اگر وسط گرمای کشنده از مردم فرانسه درباره وضعیت هوا بپرسید، احتمالاً به شما میگویند: «اینجا جهنمِ روی زمین است». اما بلافاصله پس از آن، یک ترجیعبند آشنا را خواهید شنید: «من کولر ندارم.» پاسخ اکثر اروپاییها به این سؤال نیز همین است.
تابستانهای اروپا سالبهسال طولانیتر و داغتر میشوند. میلیونها نفر در قاره سبز درحالی با دماهای بالا مواجه هستند که تنها سلاحشان پنکههای برقی، کیسههای یخ، دوش آب سرد و پناهبردن به سایههاست.
آمارها نیز عجیب هستند؛ درحالیکه حدود ۹۰ درصد از خانهها در ایالات متحده به سیستمهای تهویه مطبوع مجهز هستند، این رقم در اروپا بهطور میانگین فقط ۲۰ درصد است. این تفاوت در کشورهای مختلف نیز چشمگیر است؛ اسپانیا در جنوب اروپا نرخ ۵۰ درصدی دارد، اما در آلمان فقط ۶ درصد و در بریتانیا حدود ۱۴ درصد از خانهها کولر دارند.
اما چرا یکی از ثروتمندترین قارههای جهان، در برابر خرید و استفاده از کولر تا این حد مقاومت میکند؟ پاسخ این پرسش در کلافی از مسائل تاریخی، معماری، فرهنگی، بروکراتیکی و دغدغههای زیستمحیطی پیچیده شده است که در ادامه به مهمترین آنها میپردازیم.
بخش بزرگی از این مقاومت ریشه در تاریخ دارد. تا همین اواخر، اروپاییها نیازی به سیستمهای سرمایشی نداشتند. الگوهای آبوهوایی تابستان در شهری مانند پاریس، بیشتر شبیه به شهر خنک و بارانی سیاتل در آمریکا بود تا یک شهر گرمسیری. شبهای خنک تابستانی باعث میشدند تا نصب کولر هزینهای غیرضروری باشد.
«برایان مادروِی» از آژانس بینالمللی انرژی (IEA) میگوید:
«ما در اروپا سنت استفاده از کولر را نداریم، چون تا همین اواخر کولر یک نیاز اساسی نبود.»
اما تغییرات اقلیمی این معادله را برهم زده است. موجهای گرما اکنون به لطف گرمایش زمین، بسیار طولانیتر شدهاند و دماها بین ۲ تا ۴ درجه سانتیگراد از میانگین اواخر قرن بیستم بالاتر رفتهاند. بااینحال، ذهنیت اروپاییها هنوز با این واقعیت جدید سازگار نشده است.
معماری خانهها در اروپا نقش بسیار پررنگی در این ماجرا دارد. در جنوب اروپا، خانهها از گذشته با دیوارهای ضخیم، پنجرههای کوچک و طراحیهای متمرکز بر جریان هوا ساخته میشدند تا با گرمای تابستان مقابله کنند. اما در شمال اروپا، هدف اصلی معماری «حفظ گرما در زمستان» بوده است.
علاوهبراین، ساختمانهای اروپایی بسیار قدیمی هستند. برای مثال، یکششم خانهها در انگلستان پیش از سال ۱۹۰۰ ساخته شدهاند. نصب سیستمهای تهویه مرکزی در این بناهای تاریخی، اگر غیرممکن نباشد، کاری بسیار دشوار است. در پاریس، سقفهای نمادین و خاکستریرنگ خانهها که از جنس زینک ساخته شدهاند و میراث فرهنگی هستند، در تابستان مانند یک اجاق گاز میشوند و طبقات بالایی را به جهنم تبدیل میکنند.
اروپاییها برای خنکشدن به روشهای انفعالی مانند استفاده از کرکرههای ضخیم، سایهبانها و بالکنها متکی هستند. در قوانین جدید ساختوساز بریتانیا نیز سازندگان موظفاند ابتدا تمام روشهای انفعالی و مبتنی بر معماری را برای دفع نور خورشید به کار بگیرند و استفاده از کولر را به عنوان آخرین راهکار در نظر داشته باشند.
حتی اگر یک اروپایی تصمیم بگیرد گرمای کشنده را با خرید کولر دفع کند، موانع قانونی سد راه او خواهند شد. «ریچارد سالمون»، مدیر یک شرکت نصب سیستمهای تهویه در بریتانیا میگوید:
«دولتها معمولاً درخواستهای نصب کولر را به دلیل ظاهر زشت موتورهای خارجی در مناطق تاریخی و حفاظتشده رد میکنند.»
از سوی دیگر، درصد بالایی از اروپاییها اجارهنشین هستند. در کشورهایی مانند آلمان، دانمارک و اتریش که نیمی از جمعیت مستأجرند، قوانین سختگیرانه صاحبخانهها مانع از سوراخکردن دیوارها برای نصب کولر میشود. علاوهبراین، هیچ مستأجری تمایل ندارد روی ملکی که متعلق به او نیست، سرمایهگذاری زیادی برای سیستمهای سرمایشی انجام دهد.
هزینه، یکی دیگر از موانع بزرگ است. برق در اروپا همیشه گران بوده است. حتی پیش از آغاز جنگ اوکراین و بحران انرژی ناشی از قطع گاز روسیه، قیمت برق در اتحادیه اروپا بیش از دو برابر میانگین ایالات متحده بود.
کولرها قاتل انرژی هستند. درحالیکه در اروپا گرمایش یک نیاز اساسی تلقی میشود، سرمایش همچنان یک کالای لوکس بهنظر میآید؛ تا جایی که در فرانسه مالیات سیستمهای سرمایشی ۲۰ درصد است، درحالیکه این رقم برای سیستمهای گرمایشی فقط ۵ درصد است. بررسیها نشان میدهند که ۳۸ درصد از مردم اتحادیه اروپا اعلام کردهاند که توان مالی لازم برای خنک نگهداشتن خانههای خود را ندارند.
اتحادیه اروپا متعهد شده است که تا سال ۲۰۵۰ به خنثیسازی کربن برسد. روشنکردن میلیونها کولر که برق خود را عمدتاً از سوختهای فسیلی میگیرند، این هدف را به خطر میاندازد. از سوی دیگر، استفاده از کولر یک چرخه باطل ایجاد میکند: کولرها برای خنککردن داخل خانه، گرمای شدیدی را به بیرون پمپاژ میکنند، این گرما باعث افزایش دمای شهر میشود و مردم برای فرار از این گرما، کولرهای بیشتری میخرند.
تحقیقات نشان میدهد که اگر استفاده از کولر در شهری مانند پاریس دو برابر شود، دمای هوای بیرون میتواند تا ۲ درجه سانتیگراد افزایش یابد و پدیده «جزیره گرمایی شهری» را تشدید کند. به همین دلیل، برخی کشورها محدودیتهای قانونی وضع کردهاند؛ مثلاً اسپانیا در سال ۲۰۲۲ تنظیم دمای کولر در اماکن عمومی به زیر ۲۷ درجه سانتیگراد را ممنوع کرد.
همچنین بریتانیا به شهروندانش دستور داده تا سیستمهای تهویه مطبوع (کولر گازی) خود را از خانههایشان جمعآوری کنند. مأموران برنامهریزی در شهرداریها به دلیل نگرانی از انتشار دیاکسید کربن، چنین دستوری صادر کردهاند.
در کنار تمام دلایل منطقی، یک مقاومت فرهنگی عمیق نیز وجود دارد. تقریباً هر اروپایی که به آمریکا سفر کرده است، خاطرهای از لرزیدن از سرما در یک فروشگاه یا اداره آمریکایی دارد. بسیاری از اروپاییها باور دارند که هوای کولر مصنوعی و غیرواقعی است، باعث سرماخوردگی میشود، سردرد میآورد و انسان را در خانه حبس میکند.
علاوهبراین، سبک زندگی اروپایی با تابستان عجین شده است. بسیاری از کارگران در گرمترین روزهای سال به تعطیلات طولانی میروند (حتی نصابهای کولر نیز در ماه آگوست در مسافرت به سر میبرند). آنها ترجیح میدهند وقت خود را در فضای باز کافهها، پارکها، باغها و یا با چرت نیمروزی بگذرانند. همچنین ادارات و مراکز تجاری معمولاً مجهز به سیستمهای تهویه هستند، بنابراین بسیاری از افراد گرمترین ساعات روز را در محیطهای کاری خنک سپری میکنند.
درحالحاضر واقعیت این است که با افزایش تلفات ناشی از گرما (که سالانه به دهها هزار نفر در اروپا میرسد)، مقاومتها درحال شکستن است. تقاضا برای نصب کولر در آلمان از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ حدود ۷۵ درصد افزایش یافته و تماسها برای نصب کولر در بریتانیا سه برابر شده است. پیشبینی میشود تعداد سیستمهای تهویه در اروپا تا سال ۲۰۵۰ به ۲۷۵ میلیون دستگاه برسد.
کارشناسان معتقدند اروپا نمیتواند فقط با کولر از این بحران عبور کند. راهحل آینده، ترکیبی از فناوریهای هوشمند، پمپهای حرارتی (که هم خانه را گرم و هم خنک میکنند)، گسترش فضاهای سبز شهری، و سیستمهای «سرمایش منطقهای» (مانند آنچه در پاریس و استکهلم با استفاده از آب سرد زیرزمینی انجام میشود) خواهد بود.
درکل روزهای مقاومت اروپا در برابر سیستمهای سرمایشی رو به پایان است، زیرا وقتی ساعت ۳ نصف شب از شدت گرما مدام روی تخت غلت میزنید و حوله خیس را روی سرتان میگیرید، دیگر سنتها، معماری تاریخی و حتی بهانههای فرهنگی نمیتوانند شما را خنک کنند.
