هرگاه تورم زیاد می‌شود، میزان سرقت بالا می‌رود. این واقعیتی است که بر مبنای آمار و ارقام رسمی اثبات می‌شود. کافی است نگاهی به نمودار زیر بیندازید:

نمی‌خواهم بگویم انسان‌ها کاملاً بر اساس جبر محیطی تصمیم می‌گیرند. کمتر کسی است که در میان اقشار متوسط و پایین‌تر از تورم‌های سنگین بعد از سال ۹۷ آسیب اساسی ندیده باشد ولی بسیاری از آنها در شرایط وخیم‌ اقتصادی شرافتمندانه زندگی کرده‌اند. با وجود این نمی‌شود این واقعیت را نادیده گرفت که در دوران بحرانی، احتمال اینکه افراد دست به اعمال نادرست بزنند بیشتر است و این محدود به ایران نیست، ذات انسان اینگونه است. اگر قحطی بیاید آدم‌های بیشتری دزدی می‌کنند یا شاید در مراحل وخیم، آدم‌خواری کنند اما بدیهی است که آنها ذاتاً دزد و آدم‌خوار نیستند.

باور دارم جریان اینترنت طبقاتی هم همینطور است. حالا به وضوح می‌بینیم دیوارهای اخلاقی آدم‌ها یکی پس از دیگری در حال فرو ریختن است. طبیعتاً فرو ریختن این دیوارها بستگی به خود شخص دارد. درست مانند مثال ارتباط تورم و سرقت. اما مشخص است شرایط اینترنت تا حدی به هم ریخته است که افراد در حال از دست دادن مقاومت‌شان هستند و از جایی به بعد لگد می‌زنند به اصول اخلاقی و آرمان‌ها و ارزش‌هایشان تا به اینترنت متصل شوند. یکی زودتر می‌لغزد، یکی دیرتر، مقاومت برخی هم هیچ‌گاه نمی‌شکند و تن به تبعیض نمی‌دهند. درود بر آنها.

البته که عد‌ه‌ای همیشه منتظر استفاده از رانت هستند، حتی در دورانی که وضعیت فیلترینگ بهتر بود. زمانی که اولین جرقه‌های اینترنت طبقاتی در دوران وزارت «محمدجواد آذری جهرمی» خورد، دسترسی به فیلترشکن‌ها به مراتب آسان‌تر از حالا بود و بسیاری از پلتفرم‌های پرکاربر مانند اینستاگرام و واتس‌اپ فیلتر نشده بودند، اما این افراد در همان دوران و از روی عافیت‌طلبی آغوش‌شان را برای اینترنت طبقاتی گشودند. آنها می‌توانستند به راحتی از فیلترشکن‌های عمدتاً رایگان استفاده کنند اما ترجیح دادند رانت اینترنت طبقاتی را دریافت کنند.

حالا حدود هشت سال از آن دوران می‌گذرد و از هر زاویه‌ای به ماجرای اینترنت نگاه می‌کنیم، اوضاع بدتر شده است. زمانی که رسوایی سیم‌کارت‌های سفید مطرح شد هم باور داشتم که بسیاری از روی راحت‌طلبی خواسته‌اند سیم‌کارت‌شان سفید شود. می‌توانستند ماهی ۳۰۰ هزار تومان بدهند و بدون هیچ منتی به اینترنت آزاد دسترسی پیدا کنند اما ترجیح دیگری دادند.

اکنون اما با شروع جنگ و قطع اینترنت سراسری و قیمت‌های نجومی فیلترشکن‌ها، دیوارهای اخلاقی افراد از همیشه سست‌تر شده است. هرگز نمی‌خواهم از آنهایی که اینترنت طبقاتی می‌گیرند سلب مسئولیت کنم و بگویم «مجبور» شده‌اند این کار را کنند. انسان‌ها عمدتاً برای توجیه کارهای اشتباه‌شان بهانه «مجبور شدن» را می‌آورند اما لازم است باز هم تکرار کنم شرایط در انتخاب‌های ما آدم‌ها تاثیر دارد. وقتی کار به جایی رسیده که کاربران مجبور هستند برای یک گیگابایت وی‌پی‌ان یک میلیون تومان هزینه کنند، معلوم است که قرار است پای افراد بیشتری بلغزد. مدیری که می‌بیند می‌تواند با پرداخت حدود ۲ میلیون تومان، ۵۰ گیگابایت «اینترنت پرو» برای شرکتش بگیرد، به راحتی وسوسه می‌شود و گزینه غیر اخلاقی اینترنت طبقاتی را انتخاب می‌کند.

باز هم تأکید می‌کنم رانت اینترنت طبقاتی تبعیض‌آمیز است و هرکس از آن استفاده می‌کند باید پاسخگوی عمل اشتباهش باشد اما مقصر اصلی، سیاست‌های محدودکننده اینترنت است که باعث شده درباره اخلاقی بودن یا نبودن اینترنت طبقاتی بحث کنیم. اگر اینترنت آزاد بود دیگر نیاز نداشتیم در رد و دفاع از اینترنت طبقاتی موضعی بگیریم. تمام حرف من همین است.

پی‌نوشت: ایده یادداشت را که با همکارم مطرح کردم گفت برای که می‌خواهی بنویسی؟ متولیان اینترنت طبقاتی هیچ نگران «فرو ریختن دیوارهای اخلاقی» نیستند و برعکس، تمایل دارند افراد بیشتری از آن استفاده کنند. راست می‌گفت. پس این یادداشت بماند برای خودمان.

پی‌نوشت۲: موضع دیجیاتو درباره اینترنت طبقاتی همانی است که همیشه بوده. همین چند روز پیش مدیرعامل دیجیاتو درباره آن نوشت که می‌توانید در اینجا بخوانید.