به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، «سلیمه جعفری»، اختلالات گفتار و زبان، بلع در هر دو گروه کودکان و بزرگسالان را چه در دوران جنگ و چه در سالهای پس از آن، یکی از معضلات پنهان، اما تأثیرگذار بر نظام سلامت برشمرد که در چنین شرایطی گفتاردرمانگران در خط مقدم توانبخشی قرار میگیرند.
جنگ و اختلالات گفتار و زبان، بلع در کودکان و بزرگسالان
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز دوران جنگ را ترکیبی از سه عامل آسیبزای همزمان دانست که منجر به رخداد اختلالات گفتار و زبان در کودکان و بزرگسالان میشود و در این زمینه توضیح داد: عامل نخست، آسیبهای فیزیکی به سر و گردن، ضربه مغزی و جراحات ناشی از انفجار است که میتواند باعث اختلالات زبانی مانند آفازی، مشکلات صوتی بهعلت سوختگی، آسیب تارهای صوتی، ترومای صوتی و اختلالات بلع شود.
به گفته جعفری، عامل دوم در این زمینه از استرس مزمن ناشی میشود؛ چرا که زندگی در شرایط بمباران و بی ثباتی محل سکونت، سطح کورتیزول را به طور مزمن افزایش داده و اثر مخرب بر مناطق مغزی مرتبط با حافظه و یادگیری گفتار و زبان دارد.
احساس ترس و نا امنی و خطر بروز لکنت در کودکان
او با اشاره به مواجهه کودکان با حجم بالایی از ترس، ناامنی، صداهای مهیب و جداییهای ناگهانی در شرایط بحران جنگ گفت: مغز در حال رشد کودک توان پردازش این حجم از استرس را ندارد و در نتیجه، این فشار روانی میتواند در کودکانی که مستعدتر هستند، درقالب اختلالات مختلفی بروز کند که یکی از آنها لکنت است؛ همچنین تجربههای تروماتیک مانند شنیدن صدای انفجار، مرگ عزیزان یا مشاهده ترس والدین، میتواند احساس ناامنی عمیقی در کودک ایجاد کند که یکی از عوامل اصلی بروز لکنت ناگهانی است یا در افراد دارای لکنت میتواند باعث تشدید علائم شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ترس طولانیمدت را موجب نگه داشتن بدن در وضعیت «جنگ یا گریز» دانست که پیامدهای جدی برای سیستم صوتی دارد.
جعفری ادامه داد: همچنین علاوه بر آسیبهای مستقیم ناشی از جنگ، در شرایط بحران، دسترسی به خدمات گفتاردرمانی محدودتر میشود و افزایش هزینهها، مشکلات اقتصادی، ترس از حضور در مراکز درمانی و عدم دسترسی به درمانهای از راه دور، قطع برنامههای توانبخشی و عقب گرد چندساله در برخی از اختلالات را به همراه دارد.
دوران پس از جنگ و نقش ویژه خدمات توانبخشی در سلامت جامعه
مدیرگروه گفتار درمانی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با بیان اینکه در دوران جنگ، گفتاردرمانی در درمان بیمارانی که نیاز به مداخله فوری دارند؛ مانند درمان بلع در بیماران بستری، اختلالات صوتی تهدید کننده حیات، توانمندسازی والدین و خانوادهها برای تحریک زبانی غیرمستقیم برای کودکان و بزرگسالان نقش مهمی ایفا میکند، افزود: در این میان، پرداختن به اختلالات بلع در بیماران دچار آسیبهای مغزی حاد از اولویت ویژهای برخوردار است.
او تاکید کرد: مداخله زودهنگام گفتاردرمانگر در این مرحله، نه تنها از عوارض تهدیدکننده حیاتی مانند پنومونی (عفونت ریه)، آسپیراسیون (ورود مواد غذایی یا مایعات به درون مجرای تنفسی و ریه ها)، خفگی و سوء تغذیه شدید جلوگیری میکند، بلکه زمینه مناسب برای آغاز فرآیند توانبخشی را فراهم میکند و این موضوع، اهمیت حیاتی حضور یک گفتاردرمانگر را در تیم درمان مراحل حاد آسیبهای مغزی به روشنی نشان میدهد، اما دوران طلایی توانبخشی پس از جنگ است.
دوران پس از جنگ، دوران طلایی توانبخشی
جعفری عنوان کرد که پس از اتمام جنگ نیاز به خدمات توانبخشی طولانی مدت آغاز میشود و افزود: این دوران به چند دلیل حائز اهمیت است؛ شروع زودهنگام مداخله باعث افزایش بهبودی و انعطاف پذیری عصبی، حفظ زمان طلایی توانبخشی و جلوگیری از مزمن شدن اختلال میشود.
جعفری با بیان اینکه در این مرحله، طیف وسیعی از اختلالات ناشی از آسیبهای فیزیکی یا روانزاد که به آن اشاره شد، نیاز به دریافت خدمات گفتاردرمانی دارند، بر اهمیت نقش گفتاردرمانی تأکید کرد و گفت: گفتاردرمانگران با ارائه خدمات در سه سطح شامل غربالگری، تشخیص و ارزیابی تخصصی، مداخلههای درمانی زودهنگام فردی و گروهی در مراکز درمانی و مناطق مختلف و آموزش خانوادهها، نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی، استقلال فردی و بازگشت فرد به ایفا میکنند.
جعفری با بیان اینکه واکنشهای بیوشیمیایی بدن در پاسخ به استرس، بر عضلات حنجره نیز اثر میگذارد، افزود: از خطرناکترین عوارض در این زمینه میتوان به «لارنگواسپاسم» اشاره کرد که در آن، تارهای صوتی قفل شده و راه تنفسی بسته میشود و حتی ممکن است منجر به مرگ شود.
فلجی تارهای صوتی، بی صدایی روان زاد و همچنین ریفلاکسهای حلقی_حنجرهای ناشی از استرس شدید از دیگر اختلالات صوتی رایج در جنگ بود که این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز بر اهمیت پیگیری آنها تاکید کرد.
محرومیتهای محیطی و ارتباطی در جنگ؛ تهدیدی برای سلامت کودکان و سالمندان
او عامل سوم بروز اختلالات گفتار درمانی در دوران جنگ را محرومیتهای محیطی و ارتباطی دانست و اضافه کرد: تعطیلی مدارس، جا به جایی ناشی از جنگ و از دست دادن تعاملات اجتماعی روزمره، کودکان را از ورودیهای زبانی غنی محروم کرده و منجر به تاخیر شدید زبانی و مشکلات خواندن و نوشتن ناشی از آن در سالهای آتی میشود و در سالمندان نیز منجر به انزوای ارتباطی میشود.
