قطع شدن ۲۰ روزه اینترنت، شریان پادکستهای فارسی را مسدود کرد. در این بازه زمانی، پلتفرمهای داخلی حتی کارکرد خودشان را به دلیل وابستگی به سرورهای خارجی از دست دادند.
در زمان قطعی اینترنت، تقریبا راهی برای شنیدن یک پادکست وجود نداشت. پلتفرمهای خارجی به طور کل در دسترس نبودند. اگر به پلتفرمهای داخلی نیز مراجعه میکردید، میتوانستید اطلاعات و صفحه پادکست را مشاهده کنید اما امکان پخش پادکست و فایل صوتی ممکن نبود.
«میلاد اسلامیزاد»، مجری پادکست «کارگاه» در گفتوگو با دیجیاتو، با اشاره به وابستگی فنی پادکستهای فارسی به سرویسهای خارجی، وضعیت آن روزها را عجیب توصیف میکند. به گفته او، استفاده از میزبانهای خارجی باعث شد تا شنیدن پادکستها ممکن نباشد.
اسلامیزاد دراینباره میگوید:
«بازه عجیبوغریبی بود. نه پادکستها برای کاربران داخل کشور قابل شنیدن بودند و نه خود پادکسترها به سرویس میزبانی پادکست دسترسی داشتند. چون عمده پادکستهای فارسی از سرویسهای میزبانی خارجی مثل انکر استفاده میکنند که داخل ایران سرو نمیشود. طبیعتاً نه بارگذاری اپیزود تازه میسر بود و نه از آن طرف شنیدنش.»
در روزهایی که پلتفرمهای بینالمللی از دسترس خارج بودند، انتظارات از نمونههای داخلی مانند شنوتو بالا رفت. اما گزارش کاربران و بررسیهای دیجیاتو نشان داد که حتی در این اپلیکیشنها نیز امکان پخش فایل صوتی وجود نداشت و برخی مانند شنوتو به طور کلی از دسترس خارج بودند. اسلامیزاد دلیل این موضوع را ساختار فنی پادکستها میداند. جایی که پلتفرم داخلی صرفاً نقش پادکچر را بازی میکند و فایل اصلی همچنان روی سرورهای خارج از دسترس قرار دارد.
این پادکستر توضیح میدهد:
«روی سرویسهای داخلی اتفاقی که افتاد این بود که پادکستر قبلتر فید پادکستش را روی آن سرویس ثبت کرده و اطلاعات کلی اپیزودها را از قبل دریافت (Fetch) کرده است. شما میتوانستید در زمان قطعی اینترنت اطلاعات کلی را ببینید، منتها زمانی که میخواهید آن فایل صوتی را بشنوید، یک درخواست به سروری میدهد که فایل صوتی رویش سوار و آپلود شده و طبیعتاً امکان دریافت فایل وجود نداشت.»
درحالیکه جستوجو برای یافتن راههای شنیدن پادکست رشدی ۵ برابری را تجربه کرد، نمودارهای مصرف محتوا فقط سقوط را نشان میدهند. به گفته مجری پادکست کارگاه، نسخه تصویری پادکستها با کاهشی شدیدتر نسبت به فایلهای صوتی، بیشترین آسیب را دید و دایره مخاطبان فعال عملاً به کاربران خارج از کشور محدود شد.
اسلامیزاد آمارهای خود را اینگونه تشریح میکند:
«بازدید نسخههای تصویری به شکل معناداری کمتر شده بود. نمودار یوتیوب با یک افت خیلی جدی مواجه شد. شاید بشود گفت نسخه ویدیویی یکبیستم شده بود ولی نسخه صوتی یکدهم. به نظر میآید که یک بخشی از کاربران خارج از ایران که پادکستهای قدیمی را میشنیدند کماکان متصل بودند.»
فراتر از موانع فنی، ضربه روحی وارده به جامعه پادکسترها عمیقتر به نظر میرسد. اسلامیزاد معتقد است که پادکستها در سالهای اخیر تلاش داشتند فضایی برای گفتگوهای مدنی ایجاد کنند، اما شرایط پیشآمده این خوشبینیها را به چالش کشید و سوالات بنیادیتری را پیش روی آنها گذاشت.
او در مورد حسوحال تولیدکنندگان در این بازه میگوید:
«بزرگتر از این حرفها و ورای همه اعداد، ناامیدی درگیرمان کرد. بحث، خلاصهی شرایط رسانههای خبری و تحلیلی است. همه اینها با تلاشهایی برای مدنیترین شکل ممکن و خشونتپرهیزترین نوع گفتمانسازی بود که به یکباره تخریب شد. مستقل از مسائل فنی، این پرسش کانونی الان بیشتر وجود دارد که اصلاً این کار به چه دردی میخورد؟ خاصیتش چیست؟ من با یک فرضی فکر میکردم که گفتگو در حوزه علوم انسانی میتواند در بلندمدت موثر باشد، اما الان احساس میکنم که خوشبینیها یا خیالخامیهایی داشتم که خیلی دور بود از حقیقتی که جریان دارد.»
اقتصاد پادکست که عمدتاً بر پایه حمایتهای مالی برندها بنا شده، با توقف کمپینهای تبلیغاتی سرنوشت این مسیر مشخص نیست. اسلامیزاد با اشاره به اینکه برخلاف سایر رسانههای دیجیتال، هدف اسپانسرها در پادکست معمولاً فروش زودبازده نیست، از توقف کامل این روند میگوید.
به گفته او، حتی پیش از اتفاقات اخیر و پس از جنگ ۱۲ روزه نیز بازار با آهنگی کند در حال ترمیم بود، اما شرایط پیشآمده باعث شد اسپانسرها عقبنشینی کنند و جریان مالی این صنعت با افتی معنادار مواجه شود.
این پادکستر معتقد است حتی با فرض اینکه همین لحظه تمام محدودیتهای فنی برطرف شود، باز هم برای بازگشت بازار پادکست، مخاطب و تولیدکننده به نقطه قبلی زمان زیادی لازم است. او پیشبینی میکند که با توجه به آسیبهای واردشده به زیرساختها و حالوهوای عمومی جامعه، یک فاصله زمانی چند ماهه پیش رو خواهد بود تا ثبات نسبی دوباره به فضای پادکست فارسی بازگردد.
اسلامیزاد وضعیت فعلی را اینطور جمعبندی میکند:
«اسپانسرینگ پادکستها با افت معناداری مواجه شد و بعید میدانم به زودی برگردد. اما چیزی که برای خود من خیلی جالب بود این است که در این سه روز اخیر که وضع اینترنت کمی پایدارتر شده، برگشتم به آمار قبلی؛ با اینکه الان بیش از یک ماه است که اپیزود تازهای منتشر نشده. برداشت خودم این است که آدمها با ولع دارند میروند سراغش و با وجود همه زخم و دردی که تجربه کردیم، انگار کاربر میل این را دارد که مصرف کند و یک چیزی برای دیدن و شنیدن داشته باشد.»
