به گزارش همشهری آنلاین، به نقل از فرادید: در ناحیهی شهر توس در تاجیکستان، بیش از ۱۵۰ سکهی مسی متعلق به سدهی نخست میلادی از زیر خاک بیرون آمده که مدرک نادری از مرحلهی شکلگیری حکومت «کوشانیان» در آسیای مرکزی به دست میدهد.
این کشف در اوایل سال ۲۰۲۶، پس از انتقال گنجینه به مالکیت دولتی، از سوی آکادمی ملی علوم تاجیکستان اعلام شد. به گفتهی مقامها، سکهها به طور تصادفی و در جریان کارهای همیشگی کشاورزی توسط یکی از ساکنان محلی پیدا شدهاند. در زیر خاک، یک ظرف کوچک سفالی قرار داشته که پر از سکههای مسیِ بهشدت اکسیدشده بوده؛ سکههایی که نزدیک به دو هزار سال دستنخورده باقی مانده بودند.
پس از گزارش کشف، متخصصان برای مستندسازی موقعیت و تأمین امنیت این کشف به شهر توس اعزام شدند. سپس گنجینه برای مطالعه، حفاظت و نگهداری بلندمدت به آکادمی منتقل شد.
سکههای منسوب به شاه کوشانی، ویما تکتو
اهمیت سکهشناختی این گنجینه بهسرعت آشکار شد. پروفسور عبدوالی شریفزاده، از برجستهترین سکهشناسان تاجیکستان، هنگام ارائهی سکهها به خبرنگاران توضیح داد که بیشتر آنها در دوران پادشاهی «ویما تکتو» ضرب شدهاند.
ویما تکتو که بیشتر زیر سایهی جانشینش، «کانیشکای یکم» قرار میگیرد، در دورهی مهمِ گذار در تاریخ کوشانها حکومت میکرد؛ شاید در اواخر سدهی نخست میلادی. فرمانروایی او با تثبیت قدرت کوشانیان پس از گسترش قبایل یوئهژی به باختر و شمال هند همراه بود. سکههای منسوب به ویما تکتو برای تاریخپژوهان ارزش ویژهای دارند، زیرا به روشن کردن گاهشماری اولیهی کوشان، اقتدار سیاسی و سیاست پولی آنها کمک میکنند.
سکههای شهر توس با وجود خوردگی، ویژگیهای تشخیصی خود از جمله شمایلنگاری، کتیبهها و استانداردهای وزنی را حفظ کردهاند و همین مورد آنها را بیشک در همین مرحلهی آغازینِ امپراتوری جای میدهد. حضور این سکهها در جنوب تاجیکستان گواه نقش این منطقه بهعنوان ناحیهای فعال از دید اقتصادی و اداری در جهان کوشانی است.
آغاز مرمت و مطالعات علمی
کارهای حفاظتی در حال حاضر توسط رستم برخانوف و منوچهر رحمانوف، مرمتگران بنیاد تاریخ، باستانشناسی و مردمنگاریِ وابسته به آکادمی انجام میشود. این فرایند شامل پاکسازی دقیق، پایدارسازی سطوح مسی و مستندسازی هر نمونه پیش از تحلیلهای بعدی میشود.
پس از مرمت، انتظار میرود سکهها دادههایی دربارهی شیوههای ضرب، الگوهای گردش پول و شبکههای بازرگانی منطقهای فراهم کنند. ارزیابیهای اولیه حاکی از آنست که گنجینه آگاهانه دفن شده، شاید در دورهای از بیثباتی یا ناآرامی محلی.
پادشاهی کوشان و ابرقدرتِ فراموششدهی آسیای مرکزی
امپراتوری «کوشان» یکی از قدرتهای بزرگ دنیای باستان بود که قلمروی آن ازبکستان و تاجیکستان امروزی تا افغانستان و اعماق شمال هند را دربر میگرفت. کوشانیان که در قلب جادهی ابریشم قرار داشتند، تجارت دوربرد میان روم، اشکانیان، چین و جنوب آسیا را آسان میکردند.
در دوران فرمانروایانی چون «ویما تکتو»، این امپراتوری نظام پولی پیشرفتهای را شکل داد که آمیزهای از تصویرپردازی هلنیستی، نمادهای دینی ایرانی و ایدئولوژی امپراتوری بود. سکههای مسی مانند آنچه در شهر توس یافت شده، نقش حیاتی در مبادلات روزمره، مالیاتستانی و تدارکات نظامی ایفا میکردند.
این کشف بار دیگر بر اهمیت تاجیکستان در چارچوب این امپراتوری فرامنطقهای تأکید میکند و به پژوهشگران یادآور میشود که آسیای مرکزی تنها گذرگاهی میان تمدنها نبود، بلکه کانونی پویا از زندگی سیاسی و اقتصادی بهشمار میرفت.
