آرامگاه استر و مردخای
آرامگاه استر و مردخای یکی از برجستهترین و شناختهشدهترین آثار تاریخی و مذهبی در شهر همدان است که سالانه میزبان هزاران زائر و بازدیدکننده از ایران و سراسر جهان است. این آرامگاه بهعنوان یکی از مهمترین زیارتگاههای یهودیان خارج از اسرائیل شناخته میشود و در مرکز شهر همدان، نزدیک میدان امام خمینی و خیابان شریعتی واقع شده است.
استر و مردخای دو شخصیت مرکزی در کتاب استر از کتابهای مقدس یهودیان و مسیحیان هستند.
استر (که در ابتدا «هدّاسا» نام داشت) دختری یهودی بود که پس از بختآزمایی به عنوان ملکه شاه هخامنشی خشایارشا انتخاب شد.
مردخای عموی استر بود که نقش مشاور و حافظ او و همچنین حافظ جان یهودیان ایران را ایفا کرد.
طبق روایت کتاب، استر توانست جان یهودیان را از طرح قتلعام هامن (وزیر دربار) نجات دهد؛ این رویداد زمینهساز جشن و روزی به نام پوریم در میان یهودیان شد.
نکته: بسیاری از محققان تاریخ و علم باستانشناسی معتقدند که ارتباط مستقیم بین این شخصیتها و مقبره همدان از لحاظ تاریخی اثبات نشده و بیشتر مبتنی بر سنت و اساطیر محلی است.
آرامگاه استر و مردخای کجاست
وجود آرامگاه در همدان برای نخستین بار در منابع قرون وسطی ذکر شده است و بنیامین تودلا (جهانگرد یهودی سدهی 12 میلادی) از آن یاد کرده است.
اکثر تاریخنویسان بر این باورند که بنای فعلی آرامگاه احتمالاً در قرن هفدهم میلادی (اوایل 1600 میلادی) ساخته شده است، هرچند ممکن است روی بقایای ساختمانهای کهنتر، از جمله آثار مربوط به قرون وسطی یا حتی پیش از آن، قرار گرفته باشد.
در سالهای 1970 میلادی بنای آرامگاه توسط جامعه یهودیان ایران بازسازی و مرمت شد. این پروژه که با همکاری معمار یهودی الیاس گابی اجرا شد، علاوه بر بازسازی بنا شامل ساخت فضای جدیدی برای کنیسه و ورودی بازتر از خیابان نیز بود.
آرامگاه استر و مردخای همدان
ساختمان آرامگاه با استفاده از آجر و سنگ ساخته شده و از سبک معماری سنتی ایرانی – اسلامی بهره میبرد. شکل گنبدی بنا و نحوه اجرای آن با بسیاری از سازههای امامزادهگونه در ایران شباهت دارد.
داخل بنا شامل موارد زیر است:
ورودی با درِ سنگی کوتاه که الزامی برای خم شدن بازدیدکنندگان ایجاد میکند (نشانه احترام)
اتاق اصلی گنبددار که دو مقبره چوبی (تابوت) در مرکز دارد.
سنت نگارش کتیبههای عبری بر دیوارها، که اغلب از بخشهایی از کتاب استر یا متنهای مقدس دیگر اقتباس شدهاند.
قبر استر و مردخای
تابوتی که به استر نسبت داده شده بسیار قدیمیتر است و به دوران قرن 13–14 میلادی نسبت داده میشود، در حالی که تابوت منسوب به مردخای بعدها در قرن 17 ساخته شده است.
آرامگاه استر و مردخای یکی از مهمترین محلهای زیارتی یهودیان ایران و جهان محسوب میشود، بهخصوص برای کسانی که دسترسی به اورشلیم ندارند. در مناسبتهایی مانند پوریم، بازدیدکنندگان از این آرامگاه دیدن میکنند.
تاریخچه آرامگاه استر و مردخای
این مکان برای برخی از مسلمانان و مسیحیان نیز به دلیل شهرت تاریخی استر و مردخای ارزشمند است و طی سالیان به عنوان نمادی از همزیستی فرهنگی و مذهبی نیز شناخته شده است.
داستان استر و مردخای در ایران
در سالهای اخیر گزارشهایی از آسیب و تعرض به این آرامگاه منتشر شده است که توجه جهانیان را به اهمیت حفاظت از این میراث فرهنگی و مذهبی جلب کرده است.
1. آرامگاه استر و مردخای در کدام شهر قرار دارد و چرا اهمیت دارد؟
آرامگاه استر و مردخای در شهر همدان واقع شده و یکی از مهمترین اماکن مذهبی یهودیان خارج از سرزمین اسرائیل به شمار میرود. این مکان به دلیل ارتباط آن با شخصیتهای کتاب استر در عهد عتیق و همچنین قدمت تاریخی و فرهنگی بالا، از جایگاه ویژهای در میان آثار تاریخی ایران برخوردار است.
2. استر و مردخای چه کسانی بودند و چرا آرامگاهی به نام آنها ساخته شده است؟
استر ملکهای یهودی در دربار خشایارشا، پادشاه هخامنشی، و مردخای عموی او بود که طبق روایات مذهبی نقش مهمی در نجات یهودیان ایران ایفا کردند. به همین دلیل، بر اساس سنتهای تاریخی و دینی، این آرامگاه به عنوان محل دفن منسوب به این دو شخصیت شناخته میشود.
3. قدمت آرامگاه استر و مردخای به چه دورهای بازمیگردد؟
اگرچه انتساب آرامگاه به دوره هخامنشی از نظر تاریخی قطعی نیست، اما بنای فعلی آرامگاه بر اساس شواهد معماری و متون تاریخی، مربوط به قرون میانی اسلامی و بهویژه حدود قرن هفدهم میلادی است که بعدها نیز چندین بار مرمت شده است.
4. معماری آرامگاه استر و مردخای چه ویژگیهایی دارد؟
این آرامگاه دارای معماری ساده اما اصیل ایرانی است و با مصالحی مانند آجر و سنگ ساخته شده است. گنبد آجری، فضای داخلی گنبددار، درِ ورودی کوتاه و وجود دو تابوت چوبی منسوب به استر و مردخای از مهمترین ویژگیهای معماری این بنا محسوب میشوند.
5. آیا آرامگاه استر و مردخای هنوز مورد استفاده مذهبی قرار میگیرد؟
بله، این آرامگاه همچنان بهعنوان یک زیارتگاه فعال برای یهودیان ایران و گردشگران خارجی شناخته میشود و در مناسبتهایی مانند جشن پوریم، برخی پیروان آیین یهود از این مکان بازدید میکنند. علاوه بر جنبه مذهبی، این بنا یکی از جاذبههای مهم گردشگری شهر همدان نیز به شمار میرود.
آرامگاه استر و مردخای در همدان نهتنها یک اثر تاریخی و گردشگری مهم است، بلکه بازتاب اهمیت افسانه و تاریخ مشترک میان جوامع مختلف نیز هست. این بنا با وجود ابهامهای تاریخی، همچنان بهعنوان نمادی از فرهنگ و همزیستی مذهبی در ایران شناخته میشود.
گرد آوری:بخش گردشگری بیتوته
