تصور کنید یک میمون پشت میز نشسته است و در ذهنش تخیل میکند که به یک مهمانی دعوت شده و در آنجا دارد چای میخورد. شبیه به صحنهای از کارتونهای دیزنی است، اما آنچه تصور کردید یک واقعیتی علمی است. پژوهشگران دانشگاه جانز هاپکینز ثابت کردند که میمونهای بزرگ میتوانند از تخیل خود استفاده کنند و مانند کودکان نوع بشر، دست به «نقشبازی» بزنند؛ این توانایی تا پیشازاین منحصر به انسان پنداشته میشد.
در یک سری آزمایشهای کنترلشده، پژوهشگران دانشگاه جانز هاپکینز با یک بونوبوی ۴۳ ساله به نام «کانزی» (Kanzi) وارد تعامل شدند. در یکی از آزمایشها، محققی روبهروی کانزی نشست و وانمود کرد که از یک پارچ خالی، آبمیوه درون دو فنجان خالی میریزد. سپس وانمود کرد که آبمیوه یکی از فنجانها را دور میریزد و با اشاره از کانزی پرسید: «آبمیوه در کدام لیوان است؟»
کانزی در اکثر مواقع به درستی به فنجانی اشاره کرد که هنوز حاوی آبمیوه خیالی بود؛ حتی زمانی که جای فنجانها عوض میشد. «آمالیا باستوس»، یکی از نویسندگان این پژوهش، میگوید: «اینکه میمونها میتوانند در ذهن خود چیزهایی را تصور کنند که وجود خارجی ندارند، بسیار تکاندهنده و هیجانانگیز است.»
پیشازاین تصور میشد که تخیل یک ویژگی منحصربهفرد انسانی است که ما را از سایر موجودات متمایز میکند. اما «کریستوفر کروپنی» (Christopher Krupenye)، استاد دانشگاه جانز هاپکینز، معتقد است که این کشف بازی را عوض میکند. این توانایی نشان میدهد که ذهن حیوانات محدود به «اینجا و اکنون» نیست و آنها پتانسیل شناختی برای درک اشیای ناموجود دارند. این یعنی زندگی ذهنی آنها بسیار غنیتر از چیزی است که ما تصور میکردیم.
اگرچه پیشازاین مشاهده شده بود که شامپانزههای ماده جوان در طبیعت با چوبها مثل عروسک بازی میکنند یا شامپانزههای در قفس بلوکهای خیالی را روی زمین میکشند، اما هیچگاه آزمایشی دقیق برای اثبات آن وجود نداشت. این مطالعه با طراحی محیطی مشابه مهمانی چای کودکان (که از ۲ سالگی قادر به انجام آن هستند) توانست این ظرفیت پنهان را در یک محیط آزمایشگاهی اثبات کند.
پژوهشگران امیدوارند در آینده بررسی کنند که آیا این حیوانات توانایی تفکر درباره آینده یا ذهنخوانی (درک آنچه در ذهن دیگران میگذرد) را نیز دارند یا خیر. کانزی نشان داد که حیوانات صرفاً ماشینهایی زنده که در زمان حال گیر کردهاند نیستند، بلکه دارای ذهنهایی زیبا و پیچیدهاند.
یافتههای این پژوهش در ژورنال Science منتشر شده است.
