کارآفرینی در ایران اغلب در حصار اعداد، ارقام و چالشهای دشوار بازار محصور میشود. با این حال، در این میان چهرههایی هستند که تلاش میکنند مرزهای کسبوکار را از سودآوریِ صرف فراتر برده و با مفاهیمی عمیقتر مانند هویت اجتماعی، بازآفرینی شهری و بهبود کیفیت زندگی گره بزنند.
جواد قربانی، بنیانگذار برند «تایتان»، در قسمت سیوهفتم پادکست «اکنون»، راویِ مسیری متفاوت است. او در این گفتوگو، با تکیه بر تجربیات چند دههای در صنعت استیل و فولاد، نشان میدهد که چگونه یک بنگاه اقتصادی میتواند به کنشگری اجتماعی تبدیل شود که نه تنها به تولید، بلکه به توسعه پایدار و ارتقای فضای زیست شهری متعهد است.
جواد قربانی که کارآفرین صنعت استیل و فولاد است، در این گفتوگو از تجربه چند دهه فعالیت خود در این حوزه سخن میگوید، اما در عین حال تلاش میکند نشان دهد که کارآفرینی برای او صرفاً به معنای توسعه یک تجارت نیست. در روایت قربانی، کسبوکار زمانی معنا پیدا میکند که بتواند در کنار فعالیت اقتصادی، نقشی در بهبود محیط اجتماعی و شهری نیز ایفا کند.
پیوند صنعت با معنایی برای زندگی
یکی از محورهای اصلی این گفتوگو، نگاه قربانی به متریالی است که سالها با آن کار کرده است؛ یعنی استیل. او توضیح میدهد که در آغاز مسیر کاری خود تصور روشنی از پیوند عمیق این متریال با زندگی روزمره نداشته است. اما هرچه بیشتر در این حوزه فعالیت کرده، بیشتر متوجه شده که استیل نقشی بسیار گستردهتر از آنچه در نگاه عمومی تصور میشود در زندگی مدرن ایفا میکند.
از تجهیزات پزشکی و صنایع غذایی گرفته تا زیرساختهای انرژی و حملونقل، استیل در بسیاری از بخشهای حیاتی اقتصاد و صنعت حضور دارد. به همین دلیل قربانی این متریال را بخشی از زیرساختهای تمدن معاصر میداند؛ متریالی که اگرچه در زندگی روزمره کمتر به آن توجه میشود، اما بسیاری از فناوریها و صنایع بدون آن امکانپذیر نیستند.
او در این گفتوگو تأکید میکند که شناخت همین نقش گسترده باعث شده نگاهش به فعالیت در صنعت تغییر کند و با نوعی از معنای زندگی در هم بیامیزد. از نظر او، کار در این حوزه تنها به معنای فروش یا تأمین یک محصول صنعتی نیست، بلکه میتواند در زنجیرهای بزرگتر از اشتغال، تولید و توسعه اقتصادی معنا پیدا کند؛ زنجیرهای که روی کیفیت زندگی افراد بسیاری تأثیرگذار است.
توسعه؛ فراتر از ساختوساز
در بخش دیگری از این پادکست اکنون، بحث به مفهوم «توسعه» میرسد؛. به باور قربانی، توسعه در معنای واقعی خود تنها به گسترش فیزیکی شهرها یا افزایش پروژههای ساختمانی محدود نمیشود.
قربانی معتقد است توسعه زمانی معنا پیدا میکند که مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به شکل همزمان رشد کنند. از نگاه او، توسعه پایدار زمانی شکل میگیرد که در کنار سرمایهگذاری اقتصادی، به کیفیت زندگی، هویت شهری و نیازهای فرهنگی جامعه نیز توجه شود.
این نگاه باعث شده برخی پروژههای او از چارچوبهای معمول کسبوکار فاصله بگیرند و به سمت بازآفرینی فضاهای شهری یا فعالیتهای اجتماعی حرکت کنند. قربانی در گفتوگوی خود توضیح میدهد که در بسیاری از شهرهای بزرگ جهان، شرکتها و سرمایهگذاران خصوصی نقش مهمی در ارتقای کیفیت فضای شهری ایفا میکنند. به اعتقاد او، چنین رویکردی در ایران نیز میتواند به تدریج شکل بگیرد.
بازآفرینی یک فضای صنعتی
یکی از نمونههای این رویکرد، پروژه بازسازی یک ساختمان صنعتی قدیمی در تهران است؛ ساختمانی که سالها بلااستفاده مانده و به فضایی متروکه تبدیل شده بود اما امروز با نام «برج تایتان» به حیات خود در قامت ساختمانی با ارزش معماری قابل توجه، ادامه داده است.
قربانی در این گفتوگو توضیح میدهد که این پروژه در ابتدا صرفاً یک تصمیم اقتصادی نبود، بلکه تلاشی برای بازگرداندن یک فضای صنعتی به چرخه حیات شهری به شمار میرفت.
این بنا که در دهه پنجاه خورشیدی بهعنوان یک مجموعه صنعتی ساخته شده بود، پس از توقف فعالیتش در سالهای بعد به مرور متروکه شد. اما در جریان بازسازی، تلاش شد تا این فضا نه تنها حفظ شود، بلکه با رویکردی تازه به بخشی از فضای معاصر شهر تهران تبدیل شود.
از نگاه قربانی، چنین پروژههایی میتوانند نشان دهند که میان تجارت و معماری شهری تضادی وجود ندارد. او معتقد است اگر کسبوکارها در کنار اهداف اقتصادی خود به محیط شهری نیز توجه کنند، نتیجه آن در کیفیت زندگی شهروندان نیز دیده خواهد شد.
مسئولیت اجتماعی؛ فراتر از کمکهای مقطعی
گفتوگو در بخش دیگری به فعالیتهای اجتماعی قربانی میرسد؛ بهویژه مجموعه «باران مهر» که در زمینه درمان اعتیاد و بازتوانی اجتماعی فعالیت میکند. قربانی توضیح میدهد که این مجموعه در ابتدا بهعنوان یک خیریه کوچک شکل گرفت و هدف اولیه آن کمک به افراد نیازمند بود.
اما تجربه کار با مددجویان به تدریج باعث شد نگاه این مجموعه تغییر کند. به گفته او، بسیاری از مشکلات اجتماعی تنها با کمکهای مالی حل نمیشوند. در بسیاری از موارد، مسئله اصلی به تغییر نگرش و بازسازی نگاه افراد به زندگی مربوط میشود.
به همین دلیل مسیر فعالیت باران مهر به تدریج به سمت کارهای فرهنگی و اجتماعی عمیقتر حرکت کرد. یکی از مهمترین حوزههایی که این مجموعه وارد آن شد، موضوع درمان اعتیاد بود.
قربانی در این گفتوگو تأکید میکند که اعتیاد تنها یک مسئله پزشکی نیست، بلکه پدیدهای اجتماعی و فرهنگی است که خانوادهها و روابط انسانی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. از همین رو در باران مهر تلاش شده مدلی شکل بگیرد که در آن، درمان اعتیاد تنها به ترک مواد محدود نباشد.
در این مدل، افراد علاوه بر درمان، در فرایندی قرار میگیرند که به بازسازی شخصیت، روابط اجتماعی و نگاه آنها به زندگی کمک میکند. قربانی معتقد است چنین رویکردی میتواند به ایجاد تغییرات پایدارتر در زندگی افراد منجر شود.
امید به ظرفیتهای ایران
در کنار این موضوعات، بخش مهمی از گفتوگو به نگاه قربانی درباره آینده ایران اختصاص دارد. او معتقد است با وجود تمام چالشهای اقتصادی و اجتماعی، ایران همچنان از ظرفیتهای قابل توجهی برخوردار است؛ ظرفیتهایی که اگر به درستی مورد استفاده قرار بگیرند، میتوانند زمینهساز تحولات بزرگی شوند.
از نگاه او، یکی از مهمترین سرمایههای کشور، نیروی انسانی آن است. به باور قربانی، ایران از نظر نیروی خلاق، کارآفرین و متخصص کمبودی ندارد و همین موضوع میتواند در آینده به موتور محرک توسعه تبدیل شود.
او در عین حال تأکید میکند که تحقق چنین ظرفیتی نیازمند شکلگیری ساختارهای مناسب اقتصادی و مدیریتی است. در غیر این صورت، بسیاری از استعدادها ممکن است فرصت بروز و شکوفایی پیدا نکنند.
کارآفرینی بهعنوان یک مسئولیت
در مجموع، گفتوگوی جواد قربانی در پادکست «اکنون» تصویری از نوعی نگاه متفاوت به کارآفرینی ارائه میدهد؛ نگاهی که در آن کسبوکار تنها ابزاری برای سودآوری نیست، بلکه میتواند بستری برای ایجاد ارزشهای گستردهتر در جامعه باشد.
در روایت او، کارآفرینی زمانی معنا پیدا میکند که بتواند میان صنعت، جامعه و زندگی روزمره پیوند برقرار کند. از صنعت استیل و پروژههای توسعهای گرفته تا فعالیتهای اجتماعی در حوزه درمان اعتیاد، مجموعه این تجربهها نشان میدهد که در نگاه قربانی، فعالیت اقتصادی و مسئولیت اجتماعی دو مسیر جدا از هم نیستند.
شاید به همین دلیل است که او در پایان این گفتوگو تأکید میکند آینده بهتر تنها زمانی شکل میگیرد که افراد و کسبوکارها هرکدام در حوزه اثرگذاری خود مسئولیت بپذیرند و برای ساختن محیطی بهتر تلاش کنند؛ حتی اگر این تغییرات در ابتدا کوچک به نظر برسند.
