خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زهرا اسکندری: در روزهای حساس پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، همافران نیروی هوایی ارتش شاهنشاهی نقشی تعیینکننده در تحولات سیاسی و اجتماعی کشور ایفا کردند. مهمترین اقدام آنان، باز کردن درهای انبارهای سلاح به روی مردم بود؛ حرکتی جسورانه که نه تنها مردم را قادر ساخت تا در برابر گارد شاهنشاهی مقاومت کنند، بلکه توان عملیاتی جنبش مردمی را نیز به شکل چشمگیری افزایش داد.
این اقدام همافران، نقطه عطفی در تاریخ انقلاب محسوب میشود. با دستیابی مردم به سلاح، تظاهرات و شورشها در پایگاههای نظامی تهران، همدان، مشهد و دیگر شهرها شکل عملی به خود گرفت و انگیزه مردم برای پیوستن به انقلاب دوچندان شد. خاطرات مهدی نوروزی، یکی از همافران، نشان میدهد که این اقدامات نه تنها جنبه نظامی داشت بلکه انگیزه روحی و روانی مردم را نیز تقویت میکرد و به آنها اعتماد به نفس میبخشید.
نوروزی که ۱۷ ماه برای آموزشهای نظامی به انگلستان اعزام شده بود، پس از بازگشت و درک ماهیت دروغین تبلیغات رژیم، با مواجهه با اندیشههای دکتر علی شریعتی مسیر فعالیتهای انقلابی خود را آغاز کرد. او در خاطراتش بیان میکند که حضور همافران با لباس رسمی در مدرسه علوی، اولین قدم برای حمایت رسمی از بدنه انقلاب بود، در شرایطی که بدنه ساواک، اطلاعات وقت و دادگستری ارتش تحت نظارت شدید، کوچکترین اقدام حمایتی را به شدت سرکوب میکردند.
شعاری که به حقیقت پیوست
با فرار شاه و خروج سران رژیم از کشور، شرایط برای پیروزی انقلاب فراهم شد و همافران رسماً به صف مردم پیوستند. این پیوستن، نماد اتحاد واقعی نیروهای نظامی و مردم علیه رژیم پهلوی بود. همبستگی همافران با مردم در تظاهرات و اعتصابات نظامی موجب تقویت جنبش انقلاب اسلامی شد.
شعارهایی چون: «به فرمان خمینی، نظامیان ملی؛ از طاغوت گسستیم، به ملت پیوستیم» از سوی نیروهای نظامی همافر سر داده شد و انتشار اخبار پیوستن روزافزون نظامیان به صف مردم، قوت قلب و آمادگی برای حمایت از انقلاب را افزایش داد.
روزنامه اطلاعات در صفحه اول خود در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۵۷ نوشت: «تماس با فرماندهان نظامی برای آزادی همافران». این گزارش به درخواست خانوادههای درجهداران و افسران نیروی هوایی اشاره داشت که خواستار آزادی زندانیان خود شده بودند. همزمان جامعه روحانیت تهران در بیانیهای مردم را دعوت کرد تا در راهپیمایی روز پنجشنبه ۱۹ بهمن از دولت موقت مهندس مهدی بازرگان حمایت کنند.
لحظهای که تاریخ رقم خورد
روز پنجشنبه ۱۹ بهمن، تظاهرات میلیونی مردم و حضور همافران در کنار امام خمینی، صحنهای ماندگار در تاریخ انقلاب خلق کرد. همافران با انجام احترام نظامی و قرائت قطعنامهای تاریخی، بیعت خود را با رهبری انقلاب اعلام کردند. عکسهای منتشر شده در روزنامه کیهان، نظامیان را در حالت خبردار و در کنار امام نشان میداد؛ تصاویری که به سرعت در سراسر کشور پخش شد و هیجان و شور مردم را دوچندان کرد.
این بیعت تاریخی، قدرت و توان هرگونه مقابله با انقلاب را از دشمنان گرفت و محبوبیت نیروی هوایی در میان مردم را افزایش داد. حضور همافران و مردم در خیابانها و قرائت قطعنامه هفتبندی، به همبستگی ملی عمق بخشید و نشان داد که انقلاب، محصول همکاری مردم و نیروهای نظامی وفادار است.
بیعت همافران، نشاندهنده قدرت ایمان و اراده بود؛ نیرویی که تحلیلگران مادی قادر به درک آن نبودند و توانست سرنوشت انقلاب را در مدت کوتاهی رقم زند.
غفلت رژیم و ظهور شجاعت
در همان روزها، رژیم پهلوی در حال طراحی کودتایی مشابه ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بود و جلساتی با ژنرالهای آمریکایی در ایران از جمله ژنرال هایزر برگزار کرده بود. اما همافران با حرکت الهی خود، تمامی محاسبات رژیم را نقش بر آب کردند. دست بیعت به سوی امام، از قلب نیروی هوایی جرقه پیروزی را زد و زمینه فتح ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ فراهم شد.
بختیار دستور تیراندازی به مردم صادر کرد، اما همافران و مردم در خیابانها با حضور پرشور خود، جلوهای تاریخی از شجاعت و ایستادگی خلق کردند. امام خمینی در این دیدار خطاب به همافران فرمودند: «همانطور که گفتید تا حالا در اطاعت طاغوت بودید، حال به قرآن پیوستید. قرآن حافظ شماست. امیدوارم با کمک شما بتوانیم در اینجا حکومت اسلامی را برقرار کنیم.»
سند محرمانه؛ وحشت رژیم پهلوی
سندی محرمانه از نهادهای امنیتی رژیم پهلوی نشان میدهد که مقامات در انتظار روز ۱۹ بهمن، از فعالیت گروههای مسلح و احتمال اشغال وزارتخانهها به شدت نگران بودند. این سند توضیح میدهد که گروههای مارکسیست مانند چریکهای فدایی خلق و سازمان مجاهدین خلق قصد داشتند دانشگاه تهران و مسیرهای منتهی به موسسات دولتی را محل تجمع خود کنند و احتمالا مسلحانه وارد عمل شوند.
اظهارات دکتر ابراهیم یزدی، از نزدیکان آیتالله خمینی، درباره امکان اشغال وزارتخانهها، بر نگرانیهای رژیم افزود. با این حال، همافران و مردم نشان دادند که قدرت ایمان و اراده میتواند هر تهدیدی را خنثی کند و مسیر پیروزی را تضمین نماید.
متن این سند بدین شرح است: «به دعوت جامعه روحانیت تهران و سایر گروههای طرفدارآیتالله خمینی، به منظور پشتیبانی از به اصطلاح انتصاب آقای مهندس بازرگان به سمت نخستوزیری از جانب آیتالله، قرار است از ساعت ۰۹:۰۰ روز ۵۷/۱۱/۱۹ راهپیماییهایی در سطح شهر تهران صورت پذیرد. همزمان با این دعوت، گروه تروریست - مارکسیست چریکهای به اصطلاح فدایی خلق نیز برای بزرگداشت سالگرد واقعه سیاهکل (بنیانگذاران این گروه در سال ۴۹ با حمله به پاسگاه ژاندارمری سیاهکل اعلام موجودیت نموده و این و اقدام در حقیقت سرآغاز فعالیتهای مسلحانه گروههای برانداز در ایران بوده است.) در تدارک اجتماع و گردهمآیی در روز ۵۷/۱۱/۱۹ میباشد و در اطلاعیههایی که به همین منظور منتشر نموده، دانشگاه تهران را محل این تجمع معین کرده است. گزارشاتی نیز واصل شده که در تظاهرات روز ۵۷/۱۱/۱۹ چندین هزار نفر از تظاهرکنندگان که به احتمال زیاد از اعضای گروههای فدایی خلق و مجاهدین میباشند، مسلحانه در راهپیمایی شرکت نموده و در مسیرهایی که بعدا معین خواهند نمود به موسسات دولتی حملهور خواهند گردید. مسائل فوق واظهارات اخیر دکتر ابراهیم یزدی از نزدیکان آیتالله خمینی درباره اینکه طرحهایی برای اشغال ساختمان وزارتخانهها از جانب وزیران به اصطلاح دولت آقای بازرگان تحت بررسی دارند، موضوع راهپیمایی روز پنجشنبه را حساسیت ویژهای میبخشد، و بخصوص اینکه اکثر مفسرین رویدادهای ایران، هفته جاری را که آخرین ساعات آن با راهپیمایی مزبور سپری خواهد گشت، هفته سرنوشتساز تلقی نمودهاند.»
تظاهرات میلیونی؛ قدرت بیبدیل ملت
در روز ۱۹ بهمن، تظاهرات میلیونی مردم در حمایت از نخستوزیر موقت مهندس بازرگان در تهران و بیش از ۳۰ شهر کشور برگزار شد. شعارهایی مانند: «خمینی خمینی تویی مجری قرآن، بازرگان بازرگان نخستوزیر ایران» و «درود بر خمینی، سلام بر بازرگان» از سوی مردم سر داده شد و قطعنامه هفتبندی قرائت گردید که در آن از نیروهای نظامی و انتظامی خواسته شده بود تا مراتب اطاعت خود را از دولت موقت اعلام کنند. این حضور گسترده، قدرت ملت و انسجام مردم و نیروهای نظامی را به نمایش گذاشت و نشان داد که انقلاب، محصول همبستگی مردمی و وفاداری نیروهای نظامی است
با وجود سرعت گرفتن روند رو به رشد انقلاب اسلامی، هنوز صحبت از احتمال کودتا در مصاحبهها و رادیوهای بیگانه به گوش میخورد. عظمت و گستردگی راهپیمایی ملت ایران در روز پنجشنبه ۱۹ بهمن ۱۳۵۷ در حمایت از دولت موقت انچنان هیجانآور بود که سیاستمداران و مفسران سیاسی و خبری داخل و خارج کشور را به تعجب و حیرت واداشته بود. تفسیرهای سیاسی و تحلیلهای خبری حکایت از آن داشت که مردم ایران به دولت بازرگان رای اعتماد دادند. ولی انچه که در اینجا تعجب همه را بر انگیخت عکسی بود که روزنامه کیهان به چاپ رساند و متعلق به نظامیان بود که در برابر امام خمینی به حالت خبردار ایستاده بودند. عکس به حالت حفظ جنبههای امنیتی از پشت سر گرفته شده بود و در گوشه عکس نوشته شده بود: «هزاران نظامی امروز برابر امام رژه رفتند».
این تصاویر به سرعت در سراسر کشور پخش شد و مردم را به وجد آورد. رژیم شاهنشاهی همچنان در تلاش بود تا این تصاویر را جعلی اعلام کند اما حقیقت و واقعیت انقلاب به وضوح نمایان بود و رژیم دیگر توان مقابله با آن را نداشت. در این روز همافران در برابر امام خمینی با انجام احترام نظامی، قطعنامه نظامیان را قرائت کردند و با ایشان بیعت کردند. مردم در سراسر کشور به راهپیمایی پرداختند تا از کارکنان نیروی هوایی ارتش بابت بیعت با امام تشکر کنند.
بیطرفی ارتش؛ مصلحت کشور بر سیاست ارجح شد
فرماندهان ارتش و ستاد بزرگ ارتشتاران به این نتیجه رسیدند که بهتر است در رقابتهای سیاسی دخالت نکنند و منافع کشور را مقدم بر هر گونه جناحبندی قرار دهند. ارتشبد عباس قرهباغی، رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران، در ستاد مشترک دانشگاه پدافند ملی اظهار داشت: «باید سعی کنیم چون گذشته عملاً دخالتی در سیاست نداشته باشیم.»
همچنین شاپور بختیار در مصاحبه با خبرنگاران اعلام کرد: «در مقابل هیتلر، رضاشاه و شاه ایستادگی کردهام و در مقابل آیتالله خمینی و بازرگان نیز مقاومت خواهم کرد. اما در مقابل دولت موقت، هر نوع مذاکرهای را میپذیرم.»
همافران؛ نامی جاودانه در تاریخ انقلاب
پس از پیروزی انقلاب، همه مواد انقلابی که پیشتر به طور مخفیانه نگهداری میشد، علنی شد و در دسترس مردم قرار گرفت. کتابها، جزوات و قرآنها بر روی میزها و قفسهها قرار گرفت و نام همافران در تاریخ ماندگار شد. روز نوزده بهمن به نام «روز نیروی هوایی» ثبت شد و بیعت تاریخی همافران، نماد همبستگی ارتش و ملت در مسیر پیروزی انقلاب گردید.
حرکت همافران، از باز کردن انبارهای سلاح تا بیعت تاریخی با امام، عامل تعیینکنندهای در پیروزی انقلاب اسلامی بود. این اقدامات نشان داد که همبستگی میان نیروهای نظامی و مردم میتواند در برابر هر تهدیدی ایستادگی کند و سرنوشت یک ملت را رقم بزند.
جنبش همافران ارتش شاهنشاهی، از آغاز حرکتهای مخفیانه تا بیعت رسمی با امام، نمونهای بینظیر از شجاعت، وفاداری به وطن و اعتقاد به انقلاب بود. حرکت آنها در کنار مردم، توانست محاسبات رژیم را بر هم زند و زمینه تحقق آرزوی ملت برای آزادی، استقلال و حکومت اسلامی را فراهم کند. این دستاورد تاریخی، حاصل اتحاد مردم و نیروی هوایی بود و الگویی ماندگار در تاریخ ایران باقی گذاشت.
منبع:
_ «آبی آتشین» / دانیال قاسمیپور/ انتشارات شهید کاظمی
_ «همافر» / مهدی نوروزی/ انتشارات سوره مهر
