به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرمانشاه، توسعه پایدار بدون توجه به سلامت انسان و محیط زیست معنایی ندارد. در دنیای امروز، سلامت شهروندان تنها در بیمارستانها و مراکز درمانی تأمین نمیشود، بلکه کیفیت آب آشامیدنی، نحوه دفع فاضلاب، مدیریت پسماند، وضعیت مناطق حاشیهنشین، کنترل حیوانات ناقل بیماری و حتی ساماندهی زمینهای رهاشده نیز نقش مستقیمی در سلامت جامعه دارند.
با آغاز فصل گرما، بسیاری از این چالشها پررنگتر میشوند. استان کرمانشاه نیز مانند بسیاری از کلانشهرهای کشور با مشکلاتی در حوزه بهداشت محیط روبهروست؛ مشکلاتی که برخی از آنها سالهاست حل نشده و همچنان سلامت شهروندان را تهدید میکند. امیر کرمی، مدیر گروه بهداشت محیط معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، در این گفتوگو به تشریح مهمترین دغدغههای موجود در این حوزه پرداخته است.
از سلامت آب تا بحران فاضلاب؛ مهمترین دغدغههای بهداشت محیط کرمانشاه
تسنیم: مهمترین چالشهای بهداشت محیط استان کرمانشاه در شرایط کنونی چیست؟
کرمی: همه ما میدانیم که انسان سالم و محیط زیست سالم محور توسعه پایدار هستند و تأمین و ارتقای سلامت شهروندان از مهمترین مؤلفههای توسعه پایدار به شمار میرود. در این میان، با توجه به آغاز فصل گرما و همچنین شرایط خاص مناطق حاشیهنشین، با دغدغههای متعددی در حوزه بهداشت محیط مواجه هستیم که میتوانند سلامت شهروندان را تحت تأثیر قرار داده و موجب افزایش بار بیماریها در جامعه شوند.
حوزه بهداشت محیط و حرفهای مسئولیت نظارت بر سلامت آب، مواد غذایی، اماکن عمومی و همچنین سلامت شاغلان در کارخانجات و صنایع را بر عهده دارد. بخش قابل توجهی از جمعیت استان در این واحدهای صنعتی مشغول به فعالیت هستند و در معرض عوامل زیانآور شغلی از جمله عوامل شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی قرار دارند.
اما در حوزه بهداشت محیط و به ویژه در فصل گرما، چند چالش مزمن و جدی در کلانشهر کرمانشاه وجود دارد که سالهاست با آنها دست و پنجه نرم میکنیم. اگر بخواهم این مشکلات را اولویتبندی کنم، موضوعات مربوط به آب و فاضلاب، مدیریت پسماند، حیوانات ناقل بیماری، سگهای بلاصاحب و زمینهای خالی و رهاشده از مهمترین دغدغههای ما هستند.
هرچند در این زمینه اقدامات متعددی انجام شده و ماهیت این مسائل نیز بینبخشی است و دستگاههای مختلفی در آن نقش دارند، اما واقعیت این است که هنوز تا رسیدن به شرایط مطلوب فاصله داریم.
آب شرب سالم است، اما فاضلاب همچنان زنگ خطر سلامت شهر
تسنیم: وضعیت آب و فاضلاب کرمانشاه را چگونه ارزیابی میکنید؟
کرمی: خوشبختانه در حوزه سلامت آب شرب مشکل خاصی نداریم. همکاران ما در شرکت آب و فاضلاب و همچنین کارشناسان بهداشت محیط به صورت شبانهروزی بر کیفیت آب نظارت دارند و آزمایشها و آزمونهای مختلف به طور مستمر انجام میشود.
البته یکی از موضوعاتی که بهویژه در فصل تابستان اهمیت دارد، شکستگیهای شبکه توزیع آب است. انتظار ما این است که این شکستگیها در کوتاهترین زمان ممکن برطرف شوند، زیرا در صورت تأخیر در تعمیر، احتمال ایجاد مکش منفی و ورود فاضلاب یا پساب به شبکه توزیع آب وجود دارد که میتواند سلامت شهروندان را با مخاطره مواجه کند.
اما نگرانی اصلی ما در حوزه فاضلاب است. متأسفانه در کلانشهر کرمانشاه حداکثر حدود 30 درصد فاضلابهای خانگی به صورت بهداشتی جمعآوری شده و وارد سیستم تصفیهخانه میشوند. این بدان معناست که بخش عمده فاضلاب تولیدی شهر به شکل غیربهداشتی دفع میشود؛ مسئلهای که هم برای محیط زیست و هم برای سلامت عمومی بسیار نگرانکننده است.
وقتی سبزیجات با فاضلاب آبیاری میشوند؛ تهدیدی خاموش بر سر سفره مردم
تسنیم: آبیاری محصولات کشاورزی با فاضلاب چه پیامدهایی برای سلامت جامعه دارد؟
کرمی: یکی دیگر از نگرانیهای جدی ما استفاده از فاضلاب و پساب برای آبیاری محصولات کشاورزی است. متأسفانه برخی از شهروندان و کشاورزان بدون توجه به هشدارهای بهداشتی، الزامات قانونی و سلامت مصرفکنندگان، اقدام به کشت و آبیاری سبزیجات و صیفیجات با فاضلاب میکنند.
این اقدام میتواند زمینه بروز و شیوع بیماریهای منتقله از طریق مواد غذایی را فراهم کند و سلامت جامعه را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار دهد. این موضوع سالهاست یکی از دغدغههای جدی دانشگاه علوم پزشکی و مجموعه بهداشت استان است.
زباله، جوندگان و سگهای بلاصاحب؛ مشکلاتی که همچنان پابرجا هستند
تسنیم: وضعیت مدیریت پسماند و حیوانات ناقل بیماری در کرمانشاه چگونه است؟
کرمی: در حوزه مدیریت پسماند، یعنی جمعآوری، حمل و نقل و دفع بهداشتی زبالهها نیز با مشکلاتی مواجه هستیم. دستگاه متولی در این زمینه مشخص است و انتظار داریم اقدامات مؤثرتری برای ساماندهی وضعیت موجود انجام شود.
همچنین در زمینه حیوانات ناقل بیماری و جوندگان، به ویژه سگهای بلاصاحب، مشکلاتی وجود دارد. هرچند اقدامات مختلفی در سالهای اخیر صورت گرفته، اما این اقدامات برای رفع کامل مشکل کافی نبوده و همچنان شاهد حضور گسترده این حیوانات در برخی مناطق شهری هستیم.
زمینهای متروکه؛ کانونی برای رشد حشرات، جوندگان و آسیبهای اجتماعی
تسنیم: چرا زمینهای رهاشده به یکی از دغدغههای بهداشت عمومی تبدیل شدهاند؟
کرمی: یکی از دغدغههای اصلی ما زمینهای خالی و بلاصاحبی هستند که در سطح شهر رها شدهاند. همچنین ساختمانهای مخروبه، باغهای متروکه و فضاهایی که تخریب شده و بدون استفاده باقی ماندهاند، به کانون تجمع و تکثیر حشرات، جوندگان و ناقلان بیماری تبدیل میشوند.
این مکانها میتوانند آثار و پیامدهای بسیار جدی برای سلامت شهروندان داشته باشند. از سوی دیگر، با توجه به کمبود فضاهای تفریحی و ورزشی در برخی مناطق، کودکان و نوجوانان از این زمینها برای بازی و فعالیت استفاده میکنند. متأسفانه در بسیاری از این نقاط سرنگهای تزریقی، زبالههای پراکنده و انواع آلودگیها مشاهده میشود و کافی است یک کودک با یکی از این سرنگها تماس پیدا کند تا خطر انتقال بیماریهای مختلف ایجاد شود.
سلامت مردم مهمتر از بلاتکلیفی املاک رهاشده است
تسنیم: برای ساماندهی این زمینها چه اقداماتی باید انجام شود؟
کرمی: هم مردم باید مطالبهگر باشند و هم دستگاههای اجرایی باید با جدیت بیشتری وارد عمل شوند. همین گزارشها و انعکاس رسانهای مشکلات نمونهای از مطالبهگری اجتماعی است که میتواند مسئولان را به پیگیری موضوع وادار کند.
برخی از این زمینها متعلق به اشخاص و برخی دیگر در اختیار دستگاههای دولتی هستند، اما سلامت مردم نباید قربانی بلاتکلیفی این املاک شود. اگر واقعاً سلامت شهروندان برای ما اهمیت دارد، باید این زمینها تعیین تکلیف شوند.
شهرداری ابزارها و اختیارات مختلفی برای الزام مالکان به ساماندهی املاک خود در اختیار دارد. حداقل اقدامی که میتوان انجام داد حصارکشی این اراضی و جلوگیری از ورود زباله، تجمع جوندگان، حشرات و افراد آسیبدیده اجتماعی است.
متأسفانه بسیاری از مشکلات امروز نتیجه تعویق تصمیمگیریها در سالهای گذشته است. اگر پروژهها به موقع آغاز شوند، هزینههای اجرایی آنها نیز بسیار کمتر خواهد بود. امروز برای حل برخی مشکلات مانند ساماندهی قرهسو به صدها میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم، در حالی که اگر سالها قبل اقدام میشد، هزینهها بسیار کمتر بود.
قرهسو؛ رودخانهای که زیر بار فاضلاب نفس میکشد
تسنیم: وضعیت رودخانه قرهسو چه تأثیری بر سلامت شهروندان دارد؟
کرمی: یکی از دغدغههای مهم بهداشتی و زیستمحیطی استان، وضعیت رودخانه قرهسو است. زمانی که حجم و جریان آب این رودخانه کاهش پیدا میکند، بخش عمده آنچه در بستر رودخانه مشاهده میشود، فاضلابهای خانگی و پسابهای مختلف است.
آن رنگ تیره و سیاهی که در بسیاری از نقاط رودخانه دیده میشود، ناشی از وجود حجم بالای مواد آلی و فرآیند اکسید شدن این مواد است. این وضعیت علاوه بر ایجاد بوی نامطبوع و تعفن، جلوه بسیار نامناسبی نیز به محیط شهری میدهد.
اما مسئله فقط ظاهر رودخانه نیست. نگرانی اصلی ما این است که در پاییندست رودخانه، برخی افراد بدون توجه به مخاطرات بهداشتی، از این آب آلوده برای آبیاری سبزیجات و صیفیجات استفاده میکنند.
متأسفانه این اقدام سلامت همه شهروندان را تحت تأثیر قرار میدهد، زیرا محصولات تولید شده با این روش وارد چرخه مصرف عمومی میشوند.
ریشه آلودگی قرهسو در کجاست؟
تسنیم: برای حل معضل آلودگی رودخانه قرهسو چه باید کرد؟
کرمی: ریشه اصلی این مشکل به مدیریت و دفع غیربهداشتی فاضلابهای شهری بازمیگردد. بخش قابل توجهی از فاضلابهای تولیدی شهر کرمانشاه از طریق مسیرهای مختلف وارد رودخانه قرهسو میشوند و این روند سالهاست ادامه دارد.
دغدغه مردم ردباره قرهسو کاملاً بهحق است و انتظار میرود دستگاههای مسئول از جمله شهرداری و شرکت آب و فاضلاب با برنامهریزی دقیقتر و تأمین منابع مورد نیاز، هرچه سریعتر برای ساماندهی این وضعیت اقدام کنند.
حل این مشکل نیازمند برنامهریزی مرحلهای و بلندمدت است. ممکن است اجرای کامل پروژهها به منابع مالی قابل توجهی نیاز داشته باشد، اما مهم این است که کار از جایی آغاز شود و هر سال بخشی از مشکل برطرف شود.
اگر امروز برای حل این معضل اقدام نکنیم، در آینده با هزینههای بسیار بیشتری روبهرو خواهیم شد؛ هزینههایی که نه تنها اقتصادی، بلکه بهداشتی و اجتماعی نیز خواهند بود.
سلامت مردم موضوعی نیست که بتوان آن را به آینده موکول کرد. انتظار ما این است که ساماندهی دفع فاضلابهای خانگی و جلوگیری از ورود آنها به محیط زیست و رودخانهها به عنوان یکی از اولویتهای اصلی مدیریت شهری و دستگاههای اجرایی استان مورد توجه قرار گیرد.
حاشیهنشینی؛ زخمی قدیمی بر پیکره سلامت شهری
تسنیم: مهمترین مشکلات بهداشتی مناطق حاشیهنشین چیست؟
کرمی: توانمندسازی جوامع محلی و مناطق حاشیهنشین یکی از مهمترین ضرورتهای حوزه سلامت است. متأسفانه به دلیل برخی نارساییهای اقتصادی و مهاجرت بیرویه از روستاها به شهرها، شاهد گسترش سکونتگاههای حاشیهای هستیم.
در این مناطق معمولاً ساختوسازهای غیراستاندارد، ضعف دسترسی به خدمات پایه شهری، مشکلات دفع زباله و فاضلاب، کمبود آسفالت و روشنایی و همچنین وفور جوندگان مشاهده میشود.
بنده نیز شخصاً بخش قابل توجهی از این مشکلات را از نزدیک مشاهده کردهام. رفع این مسائل نیازمند عزم جدی دستگاههای مسئول در حوزه فاضلاب، آسفالت، روشنایی و مدیریت پسماند است.
هرچند جلسات متعدد، مکاتبات رسمی و مصوبات مختلفی در این زمینه داشتهایم، اما هنوز بخش مهمی از مشکلات پابرجاست.
روستای سالم؛ الگویی که نشان میدهد فرهنگسازی میتواند معجزه کند
تسنیم: نقش آموزش و فرهنگسازی در حل مشکلات بهداشتی و زیستمحیطی چیست؟
کرمی: بخش مهمی از مشکلاتی که امروز در حوزه بهداشت محیط با آن مواجه هستیم، صرفاً با اقدامات عمرانی و اجرایی حل نمیشود و نیازمند فرهنگسازی و آموزش مستمر است. اگر شهروندان نسبت به مسائل بهداشتی و محیط زیستی آگاهی کافی داشته باشند، بسیاری از رفتارهای نادرست اصلاح خواهد شد و هزینههای سنگین درمانی و اجرایی نیز کاهش مییابد.
در این زمینه همه دستگاهها مسئول هستند. دانشگاه علوم پزشکی، شهرداریها، محیط زیست، آموزش و پرورش، رسانهها و سایر نهادهای فرهنگی باید در ارتقای فرهنگ بهداشتی جامعه نقشآفرینی کنند. در کنار آن، نظارت و پیگیری نیز باید وجود داشته باشد؛ چرا که فرهنگسازی بدون نظارت و نظارت بدون فرهنگسازی، به تنهایی نمیتواند موفق باشد.
برای نمونه، ما برنامهای تحت عنوان «روستای سالم» را در سطح استان اجرا میکنیم. در 31 اردیبهشت امسال برنامه روستای سالم در روستای بیلهای شهرستان جوانرود برگزار شد. یکی از نکات بسیار ارزشمند و قابل توجه در این روستا این بود که آموزشهای گسترده محیط زیستی به کودکان و خانوادهها داده شده بود.
این آموزشها به حدی مؤثر بوده که تفکیک زباله تر و خشک در میان اهالی به یک فرهنگ عمومی تبدیل شده است. برای رسیدن به این نقطه، آموزشهای مستمر، برگزاری برنامههای فرهنگی، تشویق و اهدای جوایز و فعالیتهای آموزشی متنوع انجام شده بود و نتیجه آن نیز به وضوح قابل مشاهده بود.
این تجربه نشان میدهد هر جا آموزش و فرهنگسازی به صورت اصولی انجام شود، میتوان شاهد تغییر رفتارهای اجتماعی و ارتقای شاخصهای بهداشتی بود.
تفرجگاههای شلوغ، زبالههای رهاشده؛ چالشی که هر تابستان تکرار میشود
تسنیم: وضعیت بهداشتی تفرجگاهها و مناطق گردشگری استان را چگونه ارزیابی میکنید؟
کرمی: تفرجگاهها و اماکن گردشگری از مهمترین فضاهای عمومی هستند که به ویژه در فصل بهار و تابستان جمعیت زیادی را به سوی خود جذب میکنند. به همین دلیل رعایت اصول بهداشتی و زیستمحیطی در این مناطق اهمیت بسیار زیادی دارد.
متأسفانه یکی از مشکلاتی که در بسیاری از تفرجگاهها مشاهده میشود، رهاسازی زبالهها در طبیعت است. انباشت زباله علاوه بر ایجاد منظره نامناسب و آسیب به زیباییهای طبیعی، موجب آلودگی آب، خاک و محیط زیست نیز میشود و زمینه را برای افزایش حشرات و ناقلان بیماری فراهم میکند.
در این زمینه هم مردم و هم دستگاههای اجرایی مسئولیت دارند. بخشداریها، شهرداریها، دهیاریها، اداره کل محیط زیست و سایر نهادهای مرتبط باید با برنامهریزی مناسب، تأمین زیرساختهای لازم و افزایش نظارت، از بروز این مشکلات جلوگیری کنند.
از سوی دیگر، شهروندان نیز باید نسبت به حفظ محیط زیست احساس مسئولیت بیشتری داشته باشند و از رها کردن زباله در طبیعت خودداری کنند.
اختلاف دستگاهها نباید سلامت مردم را قربانی کند
تسنیم: آیا در بازدیدهای میدانی با نمونههایی از ضعف مدیریت در حوزه بهداشت محیط مواجه شدهاید؟
کرمی: بله، متأسفانه موارد متعددی وجود دارد که نشان میدهد گاهی ضعف در هماهنگی بین دستگاهها موجب استمرار مشکلات بهداشتی میشود.
چندی پیش از روستای هجیج که از مناطق گردشگری و روستاهای شاخص استان است، بازدیدی داشتم. در آن منطقه با وجود اینکه سیستم تصفیه فاضلاب و پکیج تصفیه نصب و مستقر شده بود، اما به دلیل اختلاف و ناهماهنگی میان دو دستگاه مسئول، فاضلاب همچنان وارد سیستم تصفیه نمیشد.
در نتیجه، پساب تولیدی بدون تصفیه وارد رودخانه و در نهایت وارد سد داریان میشد. این در حالی است که برای رفع مشکل، زیرساخت اولیه نیز فراهم شده بود اما به دلیل نبود هماهنگی و تصمیمگیری نهایی، مشکل همچنان پابرجا مانده بود.
این نمونه نشان میدهد که گاهی ضعف در پیگیری، نظارت و هماهنگی بین دستگاهها میتواند آثار زیانباری بر سلامت مردم و محیط زیست داشته باشد.
مشاغل مزاحم؛ مطالبه قدیمی شهروندان کرمانشاه
تسنیم: ساماندهی مشاغل مزاحم چه ضرورتی دارد؟
کرمی: موضوع مشاغل مزاحم شهری یکی از چالشهای مهم کلانشهر کرمانشاه است که سالها درباره آن صحبت شده اما هنوز به شکل مطلوب ساماندهی نشده است.
برای این موضوع قوانین و دستورالعملهای مشخصی وجود دارد و بر اساس این مقررات، بسیاری از مشاغل باید در مکانهای مشخص و خارج از محدودههای مسکونی مستقر شوند.
فعالیت این مشاغل در داخل شهر علاوه بر ایجاد آلودگیهای صوتی و بصری، آسایش و آرامش شهروندان را نیز مختل میکند. همچنین برخی از این فعالیتها میتوانند پیامدهای بهداشتی و زیستمحیطی نیز به همراه داشته باشند.
به عنوان یک شهروند و همچنین مسئول حوزه بهداشت محیط، یکی از خواستههای جدی من این است که روزی برسد که تمامی مشاغل مزاحم به صورت کامل ساماندهی شده و به مکانهای پیشبینی شده خارج از محدوده شهری منتقل شوند.
واقعیت این است که صدور مجوز برای استقرار برخی از این مشاغل در مجاورت مناطق مسکونی از ابتدا نیز محل سؤال بوده و امروز آثار آن را در قالب نارضایتی شهروندان مشاهده میکنیم.
دانشگاه علوم پزشکی چگونه پیگیر تهدیدهای سلامت است؟
تسنیم: دانشگاه علوم پزشکی چه اقداماتی برای مقابله با تهدیدهای سلامت عمومی انجام داده است؟
کرمی: دانشگاه علوم پزشکی به عنوان متولی سلامت جامعه وظیفه دارد علاوه بر نظارت، مطالبهگری کرده و اجرای قوانین را نیز پیگیری کند.
در سالهای گذشته در موضوعاتی مانند مدیریت نامطلوب پسماند، آبیاری محصولات با فاضلاب و کشتار غیرمجاز، بر اساس ماده 688 قانون مجازات اسلامی با عنوان «تهدید علیه سلامت عمومی» به مراجع قضایی اعلام جرم و طرح شکایت کردهایم.
این اقدامات در مقاطعی باعث شد جلسات جدیتری با حضور مدیران دستگاههای مسئول برگزار شود و برخی اقدامات نیز انجام گیرد، اما متأسفانه بسیاری از این اقدامات مقطعی بوده و به حل ریشهای مشکلات منجر نشده است.
البته در برخی موارد محدودیت منابع مالی نیز وجود دارد و همین موضوع روند اجرای کامل قوانین را با دشواری مواجه میکند، اما این مسئله نباید بهانهای برای نادیده گرفتن سلامت مردم باشد. سلامت جامعه ارزشمندترین سرمایه ماست و باید در تصمیمگیریها در اولویت قرار گیرد.
انتهای پیام/.
