری بزرگ‌تر آن‌ها، قفل شدن سامانه روی این هواپیماها را آسان‌تر می‌کند. علاوه بر این، هواپیماهای پشتیبانی راهبردی از جمله هواپیماهای اطلاعاتی و کنترل هوابرد مانند «ناخشون» و «ایتام» و همچنین تانکرهای سوخت‌رسان هوایی، ناچار خواهند بود برای پرهیز از ورود به محدوده درگیری، فاصله قابل‌توجهی با مرز مصر حفظ کنند. 

با وجود این، ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که نیروی هوایی اسرائیل طی سال‌ها خود را برای مقابله با خانواده سامانه‌های S-300 آماده کرده و پاسخ‌های فنی و عملیاتی متعددی برای این تهدید در اختیار دارد. 

در حوزه فناوری، جنگنده‌های رادارگریز نسل پنجم F-35I «Adir» با هدف کاهش چشمگیر برد شناسایی توسط رادارهای S-300 طراحی شده‌اند و می‌توانند بدون شناسایی شدن به این سامانه‌ها نزدیک شوند، اطلاعات جمع‌آوری کنند یا آن‌ها را هدف قرار دهند. 

در حوزه جنگ الکترونیک نیز اسرائیل، با اتکا به توانمندی شرکت‌هایی مانند Elbit، Rafael و Israel Aerospace Industries، از قابلیت‌های پیشرفته پارازیت، فریب و جنگ سایبری برخوردار است که می‌تواند رادارهای سامانه روسی را «کور» کرده یا با ایجاد اهداف فریبنده، آن‌ها را اشباع کند. 

از نظر آموزشی نیز، خلبانان نیروی هوایی اسرائیل طی سال‌ها در یونان – که سامانه‌های S-300 را در جزیره کرت عملیاتی کرده است – و همچنین در کشورهای دیگر آموزش دیده‌اند و شناخت دقیقی از فرکانس‌های راداری، روش‌های قفل روی هدف و محدودیت‌های تاکتیکی سامانه‌های روسی به دست آورده‌اند. 

در ادامه این گزارش آمده است: علاوه بر این، ارتش اسرائیل به موشک‌های کروز و مهمات هدایت‌شونده دورایستا از جمله موشک‌های «دلیله»، «اسپایس» و «راحت» مجهز است که امکان هدف قرار دادن سامانه S-300 را از خارج از محدوده کشف راداری آن فراهم می‌کنند. همچنین استفاده همزمان از شمار زیادی پهپاد می‌تواند سامانه را وادار به مصرف ذخیره موشک‌های گران‌قیمت خود کند. 

بر اساس این ارزیابی، حملات منتسب به اسرائیل، از جمله عملیات‌های انجام‌شده در ایران در سال ۲۰۲۴، توانایی نیروی هوایی این کشور را در خنثی‌سازی و انهدام اجزای راداری سامانه‌های پیشرفته S-300 با استفاده از مهمات دقیق‌زن دوربرد نشان داده است. 

این گزارش در ادامه مدعی شده است: در مجموع، اگرچه سامانه S-300VM یکی از پیشرفته‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی روسیه به شمار می‌رود و استقرار آن توان دفاع هوایی مصر را به شکل قابل‌توجهی افزایش می‌دهد، اما به باور کارشناسان، این سامانه مانعی غیرقابل عبور برای نیروی هوایی اسرائیل محسوب نمی‌شود؛ زیرا این نیرو از توانمندی‌های فناورانه، تاکتیکی و عملیاتی لازم برای مقابله با آن در صورت نیاز برخوردار است.