مهدی سخایینیا در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به تفاوت نگاه رایج جهان به علم با دیدگاه رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: در بسیاری از دانشگاههای دنیا، تولید علم بخشی از مأموریت دانشگاه تلقی میشود و اگرچه آثار اقتصادی، اجتماعی و فناورانه آن نیز مورد توجه است، اما در اندیشه رهبر شهید، علم فراتر از یک ارزش مستقل علمی، ابزاری برای تحقق اهداف کلان انقلاب اسلامی همچون استقلال، پیشرفت و تمدنسازی به شمار میرود.
وی افزود: بهکارگیری تعبیر «جهاد علمی» یک انتخاب کاملاً هدفمند و هوشمندانه است و نشان میدهد که علم، دانش و فناوری در منظومه فکری رهبر شهید از جایگاهی ممتاز برخوردار است و ایشان بارها علم را یکی از ارکان اساسی پیشرفت جامعه و آینده کشور معرفی کرده بودند.
سخایینیا با بیان اینکه جهاد علمی را نمیتوان صرفاً به معنای تلاش بیشتر در عرصه پژوهش دانست، تصریح کرد: مفهوم جهاد علمی ابعاد متعددی دارد و فعالیت علمی را از سطح یک اقدام حرفهای فراتر میبرد. این مفهوم دارای ابعاد اخلاقی، راهبردی و تمدنی است و در نهایت، جامعه را به سوی اهداف متعالی همچون استقلال، پیشرفت و تمدنسازی هدایت میکند.
وی ادامه داد: اگر جهاد را به معنای بهکارگیری نهایت توان در مسیر دستیابی به یک هدف مشروع و متعالی بدانیم، جهاد علمی نیز به معنای بسیج همه ظرفیتهای علمی، انسانی، فناورانه و مدیریتی برای حل مسائل کشور و تحقق پیشرفت است.
معاون توسعه مدیریت و منابع دانشگاه بوعلیسینا با اشاره به ابعاد توسعهای جهاد علمی گفت: در این نگاه، علم از یک فعالیت صرفاً دروندانشگاهی خارج میشود و به موتور توسعه کشور تبدیل میشود؛ بهگونهای که حل مسائل جامعه، توسعه فناوری، افزایش توان ملی و حرکت به سمت تمدنسازی را رقم میزند.
وی با تأکید بر اینکه جهاد علمی دارای بعد رسالتی نیز هست، اظهار کرد: فعالیت علمی در این نگاه صرفاً یک شغل نیست، بلکه یک مسئولیت و رسالت اجتماعی است. همچنین استفاده از واژه جهاد، بر ابعاد اخلاقی فعالیت علمی همچون اخلاص، مسئولیتپذیری، ایثار، استقامت، امید، خودباوری و ترجیح منافع عمومی بر منافع شخصی نیز تأکید دارد و این مؤلفهها میتواند مبنای اخلاق حرفهای در دانشگاهها باشد.
سخایینیا بعد حکمرانی جهاد علمی را نیز مورد توجه قرار داد و گفت: تحقق این رویکرد مستلزم آن است که همه ارکان کشور از جمله دولت، دانشگاهها، صنعت، نظامهای آموزشی، نظام تأمین مالی پژوهش و سیاستگذاریهای کلان در مسیری هماهنگ و جهادی سازماندهی شوند تا ظرفیتهای علمی کشور به بهترین شکل در خدمت توسعه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه رهبر شهید بارها جهاد علمی را از الزامات پیشرفت کشور دانستهاند، خاطرنشان کرد: از منظر ایشان، علم زیربنای پیشرفت و اقتدار ملی است و بدون اقتدار علمی، استقلال واقعی کشور پایدار نخواهد بود.
عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه بوعلیسینا ادامه داد: فناوری، محصول علم است و امروز آثار آن را در عرصههای مختلف بهویژه در حوزههای دفاعی، سایبری، سامانههای راداری، پهپادی و موشکی بهوضوح مشاهده میکنیم. این موضوع نشان میدهد که سرمایهگذاری در علم، مستقیماً به افزایش توان ملی، اقتدار و استقلال کشور منجر میشود.
وی افزود: به همین دلیل، فعالیت علمی نمیتواند یک فعالیت معمولی تلقی شود و رهبر شهید آن را یک حرکت جهادی معرفی کردهاند؛ زیرا علم، موتور محرک پیشرفت کشور است.
سخایینیا درباره مؤلفههای اصلی جهاد علمی در اندیشه رهبر شهید نیز گفت: تولید علم، نوآوری، مرجعیت علمی، تقویت روحیه خودباوری، امیدآفرینی، استقامت، حل مسائل کشور بر پایه علم، تلاش مستمر و روحیه جهادی از مهمترین مؤلفههایی است که در بیانات ایشان بارها مورد تأکید قرار گرفته است.
وی با اشاره به توصیههای مکرر رهبر شهید به جوانان اظهار کرد: ایشان همواره بر حفظ امید، اعتماد به توان داخلی و خودباوری تأکید داشتند و ناامید کردن جوانان را یکی از آسیبهای جدی پیشرفت کشور میدانستند.
سخایینیا در پاسخ به این پرسش که دانشگاهها چگونه میتوانند به کانونهای جهاد علمی تبدیل شوند، اعلام کرد: تحقق جهاد علمی مستلزم آن است که این رویکرد در همه مأموریتها، اسناد بالادستی و برنامههای راهبردی دانشگاهها نمود پیدا کند. نظام آموزشی، پژوهشی، ارتباط با صنعت، فعالیتهای فرهنگی و حتی شیوه مدیریت دانشگاه باید بر مبنای مؤلفههای جهاد علمی طراحی و اجرا شود.
وی افزود: دانشگاه باید از نگاه صرفاً آموزشی فاصله بگیرد و به نهادی مسئلهمحور و اثرگذار در حل مسائل کشور تبدیل شود. همچنین دستگاههای سیاستگذار و نهادهای حاکمیتی نیز باید با اتخاذ سیاستهای حمایتی، زمینه نقشآفرینی مؤثر دانشگاهها را در تحقق جهاد علمی فراهم کنند.
معاون توسعه مدیریت و منابع دانشگاه بوعلیسینا با تأکید بر نقش مدیران دانشگاهی گفت: مدیران باید در سیاستگذاریها و تصمیمگیریهای خود مؤلفههایی همچون خودباوری، مسئولیتپذیری، اخلاق حرفهای، استفاده حداکثری از ظرفیتهای علمی و حرکت به سمت حل مسائل واقعی جامعه را مورد توجه قرار دهند.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین اقدامات، جهتدهی پایاننامهها، رسالهها و طرحهای پژوهشی به سمت نیازهای واقعی کشور است. پژوهش زمانی ارزشمند خواهد بود که بتواند برای مسائل جامعه راهکار ارائه دهد و زمینه توسعه علمی، فناورانه و اقتصادی را فراهم کند.
سخایینیا با بیان اینکه تحقق این هدف نیازمند طراحی یک الگوی حکمرانی برای جهاد علمی است، تصریح کرد: باید نقش دانشگاه، دولت، صنعت، نخبگان و سایر نهادهای اثرگذار بهطور دقیق تعریف شود تا همه اجزای این منظومه در مسیر تحقق جهاد علمی حرکت کنند.
وی درباره مهمترین موانع تحقق جهاد علمی نیز گفت: ضعف در خودباوری علمی، احساس ناتوانی در رقابت علمی، گرایش به مصرف علم به جای تولید علم، فاصله گرفتن پژوهشها از مسائل واقعی جامعه، ضعف مسئولیتپذیری، کمتوجهی به اخلاق حرفهای و وجود موانع ساختاری و بروکراسیهای اداری از مهمترین چالشهای این حوزه است.
عضو هیئت علمی گروه مهندسی کامپیوتر دانشگاه بوعلیسینا افزود: برخی آییننامهها، مقررات و سازوکارهای اداری با اهداف جهاد علمی همخوانی ندارند و نظامهای ارزیابی نیز عمدتاً بر شاخصهای کمی متمرکز هستند، در حالی که باید میزان اثرگذاری پژوهشها در حل مسائل کشور و تحقق اهداف توسعهای مورد ارزیابی قرار گیرد.
وی ادامه داد: وابستگی علمی و فناورانه، ضعف در توسعه پژوهشهای کاربردی و مسئلهمحور و فاصله میان دانشگاه و نیازهای واقعی جامعه نیز از دیگر موانعی است که باید برای رفع آنها برنامهریزی شود.
سخایینیا راهکارهای برونرفت از این چالشها را تقویت اعتماد به نفس علمی، ترویج فرهنگ جهاد علمی، اصلاح نظام حکمرانی دانشگاهی، بازنگری در نظامهای ارزیابی، هدایت پژوهشها به سمت حل مسائل کشور و توسعه فناوریهای بومی عنوان کرد و گفت: شناسایی دقیق آسیبها و ارائه راهکارهای علمی برای رفع آنها، نیازمند پژوهشهای هدفمند و سیاستگذاریهای مبتنی بر شواهد است.
وی بیان کرد: جهاد علمی باید از یک مفهوم دانشگاهی به یک گفتمان ملی و راهبردی برای پیشرفت کشور تبدیل شود. تحقق این گفتمان نیز مستلزم فراهم شدن الزامات فرهنگی، نهادی و حکمرانی و تعریف دقیق نقش دانشگاه، دولت، جامعه، صنعت و نخبگان در این مسیر است.
معاون توسعه مدیریت و منابع دانشگاه بوعلیسینا در ادامه با تشریح نقش شرکتهای دانشبنیان در تحقق جهاد علمی، اظهار کرد: شرکتهای دانشبنیان حلقه اتصال علم به عمل و تجلی عینی دانش هستند. این شرکتها زنجیره تبدیل علم به فناوری، فناوری به نوآوری، نوآوری به تولید و تولید به اقتصاد دانشبنیان را تکمیل میکنند.
وی افزود: در اقتصاد دانشبنیان، دانش به سرمایه اصلی تولید ثروت تبدیل میشود و شرکتهای دانشبنیان ابزار تحقق این تحول هستند. استقلال علمی و فناوری نیز صرفاً با تولید مقاله حاصل نمیشود، بلکه زمانی محقق خواهد شد که فناوریهای مورد نیاز کشور توسعه یافته و به محصولات قابل استفاده تبدیل شوند.
سخایینیا ادامه داد: شرکتهای دانشبنیان با شناسایی مسائل کشور، تبدیل دانش به فناوری، تولید محصول و عرضه آن به بازار، نقش مهمی در حل مشکلات جامعه ایفا میکنند. همچنین درآمد حاصل از تجاریسازی فناوری میتواند دوباره در حوزه پژوهش سرمایهگذاری شود و چرخه تولید علم و فناوری را تقویت کند.
وی با اشاره به نقش این شرکتها در تربیت نیروی انسانی متخصص، گفت: شرکتهای دانشبنیان علاوه بر تولید محصول، بستری برای پرورش پژوهشگران و فناوران جوان فراهم میکنند؛ افرادی که میتوانند مسائل جدید را شناسایی کرده و با ارائه راهکارهای فناورانه، زمینه توسعه کشور را فراهم سازند.
عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلیسینا خاطرنشان کرد: شرکتهای دانشبنیان را نباید صرفاً بنگاههای اقتصادی دانست، بلکه این شرکتها از مهمترین ابزارهای تحقق اقتدار علمی، فناوری، صنعتی و حتی امنیت ملی هستند و نقشی اساسی در تحقق اقتصاد دانشبنیان و افزایش استقلال و اقتدار کشور ایفا میکنند.
انتهای پیام
