به ادعای سیانان، خلبان آمریکایی که پس از سرنگون شدن جنگندهاش بر فراز ایران توسط نیروهای ویژه نجات پیدا کرد، در جریان بازجویی و بررسیهای پس از حادثه از مشاهده صحنهای عجیب پیش از خروج اضطراری از هواپیما خبر داد. به گفته چهار منبع آگاه، او مدعی شده بود چندین پهپاد ایرانی را دیده که در آسمان به شکلی هماهنگ و یکپارچه حرکت میکردند و آرایش آنها ظاهری شبیه به یک عروس دریایی داشت.
به گزارش روزیاتو، این روایت که تاکنون رسانهای نشده بود، از سوی این خلبان جنگنده F-15 در جلسه بررسی حادثه با مقامهای اطلاعاتی آمریکا مطرح شد و بلافاصله بحثهای گستردهای را در جامعه اطلاعاتی این کشور به راه انداخت، بحثی که به گفته منابع مطلع همچنان ادامه دارد. اگر آنچه خلبان توصیف کرده واقعیت داشته و این پهپادها واقعاً به صورت هماهنگ و یکپارچه حرکت کرده باشند، میتواند پیشرفت قابل توجه تواناییهای پهپادی ایران را نشان دهد.
یکی از منابع آگاه درباره توضیحات این خلبان به سیانان میگوید:
چند پهپاد به یکدیگر متصل بودند و به صورت یک واحد حرکت میکردند. پهپادهای کوچکتر زیر پهپادهای بزرگتر قرار داشتند و ظاهری شبیه پاهای یک عروس دریایی ایجاد کرده بودند.
منبع دیگری نیز به سیانان میگوید خلبان آمریکایی این صحنه را به «میدان مین متحرکی از پهپادها در آسمان» تشبیه کرده است. با وجود اینکه تحقیقات درباره علت سقوط جنگنده همچنان ادامه دارد، برخی ارزیابیهای اولیه این فرضیه را مطرح کردهاند که آرایش غیرمعمول پهپادهای ایرانی ممکن است با نحوه هدف قرار گرفتن این جنگنده ارتباط داشته باشد.
جنگنده F-15 سرنگونشده دو سرنشین داشت، یک خلبان و یک افسر سامانههای تسلیحاتی. پس از وقوع حادثه نیروهای آمریکایی بلافاصله عملیات جستوجو و نجات را آغاز کردند. سرنگونی این جنگنده F-15 نخستین مورد از ساقط شدن یک هواپیمای نظامی آمریکا در آسمان ایران طی این جنگ به شمار میرفت.
خلبان جنگنده آمریکایی چند ساعت پس از خروج اضطراری از هواپیما توسط نیروهای آمریکایی نجات پیدا کرد. اما افسر سامانههای تسلیحاتی که همراه او بود، بیش از یک روز در مناطق کوهستانی پنهان شد تا در نهایت او نیز نجات یافت. مشخص نیست این افسر هم آرایش غیرعادی پهپادها را مشاهده کرده یا خیر.
به ادعای سیانان، در جریان عملیات نجات، یک هواپیمای دیگر آمریکایی از نوع A-10 نیز هدف قرار گرفت و سقوط کرد، هرچند خلبان آن موفق شد پیش از سقوط، خارج از حریم هوایی ایران از هواپیما خارج شود. با این حال، روایت خلبان F-15 درباره پهپادهای ایرانی با تردیدهایی در میان مقامهای اطلاعاتی آمریکا روبهرو شد. برخی از آنها درباره نحوه تفسیر مشاهدات او و حتی دقت روایتش اختلاف نظر داشتند.
یکی از دلایل این تردیدها آن است که خلبان در حادثه دچار ضربه مغزی شده بود. علاوه بر این، به گفته منابع آگاه، او پیشتر نیز در جریان همین جنگ در یک حادثه آتش خودی توسط نیروهای کویتی هدف قرار گرفته و هواپیمایش سقوط کرده است.
به همین دلیل، برخی مقامهای اطلاعاتی این پرسش را مطرح کردند که آیا او واقعاً با فناوری ناشناختهای روبهرو شده یا آنچه دیده نتیجه آزمایش یک سامانه جدید، خطای دید یا شرایط خاص محیطی بوده. یکی از منابع آگاه به سیانان میگوید مقامهایی که مسئول بررسی اظهارات خلبان بودند، بارها از او پرسیدند:
مطمئنی دقیقاً همان چیزی را دیدهای که توصیف میکنی؟
در همین حال، نیروی هوایی آمریکا پرسشهای سیانان را به ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) ارجاع داد، اما این نهاد پاسخ مستقیمی به سؤالات مطرحشده نداد. دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا نیز از اظهار نظر در این باره خودداری کرد.
این گزارش در شرایطی منتشر شده که واشنگتن و تهران پس از برقراری آتشبس، مذاکراتی را برای پایان دادن به جنگ آغاز نمودهاند. انتظار میرود برنامه هستهای ایران محور اصلی این گفتوگوها باشد، هرچند دو طرف موضوعات مختلف دیگری را نیز مطرح کردهاند.
به ادعای کارشناسان، فناوری مورد اشاره خلبان در اصطلاح فنی One-to-Many Meshed Networking نام دارد، قابلیتی که به یک اپراتور اجازه میدهد چندین پهپاد را به صورت همزمان و هماهنگ کنترل کند.
به باور مقامهای آمریکایی، کشورهایی مانند روسیه و چین پیش از این به چنین فناوریهایی دست یافتهاند. برخی مقامهای آمریکایی البته تأکید میکنند که این فناوری صرفاً کاربرد نظامی ندارد. از نظر تئوری، شبکههای ارتباطی میان پهپادها میتوانند برای ایجاد دسترسی به اینترنت در مناطق دورافتاده و فاقد زیرساختهای مخابراتی نیز مورد استفاده قرار گیرند.
ایران در جریان جنگ چند هفتهای با آمریکا و اسرائیل و همچنین برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس، استفاده گستردهای از پهپادهای تهاجمی داشت و این تجهیزات را به یکی از مهمترین ابزارهای نظامی خود تبدیل کرده بود. اما کارشناسان نظامی معتقدند اگر پهپادها بتوانند به صورت گروهی و هماهنگ عمل کنند، سطح تهدید آنها به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت. اما بیتس، کارشناس جنگ پهپادی و نوسازی سامانههای دفاعی و بنیانگذار شرکت Cachai، به سیانان میگوید:
برای مقابله با سیستمی که بتواند اینگونه هماهنگ عمل کند، باید هزینههای بسیار سنگینی پرداخت، هم از نظر مالی و هم از نظر منابع نظامی.
اگر این پهپادها بتوانند به صورت خودکار در قالب یک آرایش مشخص حرکت کنند و آن آرایش را حفظ نمایند، و در عین حال به مواد منفجره مجهز باشند، با تهدیدی بسیار جدی روبهرو خواهیم بود. حتی ممکن است بخشی از آنها برای موج دوم حمله حفظ شوند تا اهدافی را که در حمله نخست از بین نرفتهاند، هدف قرار دهند. چنین قابلیتی میتواند یک رویکرد نظامی بسیار پیشرفته و مؤثر باشد.
