بهگزارش اقتصادنیوز، چین در یک چرخش قابل توجه در سیاست خارجی، از درخواست پیشین خود مبنی بر خلع سلاح برنامه هستهای کرهشمالی عقب کشیده است.
این تغییر رویکرد در بیانیه رسمی پکن پس از نشست اخیر میان شی جینپینگ و کیم جونگ اون در پیونگیانگ بهوضوح مشخص بود. در این بیانیه هیچ اشارهای به خلع سلاح هستهای نشده بود.
این در حالی است که در دیدار قبلی دو رهبر در سال ۲۰۱۹ در پایتخت کره شمالی، رهبر چین بهصورت آشکار از نقش مثبت و سازنده برای تحقق خلع سلاح هستهای شبهجزیره کره و ایجاد ثبات بلندمدت در منطقه سخن گفته بود.
گوردون جی.چانگ در نشریه هیل نوشت: با این حال، همه موافق نیستند که پکن واقعا از هدف خلع سلاح کره شمالی دست کشیده باشد.
یکی از کارشناسان چینی در حوزه روابط چین و کره شمالی به روزنامه صبح جنوب چیندر هنگکنگ گفته که ادعاهای مربوط به تغییر سیاست چین، چیزی بیش از یک جنجال رسانهای نیست.
از سوی دیگر، نشانههای رفتاری چین در نشست دو روزه اخیر نشان میدهد که این کشور حداقل در ظاهر،، واقعیت وجود یک کره شمالی هستهای را پذیرفته است. همانطور که تونگ ژائو از اندیشکده کارنگی برای صلح بینالمللی در گفتوگو با NPR گفته، پکن به سمت یک تغییر سیاست بسیار مهم حرکت میکند که در عمل به معنای پذیرش غیررسمی کره شمالی به عنوان یک کشور هستهای است.
کره شمالی در دسامبر ۱۹۸۵ به پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) پیوست. این کشور در مقابل متعهد شد که به سمت ساخت سلاح هستهای نرود و از فناوری هستهای تنها برای اهداف صلحآمیز استفاده کند. با این حال، پیونگیانگ بهصورت مخفیانه برنامه تسلیحات هستهای خود را توسعه داد و در ژانویه ۲۰۰۳ خروج خود از این پیمان را اعلام کرد.
بر اساس برخی گمانهزنیها، احتمال می رود نخستین آزمایش هستهای کره شمالی در اکتبر ۲۰۰۶ انجام شده باشد؛ رویدادی که آغاز مرحلهای جدید از تنشهای جهانی بود.
از آن زمان، کیم جونگ اون تلاش کرده تا جایگاه کره شمالی را بهعنوان یک قدرت هستهای در سطح جهانی تثبیت کند. این روند حتی در قوانین داخلی این کشور نیز منعکس شده است. بهعنوان نمونه، در اصلاحات قانون اساسی سال ۲۰۲۳، مالکیت سلاحهای هستهای بهطور رسمی تثبیت شد.
یک روز پیش از ورود شی جینپینگ به پیونگیانگ، کیم یو جونگ، خواهر قدرتمند رهبر کره شمالی، خواستههای آمریکا برای خلع سلاح را «رویایی منسوخ شده» توصیف کرد و برنامه هستهای کشورش را غیرقابل بازگشت دانست.
تا سال ۲۰۲۳، چین و روسیه هنوز بهطور رسمی از رویکرد دو مسیره حمایت میکردند؛ یعنی هم برای خلع سلاح هستهای کره شمالی تلاش میکردند و هم بهدنبال ایجاد یک رژیم صلح و جایگزین آتشبس ۱۹۵۳ جنگ کره بودند.
با اینوجود، موضع روسیه در سالهای اخیر تغییر کرده است. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، پس از دیدار با همتای کره شمالی خود در ژوئیه گذشته گفت که فناوریهای هستهای کره شمالی نتیجه کار دانشمندان این کشور است و مسکو درک میکند که چرا پیونگیانگ به دنبال توسعه هستهای است. این موضع عملا به معنای کنار گذاشتن هدف خلع سلاح است.
با وجود اعلامهای رسمی، تعهد چین به خلع سلاح کره شمالی همواره با تردید همراه بوده است. یکی از دلایل این تردید، انتقال مداوم مواد، تجهیزات و فناوریهای مرتبط با برنامه هستهای به کره شمالی در طول دهههای گذشته است.
از سوی دیگر، پکن بارها در برابر فشارهای بینالمللی از پیونگیانگ حمایت کرده است؛ بهویژه در جریان مذاکرات شکستخورده ششجانبه در دهه اول قرن بیستویکم.
برخی تحلیلها میگویند دلیل تغییر رویکرد چین، رقابت با روسیه برای نفوذ در کره شمالی است. اما بسیاری از کارشناسان این روایت را بیش از حد سادهسازیشده میدانند.
واقعیت این است که کره شمالی بهشدت به چین وابسته است؛ بهگونهای که پیش از قراردادهای تسلیحاتی اخیر با روسیه، حدود ۹۵ درصد تجارت خارجی پیونگیانگ با چین انجام میشد. این وابستگی اقتصادی اهرم فشار بزرگی را به پکن میدهد.
به گفته جورجی تولورایا، دیپلمات سابق روسیه، در حالی که روسیه نقش آمبولانس در مواقع اضطراری را برای کرهشمالی دارد، چین برای این کشور به مانند پزشکی است که هر روز بیمار خود را درمان میکند!
چنین تشبیهی نشان میدهد که نقش پکن در معادله کره شمالی، بسیار عمیقتر و پایدارتر از مسکو است.
چارلز برتون، دیپلمات سابق کانادایی و پژوهشگر اندیشکده Sinopsis در پراگ، معتقد است کره شمالی برای بقا بهشدت به کمک اقتصادی چین وابسته است. او میگوید این وابستگی باعث میشود هرگونه اتحاد مستقل میان روسیه و کره شمالی محدود بماند، زیرا پکن همچنان اهرم کنترل اصلی را در اختیار دارد.
برخی تحلیلگران معتقدند که چین از برنامه هستهای کره شمالی، بهعنوان یک ابزار ژئوپلیتیکی استفاده میکند. به گفته گریگ اسکارلاتویو، رئیس کمیته حقوق بشر در کره شمالی، برای شی جینپینگ هر چیزی که برای آمریکا دردسر ایجاد کند، بهویژه برنامه هستهای کره شمالی، مطلوب است.
از سوی دیگر، برخی کارشناسان معتقدند که پکن و پیونگیانگ سالهاست که در یک الگوی پیچیده از انکار و فریب دیپلماتیک عمل میکنند. بیل تریپلت، تحلیلگر مسائل چین، این همکاری را یکی از موفقترین عملیاتهای انکار و فریب در تاریخ معاصر توصیف کرده است.
بر این اساس، حذف عبارت خلع سلاح هستهای از بیانیه چین پس از دیدار شی و کیم، لزوما به معنای تغییر ناگهانی سیاست نیست؛ بلکه بسیاری آن را تأییدی دوباره بر یک واقعیت دیرینه میدانند: حمایت عملی و پایدار چین از بقای کره شمالی بهعنوان یک قدرت هستهای، حتی اگر در سطح رسمی چنین چیزی به صورت مستقیم گفته نشود.
