همشهری آنلاین - یکتا فراهانی: دانشمندان برای نخستینبار روشی کاملاً امن ابداع کردهاند که به کمک آن میتوان از نسخههای خطی تاریخی ساختهشده از پوست حیوانات، نمونههای ژنتیکی استخراج کرد؛ آن هم بدون اینکه کوچکترین آسیبی به این آثار ارزشمند وارد شود. این فناوری تازه نهتنها منشأ ساخت نسخههای خطی را آشکار میکند، بلکه میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره مسیرهای تجارت، شیوههای دامداری، تاریخ کشاورزی، تکامل نژادهای دامی و حتی بیماریهای دامها در بیش از هزار سال پیش در اختیار پژوهشگران قرار دهد. این دستاورد افق تازهای را پیش روی تاریخنگاران، باستانشناسان و متخصصان ژنتیک گشوده است.
نسخههای خطی؛ گنجینهای از اطلاعات ژنتیکی
کاغذ در بسیاری از نسخههای خطی قرون گذشته از پوست حیوانات تهیه میشد؛ مادهای که «پارشمنت» یا پوستنوشت نام دارد. ازآنجاکه این پوستها بخشی از بدن حیوانات بودهاند، هنوز هم آثار DNA آنها را در خود حفظ کردهاند. پژوهشگران میگویند این اطلاعات ژنتیکی میتواند نشان دهد پوست متعلق به چه حیوانی بوده، در کدام منطقه پرورشیافته و حتی سرنخهایی از وضعیت دامداری و کشاورزی آن دوران ارائه دهد.
بیشتر بخوانید :
نمونهبرداری بدون کوچکترین آسیب
به گزارش SciTechDaily یکی از مهمترین مشکلات پژوهش روی نسخههای تاریخی، نگرانی کتابخانهها و موزهها از آسیبدیدن آثار ارزشمند بود. اکنون تیمی از پژوهشگران دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی با استفاده از یک برس سیتولوژی خشک ــ مشابه برس مورداستفاده در آزمایش پاپاسمیر ــ توانستهاند سلولهای سطح پوست نسخهها را بدون ایجاد هیچگونه آسیب جمعآوری کنند. سپس با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته تعیین توالی ژنتیکی، DNA موجود در این نمونهها استخراج و تحلیل میشود.
بررسی ۹۱ نسخه تاریخی از سه قاره
در این مطالعه، پژوهشگران ۹۱ نسخه خطی متعلق به کتابخانه روبنستاین دانشگاه دوک را بررسی کردند. این آثار از مناطقی مانند انگلستان، اتیوپی و دیگر بخشهای اروپا، خاورمیانه و آفریقا گردآوری شده بودند و قدمت برخی از آنها به اواخر قرن هشتم میلادی، یعنی حدود ۱۳۰۰ سال پیش، میرسید.
خواندن تاریخ از روی DNA
به گفته پژوهشگران، این دادههای ژنتیکی تنها برای شناسایی حیوانات به کار نمیآیند، بلکه میتوانند مسیر جابهجایی نسخههای خطی، ارتباطات تجاری، روند اصلاح نژاد دامها، شیوع بیماریهای دامی و حتی تغییرات کشاورزی در طول قرنها را آشکار کنند. به بیان دیگر، هر نسخه خطی علاوه بر متن خود، یک آرشیو ژنتیکی ارزشمند نیز محسوب میشود.
