به گزارش ایرنا، در گوشهای از شمال خراسان شمالی، جایی میان کوه های آرام، دشت های گسترده و مرزهای طولانی ایران و ترکمنستان، هنوز صدایی از دل طبیعت شنیده می شود؛ آوازی که زمانی نشانه فراوانی و پویایی زیست بوم منطقه بود و امروز برای ماندن، به حفاظت و توجه بیشتری نیاز دارد.
آواز قرقاول، این پرنده رنگین بال و زیبا در زیستگاه های بکر شهرستان مرزی راز و جرگلان طنین انداز است اما ادامه حیات آن در گرو صیانت از طبیعتی است که هر روز با تهدیدهای تازه ای رو به رو می شود.
قرقاول نه فقط یک گونه جانوری، بلکه نشانه ای از سلامت زیستگاه های طبیعی است
شهرستان مرزی راز و جرگلان با برخورداری از ۱۶۵ کیلومتر مرز مشترک با ترکمنستان یکی از ارزشمندترین کانون های تنوع زیستی خراسان شمالی محسوب می شود. منطقه ای که اگرچه در محدوده آن منطقه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست وجود ندارد، اما به واسطه برخورداری از منطقه شکار ممنوع مرزی و حضور گونههای ارزشمند جانوری و گیاهی، جایگاهی ویژه در نقشه طبیعی استان دارد.
قرقاول در میان این سرمایه های طبیعی جایگاهی متفاوت دارد، پرنده ای که زیبایی خیره کننده اش، از رنگ های درخشان بدن قرقاول نر تا حرکت آرام و باشکوهش در میان بوته زارها، تصویری ماندگار از حیات وحش شمال شرق ایران ساخته است.
قرقاول نه فقط یک گونه جانوری، بلکه نشانه ای از سلامت زیستگاه های طبیعی است. حضور این پرنده در یک منطقه، بیانگر وجود پوشش گیاهی مناسب، آرامش نسبی زیستگاه و تداوم چرخه طبیعی زندگی است از همین رو کارشناسان محیط زیست معرفی قرقاول به عنوان نماد تنوع زیستی راز و جرگلان را اقدامی موثر برای افزایش حساسیت عمومی و تقویت فرهنگ حفاظت می دانند.
صبح های بهاری در زیستگاه های قرقاول، حال و هوای دیگری دارد. پیش از طلوع خورشید، زمانی که سکوت دشت و کوهستان هنوز پابرجاست، آواز قرقاول نر در میان طبیعت شنیده می شود؛ آوازی که برای کارشناسان محیط زیست، تنها یک صدا نیست، بلکه نشانهای برای پایش و شناخت وضعیت جمعیت این گونه ارزشمند است.
سرشماری قرقاول هر سال در ۲ فصل بهار و پاییز انجام می شود. در فصل بهار، همزمان با آغاز دوره جفتگیری و آوازخوانی قرقاول های نر، کارشناسان و محیطبانان با حضور در زیستگاههای احتمالی و استفاده از ثبت صدا و مشاهده مستقیم، جمعیت این پرنده را بررسی می کنند و در پاییز نیز پس از برداشت محصولات کشاورزی، شمارش ها با تکیه بر مشاهده مستقیم ادامه می یابد تا اطلاعات دقیق تری درباره جمعیت، نسبت جنسی، وضعیت زادآوری و تغییرات سالانه این گونه به دست آید.
قرقاول؛ نگین طبیعت راز و جرگلان
راز و جرگلان تنها خانه قرقاولها نیست؛ این شهرستان میزبان مجموعهای از گونه های ارزشمند حیات وحش است که هر کدام بخشی از شکوه طبیعی منطقه را شکل دادهاند. پلنگ، قوچ و میش، کل و بز، سیاه گوش، گربه پالاس، گرگ، کفتار، عقاب طلایی، بالابان، هما و کبک، تنها بخشی از تنوع جانوری این منطقه هستند.
در کنار حیات وحش غنی، پوشش گیاهی منطقه نیز اهمیت فراوانی دارد. رویشگاه های ارس یا آرچا، مراتع گسترده، مناطق کوهستانی بکر و زیستگاه های طبیعی نوار مرزی، مجموعه ای ارزشمند ایجاد کرده اند که ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطب های گردشگری طبیعی خراسان شمالی را دارد.
دریاچه سدهای غلامان و چندیر نیز با میزبانی از پرندگان آبزی، جلوه دیگری از تنوع زیستی راز و جرگلان را به نمایش گذاشته اند. همچنین ایجاد قرق اختصاصی در محدوده گوی نیک تا امام دره، از جمله پیشنهادهایی است که کارشناسان آن را گامی موثر برای حفاظت بهتر از گونه های جانوری و جلب مشارکت جوامع محلی می دانند.
حفاظت از چنین زیست بومی، تنها با حضور نیروهای محیط زیست امکان پذیر نیست. همراهی مردم محلی، بهرهبرداران منابع طبیعی و دستگاه های مختلف، حلقه مهمی در زنجیره حفاظت از طبیعت به شمار میرود؛ زیرا مردمانی که سال ها در کنار این طبیعت زندگی کرده اند، می توانند مهم ترین نگهبانان آن باشند.
قرقاول، نماد تنوع زیستی راز و جرگلان
فرماندار راز و جرگلان در این باره از انتخاب قرقاول به عنوان نماد این شهرستان خبر داد و گفت: در میان گونه های ارزشمند این شهرستان، قرقاول جایگاهی ویژه دارد. این پرنده زیبا از گونه های حمایت شده کشور محسوب می شود و معرفی قرقاول به عنوان نماد تنوع زیستی راز و جرگلان می تواند به افزایش حساسیت عمومی نسبت به حفاظت از زیستگاه های طبیعی کمک کند.
معرفی قرقاول به عنوان نماد تنوع زیستی راز و جرگلان می تواند به افزایش حساسیت عمومی نسبت به حفاظت از زیستگاه های طبیعی کمک کندبازرگان اسفندیاری اظهار کرد: سرشماری قرقاول، همه ساله در ۲ مرحله بهاره و پاییزه انجام میشود در فصل بهار با توجه به شروع فصل جفتگیری قرقاول و آوازخوانی جنس نر، کارشناسان و محیطبانان پیش از طلوع آفتاب در زیستگاههای احتمالی حضور یافته و با استفاده از ثبت صدا و مشاهده مستقیم اقدام به سرشماری میکنند.
فرماندار راز و جرگلان خاطرنشان کرد: راز و جرگلان با برخورداری از مرز طولانی با ترکمنستان، شرایط خاص جغرافیایی و تنوع کم نظیر زیستی یکی از مناطق راهبردی خراسان شمالی در حوزه حفاظت از محیط زیست محسوب می شود.
وی گفت: حفظ این میراث طبیعی و معرفی قرقاول به عنوان نماد تنوع زیستی شهرستان، می تواند گامی موثر برای تقویت فرهنگ حفاظت، افزایش مشارکت عمومی و فراهم شدن زمینه توسعه پایدار در این منطقه مرزی باشد، توسعه ای که منافع آن برای نسل های آینده نیز باقی خواهد ماند.
فعالان محیط زیست تاکید دارند که حفاظت از طبیعت تنها وظیفه یک دستگاه اجرایی نیست، بلکه مسوولیتی همگانی است و بدون همراهی مردم، بهره برداران و دستگاه های مختلف، صیانت از این سرمایه های طبیعی امکان پذیر نخواهد بود.
امروز آواز قرقاول در خراسان شمالی همچنان شنیده می شود، اما این آواز بیش از همیشه به توجه نیاز دارد؛ آوازی که اگر زیستگاه هایش حفظ شوند، می تواند سال های طولانی تر در دل طبیعت راز و جرگلان طنین انداز بماند.
حفاظت از قرقاول تنها حفاظت از یک پرنده نیست؛ پاسداری از بخشی از هویت طبیعی یک سرزمین است. سرزمینی که درختان ارس، کوهستان های خاموش، دشت های بکر و گونه های کمیابش، میراثی برای نسل های آینده محسوب می شوند.
زخمی بر پیکر یک زیستبوم
با وجود این همه ظرفیت طبیعی، زیستگاه قرقاول و دیگر گونه های ارزشمند راز و جرگلان با تهدیدهای متعددی رو به رو است. چرای بی رویه دام، تصرف اراضی ملی، شکار غیرمجاز، وجود سلاح های غیرمجاز، فرسایش خاک ناشی از شخم زمین های شیبدار، بارش های رگباری و رها سازی زباله در مراتع، بخشی از فشارهایی است که طبیعت این منطقه را تحت تاثیر قرار داده است.
حفاظت از قرقاول تنها حفاظت از یک پرنده نیست؛ پاسداری از بخشی از هویت طبیعی یک سرزمین استکاهش کیفیت زیستگاه ها میتواند به کاهش جمعیت گونه هایی مانند قرقاول منجر شود؛ پرندهای که برای زندگی به آرامش، پوشش گیاهی مناسب و امنیت نیاز دارد.
هر بوته ای که از بین می رود، هر زیستگاهی که تخریب می شود و هر تهدیدی که به طبیعت تحمیل می شود، می تواند بخشی از آینده این گونه را به خطر بیندازد.
قرقاول نر با سری سبز و براق، پوست قرمز رنگ اطراف چشم، بدن قرمز گلی با رگه های سیاه و دم بلند و رنگین، یکی از زیباترین جلوه های حیات وحش ایران است.
این پرنده در مقابل، قرقاول ماده با رنگ قهوه ای خاکستری و هماهنگی بیشتر با محیط اطراف، نمونه ای از سازگاری شگفت انگیز طبیعت برای بقاست.
اکنون راز و جرگلان در برابر یک انتخاب ایستاده است؛ اینکه آواز قرقاول به عنوان نشانهای از زندگی در طبیعت باقی بماند یا به خاطرهای دور از روزهای پررونق حیات وحش تبدیل شود.
قرقاول گونهای از تیره ماکیان است که بیشتر در جنگلهای مرطوب و بوته زارهای تمشک و گاهی درختان پهن برگ آشیانه سازی میکند، جمعیت این گونه منحصر بفرد از زیبایی خیره کننده برخوردار است.
قرقاول نر با سری به رنگ سبز براق، پوست برهنه دور چشم به رنگ قرمز گلی، گوش پرهای کوتاه و بدن به رنگ قرمز گلی با رگههای سیاه موج دار از قرقاول ماده که به رنگ قهوهای خاکستری رنگ بوده، متمایز است.
قرقاول نر ۸۵ سانتی متر و ماده ۶۰ سانتی متر با احتساب دم طول داشته و به واسطه دم بلند و رنگین و راه رفتن باشکوه از سایر ماکیان متمایز است.
