خبرگزاری مهر_ گروه جامعه: صبحهای شادگان دوباره رنگ دیگری گرفته است؛ جایی که تا چند ماه پیش صدای ترکخوردن زمینهای خشکیده جای آواز پرندگان را گرفته بود، حالا بار دیگر حرکت آب، پرواز فلامینگوها و رفتوآمد قایقها نشانههای زنده شدن یک زیستبوم قدیمی را روایت میکند، تالابی که روزگاری یکی از قلبهای تپنده طبیعت جنوب ایران بود، پس از یک دوره سخت خشکی، آرامآرام در حال بازگشت به روزهای پرجنبوجوش خود است.
در میان این بازگشت، یک تصویر بیش از همه جلب توجه میکند؛ هزاران جوجه فلامینگوی بزرگ که در کلونیهای شادگان سر برآوردهاند و آینده یک گونه ارزشمند را نوید میدهند. شمارشهای تازه نشان میدهد حدود ۳۶ هزار جوجه فلامینگوی بزرگ در پایان فصل بهار ۱۴۰۵ در این تالاب ثبت شدهاند؛ آماری که از موفقیت دوباره چرخه تولیدمثل این پرندگان در یکی از مهمترین زیستگاههای آنها در خوزستان حکایت دارد.
آب برگشت؛ تالاب دوباره جان گرفت
تالاب بینالمللی شادگان که ماهها با کاهش شدید سطح آب دستوپنجه نرم میکرد، اکنون بخش زیادی از پهنه خود را دوباره آبی میبیند. بر اساس اعلام مسئولان محیطزیست، حدود ۸۹ تا ۹۲ درصد تالاب آبگیری شده و جریان ورود آب همچنان ادامه دارد.
موسی مدحجی، رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای ادارهکل حفاظت محیط زیست خوزستان، درباره وضعیت فعلی این تالاب گفته است که بخشی از آب واردشده از بارندگیها، بخشی از طریق هدایت آب از کارون و بخشی نیز با کمک سازههای نگهداشت آب تأمین شده است.
به گفته وی، با وجود آنکه بخشهایی از مناطق مرتفعتر تالاب همچنان خشک ماندهاند، روند کلی آبگیری مثبت است و به نظر میرسد بخش عمده حقآبه تالاب تأمین شده باشد.
اکنون در بخشهایی که زمانی خاک ترکخورده دیده میشد، دوباره جریان آب شکل گرفته و حتی قایقها پس از ماهها توقف، حرکت خود را از سر گرفتهاند؛ تصویری که برای ساکنان منطقه نشانهای از بازگشت زندگی به تالاب است.
از خشکی گسترده تا امید به احیا
بحران آب در شادگان در ماههای گذشته نگرانیهای زیادی ایجاد کرده بود و بخش قابل توجهی از تالاب از تابستان سال گذشته خشک شده بود؛ وضعیتی که خطر تبدیل شدن زمینهای خشک تالاب به کانون تولید گردوغبار را افزایش میداد و حیات گونههای جانوری و فعالیتهای اقتصادی جوامع محلی را تهدید میکرد.
اما ورود دوباره آب، شرایط را تغییر داده است و بررسیهای میدانی نشان میدهد تالاب اکنون حدود ۸۹ درصد آبگیری شده و بهطور میانگین حدود ۴۰ مترمکعب بر ثانیه آب از مسیرهای ورودی به این پهنه آبی وارد میشود.
شش کلونی فلامینگو؛ کارخانه طبیعی تولید زندگی
شادگان تنها یک تالاب نیست؛ برای فلامینگوهای بزرگ، خانهای امن برای ادامه نسل است و این تالاب بزرگترین و مهمترین زیستگاه جوجهآوری فلامینگوی بزرگ در استان خوزستان محسوب میشود و شش کلونی فعال زادآوری در آن هر سال زیر نظر کارشناسان محیطزیست پایش میشوند.
فرآیند جوجهآوری این پرندگان از اواسط اسفندماه آغاز میشود و تا پایان خرداد ادامه دارد. پس از آن، در تیرماه، کلونیها به تدریج ترک میشوند و جوجهها تا زمان توانایی پرواز، زیر نظر والدین تغذیه و مراقبت میشوند و فلامینگوها برای ادامه زندگی خود به منابع غذایی تالاب وابستهاند؛ موجوداتی مانند میگوی آرتمیا، نرمتنان و سختپوستانی که با شرایط خاص آبهای شور و شیرین شادگان سازگار شدهاند.
بازگشت پرندگان مهاجر به خانه قدیمی
تنوع زیستی شادگان تنها به فلامینگوها محدود نمیشود و این تالاب میزبان ۱۷۴ گونه پرنده بومی و مهاجر است و گونههایی مانند گیلانشاه و اردک مرمری نیز به شرایط آبی آن وابستگی دارند.
کاهش آب در ماههای گذشته باعث کاهش حضور برخی پرندگان شده بود، اما اکنون با بهتر شدن وضعیت تالاب، نشانههای بازگشت دوباره آنها دیده میشود.
کارشناسان محیطزیست معتقدند تالابها علاوه بر حفظ تنوع زیستی، نقش مهمی در مقابله با تغییرات اقلیمی و کاهش گردوغبار دارند. شادگان به عنوان یکی از سپرهای طبیعی جنوب ایران، میتواند در کاهش پیامدهای زیستمحیطی خشکسالی نقش مهمی ایفا کند.
حیات شادگان تنها به پرندگان و آبزیان خلاصه نمیشود و زندگی بسیاری از مردم محلی نیز با این تالاب گره خورده است. صیادی، دامداری سنتی و گردشگری طبیعی از فعالیتهایی هستند که رونق آنها به سلامت تالاب وابسته است و احیای دوباره شادگان میتواند به معنای بازگشت فرصتهای اقتصادی برای جوامع محلی باشد؛ مردمی که سالها کنار این پهنه آبی زندگی کردهاند و تغییرات آن را با چشم خود دیدهاند.
رکوردهای تازه در سرزمین فلامینگوها
بررسیهای سالهای اخیر نشان میدهد شادگان حتی در شرایط سخت نیز جایگاه ویژه خود را حفظ کرده است و در پنج سال گذشته رکوردهای جدیدی از حضور پرندگان در این تالاب ثبت شده؛ از جمله مشاهده یک فلامینگوی حلقهگذاریشده از ایتالیا و دو فلامینگوی کوچک کمیاب از سوئد.
در سرشماری زمستانه پرندگان آبزی و کنارآبزی نیز حدود ۷ هزار و ۵۰۰ فلامینگوی بالغ در زیستگاههای خوزستان ثبت شده بود، همچنین سال گذشته حدود ۳۵ هزار جوجه فلامینگو در شادگان شمارش شد که نشاندهنده روند رو به رشد جمعیت این گونه است.
فلامینگوی بزرگ از گونههای حمایتشده به شمار میرود و مناطق زادآوری آن در شادگان به عنوان محدودههای امن تحت حفاظت قرار دارند و ورود افراد به این مناطق در زمان حساس تولیدمثل ممنوع است تا چرخه طبیعی زندگی این پرندگان بدون اختلال ادامه پیدا کند.
امروز شادگان تصویری متفاوت از ماههای گذشته دارد؛ آبی که دوباره در رگهای تالاب جریان یافته، جوجههایی که در کنار والدین خود رشد میکنند و پرندگانی که به خانه قدیمی خود بازمیگردند. این تالاب بار دیگر نشان داده است که اگر آب و مدیریت درست کنار هم قرار بگیرند، طبیعت توان بازسازی و بازگشت دارد.
