همشهریآنلاین - پروانه بندپی: مسئولان میگویند پشه آئدس ناقل تب دنگی در بخشهای وسیعی از نوار شمالی و جنوبی کشور استقرار یافته است. آمارهای وزارت بهداشت از افزایش نگرانکننده موارد ابتلا حکایت دارد. تنها در سهماهه اول امسال، ۸۶۸ مورد تب دنگی در کشور ثبت شده که بیشتر آنها در چابهار و کنارک بودهاند. آمار مبتلایان در این دو شهر نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از ۴ برابر و موارد بستری بیش از ۱۸ برابر افزایش یافته است. موضوعی که زنگ خطر گسترش انتقال محلی بیماری به سایر مناطق مستعد را به صدا درآورده است.
آئدس مرز جغرافیایی نمیشناسد
تب دنگی، یک بیماری ویروسی است که از طریق گزش «پشه آئدس» آلوده به انسان منتقل میشود. این پشه ابتدا به ویروس آلوده میشود و سپس با نیش زدن انسان، بیماری را انتقال میدهد. پشه آئدس از سال ۱۳۹۸ در ایران شناسایی شده و تب دنگی در کشور بیماری نسبتاً جدیدی است، اما در کشورهایی مانند پاکستان و هند سالها است وجود دارد و در بسیاری از نقاط جهان هم گسترش یافته است.
متخصصان تأکید میکنند که مهار این بیماری فقط با اقدامات وزارت بهداشت ممکن نیست و به مشارکت مردم، دستگاههای اجرایی و یک نظام مراقبت حشرهشناسی قوی نیاز دارد. دکتر آمیتیس رمضانی، متخصص بیماریهای عفونی و رئیس انجمن علمی متخصصین بیماریهای عفونی کشور به همشهریآنلاین میگوید: «پشههای آئدس مرز جغرافیایی نمیشناسند و به همین دلیل، مقابله با بیماریهایی که از طریق پشه منتقل میشوند، کار سادهای نیست. این حشره بهتدریج تکثیر میشود و هرچه جمعیت آن افزایش پیدا کند، محدوده استقرارش هم گستردهتر خواهد شد.»
دکتر رمضانی میگوید: «برای کنترل این بیماری به یک نظام مراقبت حشرهشناسی قوی نیاز داریم؛ یعنی باید جمعیت این پشه، تکثیر و انتشار آن کنترل شود. تا زمانی که این چرخه ادامه داشته باشد، انتقال بیماری هم ادامه خواهد داشت.»
کنترل تب دنگی فقط وظیفه وزارت بهداشت نیست
به گفته رئیس انجمن علمی متخصصین بیماریهای عفونی کشور، «کنترل تب دنگی فقط بر عهده وزارت بهداشت یا مراکز درمانی نیست؛ هم مردم، هم سازمان حفاظت محیط زیست، هم وزارت بهداشت و هم سایر دستگاههای مسئول باید در کنترل این بیماری مشارکت کنند. بدون همکاری، مهار تب دنگی امکانپذیر نیست. چون شرایط زندگی این پشه طوری است که کنترل آن را دشوار میکند.»
رمضانی ادامه میدهد: «برخلاف بسیاری از پشههای معمولی، پشه آئدس فقط شبها نمیگزد و خونخواری نمیکند. بلکه در طول روز هم انسان را نیش میزند. به همین دلیل، افرادی که در طول روز در محل کار، فضای باز یا خارج از منزل حضور دارند، در معرض گزش این پشه قرار دارند.»
این پزشک میگوید: «این پشه برای تخمگذاری فقط به مقدار کمی آب راکد نیاز دارد؛ آب جمعشده زیر گلدان، ظرف آب حیوانات، آب داخل یک قوطی کنسرو یا هر ظرف کوچکی که مقدار کمی آب در آن باقی مانده باشد، میتواند به محل رشد لاروهای پشه تبدیل شود. به همین دلیل، بهسازی محیط و از بین بردن محلهای تجمع آب، نقش بسیار مهمی در کنترل بیماری دارد.»
برنامههای مقابله باید هدفمند باشند
رئیس انجمن متخصصین بیماریهای عفونی کشور درباره نحوه کنترل آئدس میگوید: «هر زمان که مشخص شود این پشه وارد یک شهرستان یا منطقه جدید شده، باید بلافاصله اقدامات کنترلی آغاز شود. این اقدامات شامل بهسازی محیط، مهپاشی هدفمند و شناسایی، پایش و بهسازی محیط بهصورت خانهبهخانه تا شعاع ۵۰۰ متری محل شناسایی اولین کلونی پشه است تا از گسترش آن به مناطق و شهرهای مجاور جلوگیری شود. درضمن تیمهای حشرهشناسی باید بهطور مستمر هر مورد مشاهده پشه ناقل را رصد کنند و به محض شناسایی آن، اقدامات کنترلی مخصوصا در مبادی ورودی مناطق، برای جلوگیری از انتشار پشه به شهرها، مناطق و روستاهای مجاور اجرا شود.»
رمضانی اضافه میکند: «همه این روشها در حال حاضر در کشور اجرا میشود، اما آگاهی عمومی درباره این پشه باید بسیار بیشتر از وضعیت فعلی باشد؛ بهویژه در مناطقی که آلودگی بیشتر است. در حال حاضر، هم موارد انتقال بومی و هم موارد وارداتی بیماری را در کشور داریم. ممکن است پشه آلوده در همان منطقه فردی را نیش زده باشد و انتقال بومی رخ داده باشد، یا فردی از کشوری مثل پاکستان وارد ایران شده و علائم بیماری پس از ورود ظاهر شده باشد. البته در مناطقی مانند چابهار، موارد انتقال بومی بیشتر دیده میشود.»
توصیههای مهم به مردم برای مقابله با آئدس
این متخصص بیماریهای عفونی درباره نحوه مقابله با پشههای آئدس توضیح میدهد: «مردم باید با شکل آئدس آشنا شوند و بدانند چطور از ورود آنها به خانه جلوگیری کنند. به خصوص در مناطقی که آلودگی وجود دارد، توری پنجرهها باید کاملاً سالم باشد و هیچ سوراخ یا پارگی نداشته باشد تا پشه نتواند وارد منزل شود. این موضوع درباره درها و پنجرهها اهمیت زیادی دارد. همچنین باید به محلهایی که آب راکد در آنها جمع میشود، توجه بیشتری داشت؛ مثلاً آب زیر گلدانها، ظرفی که برای جمع شدن آب زیر کولرهای گازی استفاده میشود یا هر محل دیگری که آب در آن باقی میماند، باید مرتب تخلیه شود تا به محل رشد لارو پشه (نوزاد پشه) تبدیل نشود.»
رمضانی تاکید میکند: «لاستیکهای فرسوده، ظروف و وسایل مستعملی که در طبیعت یا گوشه حیاط و محوطه خانهها رها میشوند و داخل آنها آب جمع میشود، از بهترین محلها برای تکثیر و رشد این پشه هستند. مهمترین اقدام، از بین بردن شرایطی است که محیط را برای تکثیر پشه مساعد میکند.»
بیشتر بخوانید؛
چه کسانی به پزشک مراجعه کنند؟
درباره زمان و اهمیت مراجعه مبتلایان به پزشک، رمضانی تاکید میکند که «اگر فردی دچار علائمی مثل تب، سردرد، درد پشت چشم، کبودیهای پوستی یا خونریزی شود و در منطقهای زندگی کند که از نظر اپیدمیولوژیک بیماری در آن شایع است، باید سریع و بدون تأخیر به مراکز درمانی مراجعه کند.»
رئیس انجمن متخصصین بیماریهای عفونی کشور هشدار میدهد: «اگر فرد مبتلا بهموقع شناسایی، بستری و ایزوله نشود، هم ممکن است وارد مرحله دنگی شدید شود که میتواند کُشنده باشد و هم خطر انتقال بیماری افزایش پیدا میکند. چون اگر پشهای که هنوز آلوده نیست، فرد بیمار را نیش بزند، خود آن پشه هم به ویروس آلوده میشود و میتواند به راحتی افراد دیگری را هم مبتلا کند.»
این متخصص بیماریهای عفونی میگوید: «شناسایی سریع بیمار برای ما اهمیت بسیار زیادی دارد. فرد مبتلا باید در شرایطی قرار بگیرد که هیچ پشهای به او دسترسی نداشته باشد تا پشهها هم آلوده نشوند. صرف وجود پشه آئدس مهم است، اما موضوع خطرناکتر زمانی است که این پشه به ویروس آلوده شود. در آن صورت، بیماری میتواند به شهرهای دیگر هم گسترش پیدا کند و در آن مناطق هم مستقر شود.»
تب دنگی در کشور کنترل خواهد شد؟
آیا روند گسترش تب دنگی در کشور متوقف خواهد شد یا ادامه خواهد یافت؟ رمضانی در این رابطه پاسخ میدهد: «نمیتوان گفت که روند گسترش دنگی کاملاً متوقف خواهد شد. همانطور که در بسیاری از کشورهای دنیا هم شاهد گسترش این بیماری هستیم. اما اگر همه این اقدامات از جمله مشارکت مردم، فعالیتهای وزارت بهداشت، بهسازی محیط، همکاری خانوادهها و جمعآوری لاستیکهای فرسوده، ظروف مستعمل و زبالههایی که محل تجمع آب هستند، با مشارکت همگانی انجام شود، میتوان سرعت انتشار و استقرار بیماری را تا حد زیادی کاهش داد.»
