به گزارش خبرنگار ایرنا، او دارای نشان درجه یک هنری است و سابقه ۴۵ سال تدریس، خوشنویسی تابلوها و کتیبههای ماندگار و سه دهه ریاست انجمن خوشنویسی فارس و عضویت در هیات مدیره انجمن خوشنویسی ایران را در کارنامه دارد؛ اما هیچ یک از این افتخارات، اندکی از اخلاق خودش و تواضع او کم نکرده بود.
هنگامی که با او تماس گرفتم تا قرار مصاحبه را هماهنگ کنم، روز و ساعت گفتوگو را به طور دقیق پیشنهاد داد؛ ساعت هشت صبح. همان روز، همان ساعت در استودیو ایرنا فارس منتظر او بودیم؛ درست راس ساعت آمد.
بسیار خوشبرخورد و البته گزیدهگو بود؛ پس از گپ و گفتی کوتاه، برای گفتوگویی مفصل با خوشنویس نامآشنای شیرازی؛ خطاط قرآن دروازه قرآن و بسیاری از آثار ناب خوشنویسی مهیا شدیم.
از کارنامه هنری مجید چیزفهم اطلاع داشتم، با این حال بارها در هنگام مصاحبه، ما را غافلگیر کرد؛ چه وقتی از کارهای خود میگفت و چه وقتی ما را تا کرانه دریای پهناور خوشنویسی به پیش میبرد.
او هم از زوایای آشکار و پنهان هنر خوشنویسی و آثار ناگفته زندگی با قلم و دوات گفت و هم سر گلایه از مسئولان هنری و اجرایی استان را باز کرد؛ جاهایی که برای این هنر ایرانی کم گذاشتهاند.
از جرقه خوشنویسی تا جانشینی استاد
مجید چیزفهم گفت که آموزش خوشنویسی خود را از ۱۵ سالگی نزد استاد دیرین، آغاز کرد و فراگیری خطاطی را به طور ممتد تا مرتبه استادی ادامه داده است. او پس از فوت استاد خود در سال ۷۵ ، جانشین او در ریاست انجمن خوشنویسی فارس شد و تا سال ۱۴۰۱ (حدود ۲۸ سال) در همین جایگاه ماند.
او از همان سال ۱۳۷۵ تا همین امروز عضو شورای عالی انجمن خوشنویسان ایران که بعدها به هیات مدیره تغییر شکل داد نیز بوده و از ارکان اثرگذار در تصمیمگیریهای این انجمن ملی است.
مصاحبه ام را با این پرسش آغاز کردم که چه چیزی در خوشنویسی شما را جذب این هنر کرد و چطور به وادی خطاطی پا گذاشتید؟
چیزفهم گفت: پدرم سنگ فروشی داشت و خطاطها به طور مرتب در کارگاه او رفت و آمد داشتند، از همان موقع جرقه این هنر در وجود من زده شد و شیفته خوشنویسی شده بودم؛ از دبستان چنان به خوشنویسی علاقهمند شده بودم که انگار همه زندگی من شده بود و شب و روز و وقت و بیوقت نمیشناختم.
او ادامه داد: سال ۱۳۵۱ از طریق یکی از دوستانم در هنرستان با استاد دیرین آشنا شدم، وقتی نزد استاد رفتیم، گفت زمان نام نویسی در این دوره تمام شده، اما قرار شد یک سطر بنویسم، ببرم تا ببیند؛ نوشته بودم «ما به این در نه پی حشمت و جاه آمادهایم، از بد حادثه اینجا به پناه آمدهایم»، دید و گفت مایهاش را داری، هر از گاهی سری به ما بزن.
چیزفهم گفت: با همین اشاره، من هر جلسه میرفتم تا اینکه بالاخره من را ثبت نام کرد.
خوشنویسی دریایی بیپایان است
پرسیدم، با این وصف، خوشنویسی از ابتدا نیازمند استعدادیابی است؟
نوشته بودم «ما به این در نه پی حشمت و جاه آمادهایم، از بد حادثه اینجا به پناه آمدهایم»، دید و گفت: مایهاش را داری، هر از گاهی سری به ما بزن.
او گفت: اگر چه استعداد خوشنویسی مهم است، اما نگهداشت آن مهمتر است؛ برخی از هنرجویان پس از ۲ ماه تا یکسال به تصویری و هدفی که از یادگیری خوشنویسی در ذهن دارند، میرسند، اما هنگامی که میبینند خوشنویسی چه دریایی است و چه سختیهایی در پیش دارد، رها میکنند.
چیزفهم افزود: اما آنها که رها نمیکنند، عاشق این هنر میشوند و تا پایان راه، ادامه میدهند.
این استاد درجه یک هنر خوشنویسی اظهار کرد: به عقیده من حتی اساتید بزرگی که سی، چهل و پنجاه سال سابقه دارند، خودشان میدانند که هنوز به قله خوشنویسی نرسیدهاند.
خوشنویسی هیچگاه به ابتذال کشیده نشده است
او گفت: به نظر من خوشنویسی یک هنر ملکوتی و نجیب است که در تمام طول تاریخ، گل سرسبد هنرها بوده؛ نه اینکه تعصبی برخورد کنم، اما ثابت شده که خوشنویسی هنری است که هیچگاه به کجراهه نرفته است.
چیزفهم ادامه داد: خوشنویسی هیچگاه به ابتذال کشیده نشده و همیشه برای مطالب خوب و آموزنده و مفید مانند آیات قرآن، احادیث، دیوان اشعار و نگارش ادبیات فاخر مورد استفاده قرار گرفته و در خدمت فرهنگی کامل و درست بوده است؛ هیچگاه ندیدهایم کسی جملهای بد را با خطی خوش بنویسد.
او گفت: خوشنویسی هنری است که هر کس با آن سر و کاری پیدا خود به خود نوعی شخصیت و اعتماد به نفس کسب میکند؛ در حالی که افرادی با تحصیلات و جایگاه بالایی میبینیم که چون خط خوشی ندارند اعتماد به نفس لازم را برای نوشتن یک خط دست نویس ندارند.
چیزفهم از یک خاطره خوش از سربازی خود هم یاد کرد؛ یکبار در جمع سربازان پرسیدند خط چه کسی خوب است، با جرات گفتم من، از آن روز که نوشتم و خط من را دیدند تا پایان دوره نگاه متفاوت و بسیار مثبتی به من وجود داشت.
برق و خوشنویسی چطور با هم کنار آمد؟
این استاد خوشنویسی شیراز دانشآموخته برق قدرت است ؛ ۳۰ سال در هنرستانهای فنی به تدریس پرداخته و یا در سمتهای مدیریت و معاونت آموزش و پرورش خدمت کرده و از ۲۱ سال پیش بازنشسته شده است.
از او پرسیدم که چطور برق قدرت با هنر خوشنویسی کنار آمد؟ گفت: علاقه ذاتی و درونی که به خوشنویسی داشتم یک طرف بود و ادامه تحصیل و رسیدن به مدرک مهندسی برق و استخدام در آموزش و پرورش و فعالیت در این حوزه در سوی دیگر بود.
خوشنویس کتیبههای مشهور شیراز ادامه داد: از سال ۱۳۸۴ که بازنشسته شدم، آن شغل کنار رفت، اما خاصیت کار هنری این است که بازنشستگی ندارد، همیشه با من است و هنرمند خوشنویسی نیز هرچه پا به سن بگذارد و زمان بگذرد، پختهتر میشود، رشد میکند و به کمال میرسد.
آموزش خط خوش به ۸۰۰ نفر
چیزفهم با بیان اینکه تا امروز فعالیت خود را در انجمن خوشنویسان ادامه داد، گفت: بر اساس آرشیو انجمن، تا کنون به ۸۰۰ نفر را آموزش دادهام.
عضو هیات مدیره انجمن خوشنویسان ایران بیان کرد: نستعلیق خط ما ایرانیها است و از لحاظ زیبایی، لقب عروس خطوط جهان را گرفته؛ از این رو، خط پایه آموزش در انجمن قرار گرفته و هر کس که میخواهد وارد این هنر شود، ابتدا باید نستعلیق را فراگیرد.
او ادامه داد: هنرمند خوشنویسی پس از آنکه در نستعلیق به درجه ممتاز رسید، خط دیگری که در ایران متداول است را انتخاب میکند، هر چند که اگر تاریخ را ورق بزنیم، ابداع کننده نسخ و ثلث نیز ایرانیان بودهاند و به طریقی به کشورهای عربی رفته و ترویج شده است.
چیزفهم گفت: من به ثلث علاقهمند شدم؛ خطی که کاربرد آن نگارش متون عربی بخصوص کتیبه های مساجد و حسینیهها و بقاع متبرکه است. این خط ویژگیهای خاص خود را دارد و در برخی جاها دست کمی از نستعلیق ندارد و حتی در ترکیبها و کتیبهها میتواند جلوتر از این خط حرکت کند.
از نگارش کتیبههای پرشمار تا سه قرآن
از آثار شاخصی پرسیدم که استاد خوشنویس شیرازی از خود به یادگار گذاشته و در خاطر او خوش نشسته است.
چیزفهم گفت: با اینکه شغل من تمام وقت بود و پس از آن نیز در انجمن خوشنویسان فعالیت میکردم و واقعا زمان کم میآوردم، اما از همه وقت ممکن برای خوشنویسی استفاده کردم؛ صبح خیلی زود، شبها تا دیروقت و روزهای تعطیل کتیبه مساجد نوشتم، طوری که محل نصب خیلی از آنها را به خاطر ندارم.
او ادامه داد: یکی از کتیبههایی که بیش از همه در یاد دارم، کتیبه چهل متری ورودی حرم مطهر احمد بن موسی ، شاهچراغ(ع) از سمت شاهزاده قاسم است که یک متر عرض دارد و آیات قرآن بر آن حک شده است.
چیزفهم عنوان کرد: سنگ زندگی نامه خواجوی کرمانی و حضرت سعدی و حافظ را نوشتم، اما کار شاخصی که آن را توفیقی برای خودم میدانم، نوشتن سه جلد قرآن کریم با خط ثلث است.
او اظهار کرد: این کار استثنایی بوده، چون قرآن کامل به خط ثلث بسیار محدود است، چرا که کاربرد ثلث بیشتر در نگارش کتیبهها است و کمتر برای کتابت به کار رفته میشود.
این خوشنویس پیشکسوت گفت: قرآن دومی را بی وقفه نوشتم و اتمام آن ۲ سال و نیم به طول انجامید اما اولی بیشتر زمان برد، یکی از قرآنها را سال ۱۳۸۰ به اداره اوقاف اهدا کردم و دیگری را فردی خریداری کرد.
چیزفهم بیان کرد: سومین قرآن را به خط نستعلیق نوشتم و نوشتن آن بیش از چهار سال طول کشید.
او ادامه داد: هنگامی که مشغول نگارش این قرآن بودم، شهردار و معاونان وی و اعضای شورای شهر شیراز به منزل من آمدند و آن را برای جایگزین در دروازه قرآن انتخاب کردند؛ آن زمان هنوز کامل نبود و روز شیراز امسال، در این محل قرار داده شد.
مشاهدات خوشنویس فارسی از حساسیتهای نگارش قرآن کریم
او یادآور شد: قرآنی که نگارش میشود، برای چاپ، حساسیتهای بسیاری دارد و باید از دارالقرآن و سازمان نظارت بر چاپ و نشر قرآن تاییدیه دریافت کند؛ کلمه به کلمه کنترل و بررسی و از چند گروه رد میشود تا مبادا یک اعراب کم و زیاد شود.
این خوشنویس شیرازی گفت: یکبار که به مرکز دارالقرآن تهران رفته بودم، دیدم در یک اتاق شاید هزاران جلد قرآن چیده شده است، مسئول امر گفت در این قرآنها، یک سکون اشتباه از چشم ناظران ما پنهان مانده و مجبور شدیم همه را کنار بگذاریم و نشر ندهیم.
فضای خانه یک استاد درجه یک خوشنویسی
از فضای خانه استاد درجه یک خوشنویسی شیراز پرسیدم؛ اینکه آیا دیوارهای آن از خط خوش پوشیده شده؟ از علاقه و استقبال اهل خانه مجید چیزفهم از این هنر اصیل ایرانی پرسیدم؛ آیا فرزندان شما خوشنویس هستند؟
او پاسخ داد: فضای ظاهری خانه متاسفانه نه؛ آنطور که قدیمیها گفتهاند، کوزهگر از کوزه شکسته آب میخورد . همسرم بارها گفته که چیزی بنویس تا قاب کنیم و به دیوار بزنیم، اما اکنون تنها یک تابلو آیهالکرسی در خانه ما داریم.
چیزفهم درباره علاقه فرزندانش به خوشنویسی نیز گفت: من چهار فرزند دارم که همه آنها به این هنر علاقهمند هستند؛ البته علاقهمند، نه پیگیر.
او ادامه داد: آنچنان که مانند من شیفته و عاشق این هنر باشند و زندگی خود را صرف آن کنند، نیستند اما همه آنها تا مرحله ممتاز انجمن را گذراندهاند.
چرا خوشنویسها، در یادداشتهای روزمره خود، خوش نمینویسند؟
پرسیدم آنطور که دیده و شنیدهام، خوشنویسها هنگامی که در زندگی روزمره میخواهند چیزی را برای خود یادداشت کنند، از هنر خوشنویسی خود مایه نمیگذارند، چرا اینطور است.
خطاط بسیاری از کتیبههای شناخته شده شیراز و ایران، پاسخ داد: خوشنویسی را باید به دو شکل دید؛ یکی خوب نوشتن و دیگری خوش نوشتن. خوب نوشتن یعنی هر کسی در هر جایی و هر سطحی، همین که بتواند یک جمله را بنویسد و خوانده شود، خوب نوشته است، اما خوشنویسی به معنای زیبا نویسی و رفتن به سوی هنر است.
چیزفهم ادامه داد: چون خوشنویسی مراحل فوقالعادهای دارد که شخص باید در جو آن قرار گیرد؛ این به برخی مسائل حسی برمیگردد.
او همین جا در پاسخ به برخی منتقدانی که معتقدند خوشنویسی نه هنر بلکه فن است نیز گفت: آنها از این غافل هستند که هنر خوشنویسی، هنر ابتکار است و نوآوری دارد؛ طی سالها شکل زیبا نوشتن کلمات را یاد میگیرید، اما اگر یک جمله را به ۱۰ خوشنویس بدهند تا نگارش کنند، چه بسا که همه آنها متفاوت از دیگری بنویسند.
این خوشنویس شیرازی با بیان اینکه هنر چیزی بیش از خلاقیت نیست، گفت: تراواشاتی که از ترکیب کلمات و حروف به ذهن خوشنویس میرسد بسیار مهم است؛ اینکه چه کلماتی را کشیده و چه کلماتی را سوار بر یکدیگر بنویسد.
او در نهایت گفت: اگر چه میتوان خوب نوشتن و خوش نوشتن را تفکیک کرد اما چند سالی میشود که شورای عالی انجمن خوشنویسان در آییننامه آموزشی خود، خط تحریری را نیز به مجموعه آموزشهای انجمن افزوده و آنهایی که علاقهای به خوشنویس شدن ندارند اما به دنبال خوب نوشتن هستند، آموزش میبینند تا با خودکار خوب بنویسند.
خوشنویس، فرد را منظم میکند
چیزفهم اضافه کرد: خوشنویسی نظم و ترتیب را به زندگی فرد میبخشد؛ اینکه کلمات و حروف را دقیقا به همان شکلی که باید، روی خط، بالای خط و زیر خط بنویسد و فاصلهها را رعایت کند، خود به خود به خوشنویس نظم میبخشد.
او افزود: زیبایی یعنی نظم، چنانکه اگر که گردانی سرباز را ببینید که هر یک به سویی میرود زیبا نیست، اما وقتی به خط میشوند و ترتیبات نظامی را رعایت میکنند، زیبایی میسازد.
عضو هیات مدیره انجمن خوشنویسان ایران اظهار کرد: افرادی که جذب هنر خوشنویسی میشوند، خود به خود منظم و وقت شناس میشوند؛ آنها فرهنگ عمومی جامعه را حس و رعایت میکنند، رانندگی آنها متفاوت از بقیه است.
چیزفهم با گلایه گفت: همه اینها را به مسئولان گوشزد و تاکید میکنیم که خوشنویسی را دست کم نگیرید، اما چنانکه باید مورد حمایت و توجه قرار نگرفته است.
رئیس سابق انجمن خوشنویسان فارس ادامه داد: این انجمن با پشتوانه علاقه اساتید و اینکه چشم داشت مادی ندارند، از ۷۵ سال پیش تا امروز، روی پای خود ایستاده و چراغ آن روشن نگه داشته شده است؛ البته بیانصافی نمیکنیم، گاهی توجه و حمایتهایی هم شده، اما انتظار بیشتری داریم.
چرا پزشکان بدخط هستند؟
از او پرسیدم، هیچگاه از دید یک خوشنویس با پزشکان گفتوگو داشتهاید؟ چرا آنها بدخط هستند؟
چیزفهم با بیان یک خاطره، به این پرسش پاسخ داد؛ او گفت: یک فرم پزشکی را تکمیل کردم و به پزشکم تحویل دادم، او که یک آشنایی نیز با من داشت، نگاهی به آن کرد و خیلی جدی گفت چرا شما این بخشها را پر کردید، گفتم مگر چه اشکالی دارد؛ گفت حالا من چگونه زیر این فرم، چیزی اضافه کنم، «اصلا روم نمیشود چیزی بنویسم».
او دلیل خوب ننوشتن پزشکان را سرعت دانست و افزود: البته این معروفیت به بدخطی صد درصدی هم نیست، پزشکانی داریم که خط خوب دارند و حتی از میان پزشکان، خوشنویسهای خوبی هم داریم.
چیزفهم به اثرات حیاتی و مثبت خوشنویسی بازگشت و ادامه داد: البته اکنون خوشبختانه نسخهنویسی الکترونیک شده اما در صورت دست نویس بودن، چه بسا که بد نوشتن و ناخوانا بودن جان بیماری را تهدید کند.
بخش دیگر این گفتوگو که بیش از ۲ ساعت همصحبتی با استاد خوش سخن خوشنویسی شیراز را نصیب ما و مخاطبانمان کرد، در روزهای پیش رو منتشر خواهد شد.
