خاموشی اینترنت بینالملل دیگر در حال ورود به فازی بحرانی برای کسبوکارهای آنلاین و کاربران عادی است. در وضعیت فعلی که ۴۴ روز از قطعی کامل اینترنت گذشته است، کسانی که برای کارهای روزمره یا وظایف شغلی و درآمدی خود نیازمند اینترنت بینالملل هستند، مجبور به پرداخت هزینههای گزاف برای ویپیانهای گرانقیمت با وضعیت امنیتی نامشخص هستند. در ادامه گزارشی از خبرآنلاین را درباره هزینههای نجومی ویپیان میخوانیم که بر سبد معیشتی خانوارها نیز اثر گذاشته است.
خبرآنلاین نوشت، در ابتدای سال ۱۴۰۴ هزینه دسترسی به اینترنت آزاد به عنوان یک چالش جانبی در بودجه خانوار شناخته میشد، اما اکنون در فروردین ۱۴۰۵ این ردیف هزینهای با جهشی ۲۰۰۰ درصدی به محرک اصلی شکاف طبقاتی و تغییر ساختار معیشت مبدل شده است. این گزارش به بررسی فرآیند تبدیل شدن اینترنت از یک خدمت عمومی به یک کالای فوقلوکس و اثرات مخرب این جراحی اقتصادی بر پیکره مشاغل آنلاین و سفره میانگین جامعه میپردازد.
در حالی به نخستین ماه از سال 1405 پا گذاشتهایم که بازار فیلترشکن و ابزارهای عبور از محدودیت در ایران، از یک «اقتصاد زیرزمینی کوچک» به یک «غول مالی حاکم بر معیشت» تبدیل شده است. واکاوی دادههای آماری نشان میدهد که جامعه ایرانی در طول یک سال گذشته، نه با یک تورم عادی، بلکه با یک گسست اقتصادی تمامعیار در حوزه فناوری مواجه شده است.
در بازه زمانی اسفند ۱۴۰۳ تا فروردین ۱۴۰۴، بازار اگرچه با نوسان همراه بود، اما هنوز در لایههای مختلف جامعه نفوذ داشت. در آن دوران، پروتکلهای V۲Ray و کانفیگهای تلگرامی، نبض بازار را در دست داشتند.
در آن مقطع، گزارشهای مرکز پژوهشها گردش مالی این بازار را ۲۵ هزار میلیارد تومان برآورد میکرد؛ عددی که ناشی از میانگین هزینهکرد ماهانه ۱۵۰ هزار تومانی هر کاربر بود. در همان زمان، نخستین نشانههای کوچ به سمت استارلینک برای رهایی از قطعیهای مقطعی در فروردین ۱۴۰۴ پدیدار گشت.
امروز در فروردین ۱۴۰۵، ارقام به سطحی رسیدهاند که عملاً دسترسی به اینترنت آزاد را به یک کالای فوقلوکس تبدیل کرده است. مقایسه نقطهبهنقطه قیمتها در طول یک سال گذشته، از یک فاجعه آماری پرده برمیدارد:
| نوع سرویس / حجم | قیمت فروردین ۱۴۰۳-۱۴۰۴ | قیمت فروردین ۱۴۰۵ | درصد افزایش | ضریب رشد |
| بسته ۱۰ گیگابایت | ۲۰۰,۰۰۰ تومان | ۵,۰۰۰,۰۰۰ تومان | ۲۴۰۰٪ | ۲۵ برابر |
| بسته ۵ گیگابایت | ۱۵۰,۰۰۰ تومان | ۳,۰۰۰,۰۰۰ تومان | ۱۹۰۰٪ | ۲۰ برابر |
| بسته ۳ گیگابایت | ۱۰۰,۰۰۰ تومان | ۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان | ۱۹۰۰٪ | ۲۰ برابر |
| اشتراک ماهانه | ۱۵۰,۰۰۰ تومان | ۳,۰۰۰,۰۰۰ تومان | ۱۹۰۰٪ | ۲۰ برابر |
این جهش میانگین ۲۰۰۰ درصدی، لایههای زیرین زندگی اجتماعی را دستخوش تغییر کرده است. وقتی این دادهها را با واقعیت سفره مردم تطبیق میدهیم، به نتایج تکاندهندهای میرسیم:
در فروردین ۱۴۰۵، بازار فیلترشکن از فاز «تلاش برای دور زدن» به فاز «جداکننده طبقاتی» رسیده است.
تحلیل روند تغییرات قیمت از ۱۴۰۳ تا امروز نشان میدهد که بازار فیلترشکن در ایران از یک «اقتصاد خاکستری» به یک «سد ساختاری» تغییر ماهیت داده است؛ سدی که با تحمیل هزینههای میلیونی برای حجمهای حداقلی، عملاً حق دسترسی به اطلاعات را به توان مالی افراد گره زده است.
وقتی هزینه ۱۰ گیگابایت ترافیک با سبد پروتئین ماهانه یک خانواده برابری میکند، دیگر سخن از اختلال فنی نیست، بلکه سخن از یک «قرنطینه دیجیتال اقتصادی» است که نه تنها پویایی کسبوکارهای نوپا را از بین برده، بلکه با حذف اجباری دهکهای میانی و ضعیف از پلتفرمهای جهانی، شکاف آگاهی و انزوای اجتماعی را به عمیقترین سطح خود در دهههای اخیر رسانده است.
