به گزارش ایسنا، آیینهای عزاداری محرم در ایران، تنها شیوههایی برای سوگواری نیستند، بلکه هر یک بخشی از میراث فرهنگی ناملموسی را شکل میدهند که در طول سدهها، در بستر فرهنگ بومی هر منطقه شکل گرفته و با مشارکت مردم تداوم یافتهاند. در میان این آیینها، «مراسم باد صبا» در روستای تاریخی تشویر از توابع شهرستان طارم استان زنجان، یکی از آیینهای منحصربهفرد عاشورایی کشور است که به دلیل اصالت، استمرار و جایگاه آن در فرهنگ مردم منطقه، در ۲۵ اسفندماه ۱۳۹۷ در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسید.
«باد صبا» آیینی است که با آغاز ماه محرم، حال و هوای روستای تشویر را دگرگون میکند. این مراسم که هر سال در شبهای نخست محرم برگزار میشود، از ساعاتی پس از نیمهشب آغاز شده و تا هنگام اذان صبح ادامه دارد. سکوت شب، کوچههای سنگفرش روستا و صدای هماهنگ عزادارانی که در مسیرهای مختلف حرکت میکنند، فضایی معنوی و متفاوت را رقم میزند؛ فضایی که طی نسلهای متمادی، بخشی از هویت مذهبی مردم این منطقه شده است.
وجه تمایز این آیین با بسیاری از مراسم عزاداری محرم، نوحه محوری آن است. عزاداران در حالی که در کوچههای روستا حرکت میکنند، نوحهای قدیمی را با مطلع «باد صبا اثر کن، از کوچهها گذر کن…» به صورت جمعی میخوانند؛ نوحهای که نام آیین نیز از آن گرفته شده است. در فرهنگ مردم تشویر، این نغمه تنها یک مرثیه نیست، بلکه پیامی نمادین برای رساندن سلام و اندوه سوگواران به کاروان کربلا و خاندان امام حسین و(ع) به شمار میرود.
مراسم با حرکت گروهی از عزاداران از یکی از محلههای روستا آغاز میشود. آنان با نوحهخوانی در کوچهها پیش میروند و به تدریج، اهالی خانهها نیز به جمع عزاداران میپیوندند. این روند تا سحر ادامه مییابد و در نهایت، دستهای بزرگ از عزاداران شکل میگیرد که با همنوایی و همدلی، آیینی چند صد ساله را زنده نگه میدارند. مشارکت گسترده مردم، مهمترین ویژگی این مراسم است و سبب شده آیین باد صبا، فراتر از یک عزاداری، به نمادی از انسجام اجتماعی و هویت جمعی مردم تشویر تبدیل شود.
در این آیین، زمان برگزاری نیز معنا و جایگاه ویژهای دارد. انتخاب ساعات پایانی شب و نزدیک شدن به سپیدهدم، فضایی آمیخته با سکوت، تأمل و معنویت ایجاد میکند. از اینرو، این ویژگی را میتوان یکی از مهمترین عناصر هویتبخش مراسم دانست؛ چراکه پیوندی میان سوگواری، خلوت شبانه و نیایش جمعی برقرار میکند و تجربهای متفاوت از آیینهای عاشورایی را به نمایش میگذارد.
باد صبا نمونهای ارزشمند از میراث فرهنگی ناملموسی است که بر پایه ادبیات شفاهی، نوحهخوانی سنتی، مشارکت مردمی و انتقال میاننسلی استوار شده است. متن نوحهها، شیوه اجرای مراسم، مسیر حرکت دستهها و آداب وابسته به آن، طی سالیان متمادی بدون اتکا به منابع مکتوب و تنها از طریق حافظه جمعی و آموزش شفاهی از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. استمرار این انتقال فرهنگی، مهمترین عامل حفظ اصالت آیین تا امروز به شمار میرود.
از منظر میراث فرهنگی، ارزش آیین باد صبا تنها در برگزاری یک مراسم مذهبی خلاصه نمیشود، بلکه این آیین مجموعهای از دانشها، مهارتها، باورها و رفتارهای اجتماعی را در خود جای داده است. حضور همه اقشار روستا، از ریشسفیدان و نوحهخوانان گرفته تا نوجوانان و جوانان، نشان میدهد که جامعه محلی همچنان نقش اصلی را در پاسداری از این میراث ناملموس بر عهده دارد.
امروز نیز با آغاز محرم، نوای «باد صبا اثر کن، از کوچهها گذر کن…» در کوچههای تشویر طنینانداز میشود و مردم روستا، همچون گذشتگان خود، تا سپیدهدم در سوگ سیدالشهدا(ع) به عزاداری میپردازند. آیین باد صبا، نمونهای روشن از پیوند آیینهای عاشورایی با فرهنگ بومی ایران است؛ میراثی زنده که با حضور مردم معنا مییابد و تداوم آن، ضامن حفظ بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی این سرزمین است.
انتهای پیام
