گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم- تاریخ روابط ایران با ایالات متحده آمریکا را مجموعهای از مداخلههای مستقیم، نقض حاکمیت ملی، جنایات جنگی، فشارهای اقتصادی و نقض مکرر تعهدات بینالمللی تشکیل میدهد.
این اقدامات الگویی از «تروریسم دولتی» و بیاعتمادی ساختاریافته ایجاد کردهاند. مهمترین موارد این الگوی رابطهای در این گزارش به صورت جداگانه توضیح داده شدهاند.
کودتای 28 مرداد 1332 و پایه بیاعتمادی تاریخی
یکی از ریشههای اصلی بیاعتمادی عمیق ایران به آمریکا، نقش مستقیم ایالات متحده در کودتای 28 مرداد 1332 است. آمریکا و بریتانیا با سازماندهی عملیات آژاکس، دولت دموکراتیک دکتر محمد مصدق را که نفت ایران را ملی کرده بود، سرنگون کردند تا منافع شرکتهای نفتی غربی حفظ شود.
این کودتا منجر به بازگشت دیکتاتوری محمدرضا شاه و زمینهساز انقلاب اسلامی 1357 گردید. این اقدام نقض آشکار اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورها طبق ماده 2 منشور سازمان ملل متحد و نقض حاکمیت ملی بود. این اتفاق پایه الگوی استعماری آمریکا علیه ایران شد و ریشه بیاعتمادی طولانیمدت در روابط دو کشور را به وجود آورد.
حمایت از صدام در جنگ تحمیلی و جنایات شیمیایی
در طول جنگ تحمیلی هشتساله عراق علیه ایران از 1359 تا 1367، آمریکا با ارائه اطلاعات ماهوارهای دقیق، کمکهای تسلیحاتی دوگانه، حمایت دیپلماتیک در مجامع بینالمللی و نادیده گرفتن استفاده گسترده عراق از سلاحهای شیمیایی، عملاً از متجاوز حمایت کرد.
مواد پیشساز شیمیایی به عراق فروخته شد و صدام بارها از این سلاحها علیه نیروهای ایرانی و غیرنظامیان استفاده کرد. ایران این حمایت را نقض بیطرفی در جنگ، مشارکت در جنایت جنگی طبق کنوانسیونهای ژنو به ویژه پروتکل ممنوعیت سلاحهای شیمیایی و نقض اصل عدم مداخله میداند. این اقدامات جان صدها هزار ایرانی را گرفت و اعتماد به هرگونه تعهد بینالمللی آمریکا را از بین برد.
شلیک به هواپیمای مسافربری ایران
در سال 1367، ناوشکن آمریکایی وینسنس هواپیمای غیرنظامی ایران ایر را بر فراز آبهای سرزمینی ایران سرنگون کرد و 290 نفر از جمله 66 کودک را به شهادت رساند. آمریکا مدعی شد که این شلیک به اشتباه صورت گرفته اما از فرمانده ناوشکن آمریکایی تقدیر کرد.
این اقدام نقض کنوانسیون شیکاگو در خصوص ایمنی پروازهای غیرنظامی، اصول حقوق بشر به ویژه حق حیات و جنایت جنگی است.
حمله به سکوهای نفتی و عملیات در جنگ نفتکشها
در دهه 1980 و در جریان جنگ نفتکشها، آمریکا در چارچوب حمایت از کشتیهای کویتی، سکوهای نفتی ایران مانند سکوی رستم را بمباران کرد. ایران در پرونده سکوهای نفتی در دادگاه لاهه علیه این اقدامات شکایت کرد. این حملات نقض معاهده دوستی، بازرگانی و حقوق کنسولی سال 1955 بین دو کشور، حقوق دریایی و اصل ممنوعیت استفاده از زور طبق ماده 2 بند 4 منشور سازمان ملل بود.
حمله سایبری به تاسیسات هستهای ایران
حدود سال 2010، کرم کامپیوتری استاکسنت که اطلاعات رسانهای نشان میدهد پروژه مشترک آمریکا و اسرائیل بود سانتریفیوژهای نطنز را نابود کرد و برنامه هستهای صلحآمیز را هدف قرار داد. این حمله تعداد زیادی از سانتریفیوژها را از کار انداخت.
این اقدام از منظر قوانین بینالمللی در حکم جنگ سایبری، نقض معاهده انپیتی در حق استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای، نقض اصول حقوق سایبری بینالمللی و معاهده 1955 و همچنین مصداقی از تروریسم دیجیتال علیه زیرساختهای غیرنظامی است.
تحریمهای گسترده و انجماد داراییها
از پس از انقلاب 1357 و به ویژه پس از خروج آمریکا از برجام در سال 1397، تحریمهای یکجانبه و ثانویه گستردهای اعمال شد که اقتصاد، صادرات نفت، بانکداری و حتی دسترسی به دارو و کالاهای اساسی را هدف گرفت. انجماد میلیاردها دلار دارایی ایران نیز ادامه یافت. دولت آمریکا همچنین به صورت عامدانه با این تحریمها جلوی واردات مواد غذایی و دارو را به ایران گرفته است.
این اقدامات نقض صریح معاهده 1955 است که تجارت آزاد و روابط اقتصادی عادی را الزامی میکند. تحریمها همچنین نقض اصول حقوق بشر به دلیل تأثیر بر غیرنظامیان و اصل عدم تبعیض اقتصادی هستند.
نقض تعهدات میزبان سازمان ملل
یکی از نمونههای بارز نقض تعهدات میزبان سازمان ملل، ماجرای حمید ابوطالبی در سال 2014 است.در آن سال آمریکا از صدور روادید برای سفیر پیشنهادی ایران در سازمان ملل خودداری کرد. ایران این تصمیم را نقض توافقنامه مقر سازمان ملل سال 1947 دانست که صدور ویزا برای دیپلماتها را الزامی میکند. این اقدام استفاده سیاسی از میزبانی است و مانع انجام وظایف دیپلماتیک میشود.
مورد مشابه و مهم دیگر، رد روادید محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه وقت در ژانویه 2020 بود. ظریف قرار بود در نشست شورای امنیت سخنرانی کند اما آمریکا برای او ویزا صادر نکرد.
مقامات آمریکایی به دلایل امنیتی و سیاست خارجی استناد کردند، اما ایران آن را خلاف تعهدات میزبانی و تلاش برای جلوگیری از بیان مواضع ایران دانست. این محدودیتها شامل کاهش شعاع تردد دیپلماتها به 40 کیلومتر و حتی 5 کیلومتر در دورههایی بود که مانع فعالیت عادی نمایندگی میشد.
در سالهای 2025 و 2026 نیز موارد متعددی رخ داد، از جمله رد ویزا برای عباس عراقچی و دیگر مقامات برای نشستهای شورای امنیت سازمان ملل. علاوه بر این، آمریکا خرید از فروشگاههای عمدهفروشی مانند کاستکو، سامز کلاب و بیجی را بدون مجوز قبلی وزارت خارجه برای دیپلماتهای ایرانی ممنوع کرد.
این اقدامات از منظر قوانین بینالملل مصداق آزار و اذیت دیپلماتیک، نقض کنوانسیون مصونیتها و امتیازات و توافق 1947 است که هرگونه مانع بر تردد و فعالیت دیپلماتها را ممنوع کرده است. مقامات ایرانی تأکید کردند که این محدودیتها بخشی از سیاست فشار حداکثری و استفاده ابزاری از میزبانی سازمان ملل است و حتی خریدهای معمولی برای ارسال به ایران را هدف گرفته تا فشار بر دیپلماتها افزایش یابد.
خروج از برجام
در 8 مه 2018، دونالد ترامپ به طور یکجانبه از برجام خارج شد و تحریمهای ضدایرانی را بازگرداند در حالی که گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی بارها تأیید کرده بود ایران به همه تعهداتش پایبند است. آمریکا با این کار، قطعنامه 2231 شورای امنیت که برجام را تأیید کرده بود زیر پا گذاشت.
ترور سردار سلیمانی
در ژانویه 2020، آمریکا با پهپاد سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه را در خاک عراق به همراه ابومهدی المهندس، از فرماندهان ارشد عراقی ترور کرد. این اقدام مصداق تروریسم دولتی، نقض منشور سازمان ملل به ویژه ماده 2 بند 4، نقض حاکمیت عراق و اصول حقوق جنگ است. گزارشگر ویژه سازمان ملل نیز اقدام آمریکا را خلاف حقوق بینالملل دانسته است.
ترور رهبران و مقامهای ایران
ایالات متحده آمریکا در همدستی با رژیم اشغالگر صهیونیستی در روز 9 اسفند همزمان با شروع جنگ علیه ایران اقدام به ترور حضرت آیتالله سید علی خامنهای و شماری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی ایران در تهران کرد. این اقدام آمریکا نقض آشکار قوانین بینالمللی و یک جنایت اخلاقی است.
طبق ماده 2 بند 4 منشور سازمان ملل متحد هیچ کشوری حق ندارد از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشوری دیگر کند. اقدام به ترور رهبران یک کشور در واقع تجاوز به حاکمیت کشور هدف محسوب میشود.
بمباران تأسیسات هستهای و جنگ مستقیم
در تیر 1404، آمریکا به تأسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان حمله هوایی کرد و سپس در اسفند همان سال و در جریان جنگ رمضان، عملیات گستردهتری شامل ضربه به زیرساختها انجام داد.
این حملات آمریکا هم نقض آشکار منشور سازمان ملل، معاهده انپیتی و اصول حقوق جنگ است و جنایت جنگی و تجاوز نظامی تلقی میشود.
محاصره دریایی ایران
آمریکا از 24 فروردینماه اقدام به اعمال محاصره دریایی علیه ایران کرده و اقدام به توقیف چندین کشتی تجاری ایران و بازداشت خدمه آنها کرد.
سعید ایروانی نماینده ایران در سازمان ملل گفته این اقدامات آمریکا حقوق بینالملل را نقض میکنند، منشور سازمان ملل را زیر پا میگذارند، جرم دزدی دریایی را تشکیل میدهند و به عنوان اعمال تجاوزکارانه، مطابق با ماده 3 (ج) قطعنامه 3314 مجمع عمومی مورخ 14 دسامبر 1974 تعریف میشوند.
حمایت از معارضان و گروههای تروریستی
علاوه بر موارد فوق، آمریکادر سالهای بعد از انقلاب اسلامی همواره از گروههای تروریستی و باندهای تبهکار علیه جمهوری اسلامی ایران حمایت کرده است.
یکی از این گروهها گروهک منافقین (مجاهدین خلق) است. این گروهک مسئول کشتن هزاران ایرانی است. این گروهک اکنون سالهاست که از حمایت سیاسی، لابیگری و حفاظت آمریکا برخوردار است و واشنگتن حتی سال 2010 هم آن را از فهرست تروریستی خارج کرد.
ایالات متحده آمریکا علاوه بر این در سالهای گذشته از برخی دیگر گروههای تروریستی نظیر «جندالله» و «جیش العدل» هم حمایت کرده است.
این حمایتها نقض اصل عدم دخالت و حاکمیت ملی تلقی میشوند و امنیت ملی ایران را هدف قرار دادهاند. آمریکا گاهی این گروهها را ابزار فشار علیه ایران قرار داده و حتی در گزارشهای رسمی خود به فعالیتهای تروریستی آنها اشاره کرده اما در عمل از آنها بهره برده است.
از دیدگاه ایران، این تاریخچه نشاندهنده الگوی مداوم نقض حاکمیت طبق منشور ملل متحد، تعهدات اقتصادی طبق معاهده 1955، تعهدات میزبانی طبق توافق 1947، تعهدات هستهای طبق برجام و قطعنامه 2231 و اصول حقوق جنگ و بشر است.
نتیجه آنکه ایران به حکم تجربه، رابطه با آمریکا را تاریخچهای از مداخله، حمایت از دشمنان ایران، ارتکاب جنایات مستقیم جنگی، جنگ اقتصادی و نقض مکرر تعهدات بینالمللی میداند.
انتهای پیام/
