همه چیز در ادارات کار به دو دهه پیش بازگشته است. اگر بهعنوان کارگر یا کارفرما در میان رسیدگی به یک پرونده باشید، میشنوید سامانه جامع روابط کار هک شده و گویا پروندههای قبلی حذف شده است. افراد زیادی هستند که شاید قبل از هک، رأی نهایی پروندهشان صادر شده بود اما اکنون دستشان به جایی بند نیست و باید با ارائه فیزیکی مدارک، پرونده را دوباره به جریان بیندازند. وزارت کار سامانه جدیدی معرفی کرده که در آن نیز نشانی از پروندههای قبلی نیست. حالا همه چیز مانند سالهای دور دستی و کاغذی شده است.
به گزارش دیجیاتو، اواخر دیماه بود که خبر آمد «سامانه جامع روابط کار» از دسترس خارج شده است. در چند روز ابتدایی پیام صفحه اول سایت میگفت سامانه در حال بهروزرسانی است اما زمانی که این پیام برداشته شد، شائبههای بیشتری در مورد هک سامانه شنیده شد. گویا اطلاعات بسیاری از پروندههای باز، دود شده و به هوا رفته است. این وضعیت باعث شده دهها هزار کارگر و کارفرما به دردسر بیفتند.
در این میان پیگیریها برای ارائه توضیح از سوی روابط عمومی وزارت کار به نتیجه نرسیده است. دیجیاتو در تماس با مدیر روابط عمومی این وزارتخانه متوجه شد او توضیح آمادهای در مورد علت این اتفاق ندارد. این در حالی است که حدود یک ماه از قطع شدن سامانه میگذرد. با این حال او وعده داد توضیحات لازم را از مسئولان مربوطه وزارتخانه دریافت کرده و در اختیار دیجیاتو میگذارد که تا لحظه انتشار گزارش، این اتفاق نیفتاده است.
برای پیگیری ماجرا به یکی از ادارات کار شهر تهران مراجعه کردم. تعداد مراجعان بیشتر از همیشه است. اغلب آنها وقتی که دیدهاند خبر جدیدی از پروندهشان نشده، برای پیگیری آمدهاند. کارگر یا کارفرما هم فرقی نمیکند. هر کدام به شکلی بلاتکلیف هستند.
مسئول بخش اطلاعات اداره کار که به آن مراجعه کردم توضیح خاصی نمیدهد. فقط میگوید: «اگر رای و سابقه پرونده را داری پرینت بگیر و بیاور تا فرایند شکایتت پی گرفته شود.»\
یک دفتر پیشخوان دولت، چند کوچه پایینتر، دو برگ کاغذ روی شیشهاش چسبانده که مدارک مورد نیاز برای ثبت شکایت و ثبت بیمه بیکاری در آنها لیست شده است. از همان کارمند اداره کار میپرسم ماجرای دفتر پیشخوان چیست؟ پاسخ میدهد: «پیشخوان را ول کن. میخواهد الکی پول بگیرد.»
یکی از مراجعان میگوید چند ماه تلاش کرده تا رای پروندهاش صادر شود اما باید بخشی از این روند فرساینده را دوباره تکرار کند. او توضیح میدهد: «رأی پرونده من صادر شده بود و در دوره اعتراض کارفرما بودم. با توجه به وضعیت پروندهام بسیار بعید بود اعتراض کارفرما هم به جایی برسد. بعد از پایان دوره اعتراض، رأی تایید میشد و بعد از مدتی به طلبم از شرکت دست پیدا میکردم اما الان رأی در دسترس نیست. گفتهاند دیتابیس پریده است. باید دوباره مدارک را برای صدور رأی به شکل دستی تحویل بدهم. کاری که تقریبا تمام شده بود چند ماه عقب افتاده است.»
مراجع دیگری که چندین پوشه حاوی مدارک دستانش را پر کرده است گلایه میکند: «هرچی بوده پریده است. باید از اول بیایم کارهای دفتریاش را انجام دهم. رفتم تامین اجتماعی متوجه شدم یک سری از مدارک را برای آنها نفرستادهاند و مجبور شدم دوباره برگردم. قبلا همه چیز سیستمی بود ولی میگویند سامانه هک شده و اطلاعات دیگر در دسترس نیست. هر کسی که میبینی آمده اینجا برای پیگیری آمده است. چون مردم دیدهاند پروندهشان در جریان بوده اما خبری نشده و آمدهاند ببینند علت چیست. کسی اما در مورد علت توضیحی نمیدهند. فقط میگویند مدارک کاغذی را بیاور.»
حدود دو هفته پس از قطع سرویس سامانه جامع روابط کار، وزارت کار سامانه جایگزینی معرفی کرد که پروندههای قدیمی در آن نیستند. انگار مسئولان فناوری اطلاعات وزارت کار ضرورت بکاپ گرفتن مداوم از دیتابیس را احساس نکردهاند.
در اطلاعیهای که این وزارتخانه در مورد سامانه جایگزین منتشر کرد هم علت را توضیح نداده و تنها گفتهاند: «با عنایت به بروز اختلال فنی در سامانه قدیمی «روابط کار» به منظور تسریع در خدمترسانی به جامعه محترم کارگری و کارفرمایی، سامانه جایگزین به نشانی srk.mcls.gov.ir در دسترس عموم قرار دارد.»
در جریان پرسوجو از مراجعان به اداره کار متوجه شدم بسیاری از آنها مجبور شدهاند مدارک را به شکل دستی بین اداره کار و شعب تأمین اجتماعی جابهجا کنند. در فرایند شکایتهای کارگری و کارفرمایی، ارتباط این دو نهاد ضروری است. به عنوان مثال اگر اگر کارفرما در مدتی که کارگر برای او کار میکرده، بیمه رد نکرده باشد، پس از اینکه اداره کار، رابطه کاری او را اثبات کرد، باید رأی صادرشده را به همراه مدارک مورد نیاز به سازمان تامین اجتماعی اطلاع بدهد تا بیمه ثبت شود. پیش از این، اطلاع رأی به تامین اجتماعی از طریق سامانه انجام میشد اما اکنون با دستی و کاغذی شدن این بخش، هم تامین اجتماعی گله دارد و هم مصیبت کارگر و کارفرما بیشتر شده است.
به یک شعبه تأمین اجتماعی در نزدیکی همان اداره کار مراجعه کردم. یکی از مسئولان شعبه دل پری دارد و توضیح میدهد: «برگشتهایم به دهه هشتاد. از اواخر دیماه که به نظر سامانه وزارت کار هک شد، دسترسی ما هم به آن از بین رفت. از آن زمان کارمان صد برابر شده است. هرکس از ما پیگیر پروندهاش میشود میگوییم باید دوباره بروی اداره کار و مدارک کاغذی را بیاوری چون ما هم به پروندههای قبلی دسترسی نداریم.»
انتقال دستی پروندهها اما هزار و یک دردسر جدید ایجاد کرده است. این مسئول شعبه تامین اجتماعی ادامه میدهد: «همین پروندهها را هم به شکل درستی برایمان نمیفرستند. علت قراردادها را ذکر نمیکنند، اطلاعات پروندهها را کامل ضمیمه نمیکنند. هم به ما و هم به بیمهشدهها میگویند به دادخواستها اولیه دسترسی ندارند، برای همین آنها را نمیفرستند.»
او میگوید اگر کسی شانس بیاورد شعبه اداره کارش به تامین اجتماعی نزدیک است، در غیر این صورت مجبور است بارها مسافتهای زیاد بین اداره کار و شعبه تأمین اجتماعی را طی کند. کاری که قبلا در عرض چند ثانیه و با چند کلیک انجام میشد، حالا نیاز به صرف ساعتها، بلکه روزها زمان دارد.
تأمین اجتماعی حتی به سامانه جدیدی که پروندههای قبلی در آن نیست دسترسی ندارد. مسئول تامین اجتماعی میگوید: «مثل اینکه قرار است پروندهها از ۱۵ آذر به بعد در سامانه جدید ثبت بشود اما ما به این سامانه جدید هم دسترسی نداریم. گفتهاند قرار است بهزودی در این سامانه تعریف شویم. البته من از بیمهشدهها شنیدهام و اطلاعات دقیقی در این مورد به ما نیز داده نشده است.»
«فرشاد اسماعیلی»، وکیل حوزه روابط کار و فعال کارگری، در گفتوگو با دیجیاتو در مورد تاثیری که قطع سامانه روابط کار روی چند ده هزار کارگر و کارفرما گذاشته است توضیح میدهد: «ثبت دادخواست، پیگیری، اجرا، ابلاغ، بارگذاری مدارک، نظریه کارشناسی و همه بخشهای فرایند شکایت در اداره کار از طریق سامانه انجام میشد. زمانی که سامانه از دسترس خارج شد تصور بر هک بود اما به شکل رسمی اعلام نکردند. چون خود شعب وزارت کار، نه به پروندهها و نه حتی به شماره پروندهها دسترسی ندارند. در این شرایط حقوق کارگران زیادی در حال ضایع شدن است.»
او ادامه میدهد: «اکثر پروندهها اینطور است که رای صادر شده و شخص میخواهد ببینید قطعی شده است یا نه. وقتی افراد به ادارات کار مراجعه میکنند میگویند ما نمیدانیم مدت اعتراض گذشته است یا نه. اگر رای را داری باید یک نسخه از آن بیاوری تا دوباره به کارفرما ابلاغ شود. این دفعه فرصت اعتراض از نو تنظیم میشود. در این صورت ممکن است رایی که قطعی شده بود به مسیر دیگری کشیده شود. از سویی هر اداره کاری هم به یک شیوه خاص عمل میکند و شیوهنامه مشخصی وجود ندارد.»
اسماعیلی در مورد مبهم بودن علت این وضعیت میگوید: «تا الان هیچکس اعلام نکرده علت چیست. ادارات کار مرجع تظلمخواهی دههاهزار نفر در سراسر کشور است اما کسی توضیحی نمیدهد. بیشتر حق و حقوق کارگرها تضییع میشود ولی کارفرما هم ضرر میکنند. ممکن است در پروندهای علیه کارفرما شکایت شده باشد اما الان با از بین رفتن پروندهها، پرونده از ابتدا جاری میشود و این بار احتمال دارد اتفاق جدیدی بیفتد.»
این حقوقدان اضافه میکند: «مشخص نیست مسئولیت خسارت بر عهده چه کسی است. اگر هک شده است باید پرسید چرا بکاپ نداشتید؟ اگر مشکل فنی است باید پرسید چرا سامانه به کلی از بین رفته است؟»
دیجیاتو همچنان برای انعکاس توضیحات وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی در مورد مشکل پیش آمده آمادگی دارد.
*عکس شاخص تزئینی است.
