به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی اینچه‌برون، به عنوان یکی از پروژه‌های راهبردی در شمال شرق کشور و در مجاورت مرز ترکمنستان، در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محورهای توسعه‌ای استان گلستان مطرح شده است. موقعیت ژئوپلیتیک ویژه این منطقه در اتصال کریدورهای تجاری شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب، آن را در ردیف پروژه‌هایی قرار داده که می‌تواند نقش مهمی در ترانزیت کالا، توسعه صنایع سنگین و جذب سرمایه‌گذاری خارجی ایفا کند.

هرچند مسئولان گلستانی مدعی هستند که از میان 10 منطقه آزاد جدید در کشور که طی سال‌های اخیر مجوز دریافت کرده‌اند، ایجاد زیرساخت‌ها در اینچه‌برون پیشرفتی چشمگیر دارد اما اجرایی نشدن برخی از تعهداتی که دستگاه‌های دولتی داده بودند، سرعت این حرکت توسعه‌ای را با برخی محدودیت‌ها مواجه کرده است.

 دستگاه‌های خدمات‌رسان‌مانند آب و برق به رغم تعهداتی که تامین زیرساخت این منطقه آزاد حدود 12.5 هزار هکتاری دارند اما تاکنون اقدامی انجام‌نداده‌اند. این در حالیست که مسئولان گلستانی از استقرار صنایعی مانند فولادسازی دم می‌زنند که در این شرایط بیشتر یک رویاپردازی است تا واقعیت عینی. البته که نباید و نمی‌توان تلاش‌های انجام شده برای اجرایی شدن منطقه آزاد اینچه برون را هم‌ نادیده گرفت. 

اما با توجه به نقش کریدورها در امنیت اقتصادی کشور به ویژه بعد از جنگ تحمیلی دوم و سوم و محاصره دریایی ایران توسط تروریست‌های آمریکایی، سرعت بخشیدن به منطقه آزادتجاری اینچه برون هم برای گلستان و بیش از آن برای کشور از نان شب واجب‌تر است. 

آمارها نشان می‌دهد با همین اقدامات نیم‌بند حجم تخلیه و بارگیری کالاها در این منطقه به رکورد حدود یک و نیم میلیون تن رسیده است. اما منطقه آزاد اینچه برون تنها محلی برای صادرات و واردات نخواهد بود. زون‌های مختلفی در این منطقه پیش بینی شده که در بازه‌های زمانی مختلف اجرایی خواهد شد. نمونه آن زون صنعتی 400 هکتاری است که محل استقرار صنایع مختلف خواهد بود. یا اینکه افق 20 ساله این منطقه بر تولید فولاد متمرکز شده است. رویاپردازی صنعتی که اگر دستگاه‌های دولتی استان بتوانند خود را با منطقه آزاد اینچه برون هماهنگ کنند، ممکن است به واقعیت هم ختم شود. اما همه اینها در گرو تامین زیرساخت‌هایی است که سال‌هاست در گوشه و کنار این استان، وقفه‌های جدی در سرمایه‌گذاری و تولید ایجاد کرده است!

محمدرضا احسن، معاون عمرانی منطقه آزاد اینچه‌برون، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم درباره وضعیت زیرساختی منطقه، تصویری چندلایه از چالش‌های پیش‌روی این پروژه ملی ارائه کرده است؛ تصویری که از یک‌سو بر ظرفیت‌های عظیم توسعه‌ای تأکید دارد و از سوی دیگر، از گره‌های جدی در حوزه آب، برق، حمل‌ونقل و تأمین زیرساخت‌های پایه حکایت می‌کند.

به گفته او یکی از چالش‌های اساسی در مسیر توسعه زیرساختی منطقه، مسئله تفکیک محدوده قانونی منطقه آزاد از مناطق پیرامونی است. احسن با اشاره به وضعیت جاده‌های دسترسی توضیح می‌دهد که بخش قابل توجهی از مسیرهای مواصلاتی منتهی به اینچه‌برون، خارج از محدوده قانونی منطقه آزاد قرار دارند.

این موضوع به معنای آن است که سازمان منطقه آزاد، طبق قانون، امکان هزینه‌کرد مستقیم در این محدوده‌ها را ندارد و مسئولیت اصلی توسعه بر عهده دولت و دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط قرار می‌گیرد.

احسن در این‌باره تأکید می‌کند که جاده کنونی خارج از محدوده منطقه آزاد است و به همین دلیل امکان سرمایه‌گذاری مستقیم سازمان در آن وجود ندارد.این وضعیت موجب شده است که در عمل، بخشی از زیرساخت‌های حیاتی که باید پیش‌نیاز توسعه اقتصادی منطقه باشند، خارج از دایره مدیریت مستقیم منطقه آزاد باقی بمانند.

تعهدات قانونی دستگاه‌ها همچنان روی کاغذ 

یکی از محورهای اصلی موضوعات مربوط به اینچه برون عدم تحقق کامل تعهدات دستگاه‌های خدمات‌رسان در سال‌های گذشته است.بر اساس آیین‌نامه هیئت وزیران در خصوص ایجاد مناطق آزاد، دستگاه‌های خدمات‌رسان از جمله آب، برق، گاز و مخابرات موظف هستند زیرساخت‌ها را تا ورودی محدوده منطقه آزاد تأمین کنند. این موضوع در زمان تصویب طرح نیز به‌عنوان یک الزام قانونی مورد تأکید قرار گرفته بود.

با این حال، به گفته احسن، این تعهدات در بسیاری از بخش‌ها به مرحله اجرا نرسیده است و همین مسئله باعث ایجاد یک گره زیرساختی مزمن در منطقه شده است.او با اشاره به این موضوع می‌گوید: در زمان تهیه طرح توجیهی، دستگاه‌های خدمات‌رسان تعهد دادند که زیرساخت‌ها را تأمین کنند، اما در عمل این اتفاق به‌طور کامل محقق نشده است.

برق و آب؛ دو گره اصلی توسعه منطقه 

در میان تمام چالش‌های زیرساختی، دو مسئله برق و آب بیش از سایر موارد به عنوان گره‌های اصلی توسعه منطقه آزاد اینچه‌برون مطرح هستند.معاون عمرانی منطقه آزاد با اشاره به پروژه برق‌رسانی منطقه ویژه اترک، یادآور می‌شود که در سفر دوم دولت نهم و دهم، احداث پست 63/20 کیلوولت و خطوط انتقال برق مصوب شده بود، اما با وجود گذشت سال‌ها، این پروژه هنوز به بهره‌برداری نرسیده است.

این وضعیت باعث شده است که بخش مهمی از ظرفیت‌های صنعتی منطقه همچنان بدون تأمین پایدار انرژی باقی بماند.در حوزه آب نیز وضعیت پیچیده‌تر است. نبود منابع پایدار آب سطحی و زیرزمینی در منطقه، برنامه‌ریزی برای توسعه صنایع بزرگ را با وابستگی شدید به منابع جایگزین مواجه کرده است.بر اساس مطالعات طرح جامع منطقه آزاد اینچه‌برون، توسعه منطقه در سه افق زمانی کوتاه‌مدت (3 ساله)، میان‌مدت (7 تا 8 ساله) و بلندمدت (20 ساله) طراحی شده است.

در افق کوتاه‌مدت، نیاز آبی منطقه حدود دو میلیون مترمکعب در سال برآورد شده است. اما در افق بلندمدت و با فرض تحقق کامل پروژه‌های صنعتی، این میزان به حدود 46 میلیون مترمکعب در سال خواهد رسید.این عدد نشان‌دهنده ابعاد سنگین زیرساختی توسعه منطقه است؛ توسعه‌ای که بدون تأمین پایدار منابع آبی عملاً غیرممکن خواهد بود.

بر اساس توضیحات ارائه‌شده توسط معاون عمرانی منطقه آزاد اینچه‌برون، سناریوی تأمین آب منطقه بر سه پایه اصلی استوار است: منابع زیرزمینی در حدود یک میلیون مترمکعب، پساب شهری گرگان حدود 20 میلیون مترمکعب و شیرین‌سازی آب دریا حدود 25 میلیون مترمکعب در سال.

در این میان، نقش پساب شهری گرگان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع پایدار تأمین آب صنعتی، برجسته‌تر از سایر منابع ارزیابی می‌شود.احسن در این‌باره تأکید می‌کند که آب زیرزمینی صرفاً برای مصارف بهداشتی و خدماتی قابل استفاده است و ظرفیت آن برای صنایع سنگین بسیار محدود خواهد بود.

انتقال پساب از گرگان به اینچه برون

یکی از پروژه‌های کلیدی در حوزه زیرساختی منطقه آزاد اینچه‌برون، انتقال پساب شهر گرگان به محدوده صنعتی منطقه است.

بر اساس اعلام معاون عمرانی منطقه، این پروژه شامل اجرای یک خط انتقال حدود 40 کیلومتری است که مراحل مناقصه و خرید تجهیزات آن در حال نهایی شدن است.

پیش‌بینی می‌شود این پروژه طی دو تا سه سال آینده به بهره‌برداری برسد و نقش مهمی در تأمین آب صنایع ایفا کند.

این طرح در واقع یکی از معدود راهکارهای پایدار برای تأمین آب صنعتی در منطقه‌ای است که از منابع طبیعی محدود برخوردار است.

صنعت فولاد، پروژه‌ای پیشران با مصرف بالای آب و برق 

در کنار زیرساخت‌های عمومی، پروژه‌های بزرگ صنعتی نیز بخش مهمی از آینده منطقه آزاد اینچه‌برون را تشکیل می‌دهند. یکی از مهم‌ترین این پروژه‌ها، طرح فولادسازی در قالب یک کنسرسیوم بین‌المللی است. این طرح با مشارکت احتمالی ایران، قزاقستان و ترکمنستان تعریف شده و هدف آن تولید فولاد اسلب و بلوک است.

در این مدل، سنگ‌آهن از قزاقستان، گاز از ترکمنستان و توان فنی از ایران تأمین خواهد شد. اما این پروژه به دلیل ماهیت صنعتی خود، بسیار آب‌بر و انرژی‌بر است و همین مسئله نقش تعیین‌کننده‌ای در طراحی زیرساخت‌های آبی منطقه داشته است.

نگرانی زیست محیطی و پاسخ به یک پرسش کلیدی

یکی از دغدغه‌های مهم درباره توسعه صنایع سنگین در اینچه‌برون، احتمال بروز بحران‌های زیست‌محیطی مشابه برخی استان‌های مرکزی کشور است.در این زمینه، احسن با رد مقایسه اینچه‌برون با مناطقی مانند اصفهان تأکید می‌کند که شرایط ژئوهیدرولوژیک منطقه کاملاً متفاوت است.به گفته او، در این منطقه منابع پایدار آب زیرزمینی وجود ندارد و همین موضوع مانع از برداشت‌های گسترده و مخرب از سفره‌های آب زیرزمینی خواهد شد.

او تصریح می‌کند: ما اساساً امکان اتکا به آب زیرزمینی برای صنایع سنگین را نداریم. بررسی مجموعه اظهارات معاون عمرانی منطقه آزاد اینچه‌برون نشان می‌دهد که این پروژه ملی در یک نقطه حساس از مسیر توسعه قرار دارد؛ نقطه‌ای که در آن، ظرفیت‌های قانونی و ژئوپلیتیکی بالا در کنار کمبودهای زیرساختی جدی قرار گرفته‌اند.

از یک سو، اینچه‌برون می‌تواند به یکی از محورهای مهم تجارت و صنعت در شمال شرق کشور تبدیل شود و از سوی دیگر، بدون تکمیل زیرساخت‌های حیاتی مانند آب، برق و حمل‌ونقل، این ظرفیت‌ها در حد طرح باقی خواهند ماند.

در نهایت، آینده این منطقه بیش از هر چیز به میزان هماهنگی دستگاه‌های اجرایی، تحقق تعهدات گذشته و سرعت اجرای پروژه‌های زیرساختی گره خورده است؛ موضوعی که تعیین خواهد کرد اینچه‌برون به یک قطب اقتصادی واقعی تبدیل می‌شود یا همچنان در مرحله وعده و طرح باقی می‌ماند.

انتهای پیام/