راهنمای کامل مراقبت بعد از تعویض مفصل لگن؛ چطور سریع‌تر خوب شوید؟

استراحت کافی در روزهای اول پس از جراحی به ترمیم بافت‌ها کمک می‌کند

تعویض مفصل ران (Total Hip Arthroplasty یا THA) یکی از موفق‌ترین جراحی‌های ارتوپدی است که برای کاهش درد شدید ناشی از آرتریت پیشرفته، شکستگی‌های پیچیده یا آسیب‌های مفصلی انجام می‌شود. با رعایت دقیق مراقبت‌های پس از عمل، اکثر بیماران در عرض ۳ تا ۶ ماه به فعالیت‌های روزمره بازمی‌گردند و ایمپلنت مدرن معمولاً ۲۰ تا ۳۰ سال دوام می‌آورد. در این مطلب از بیتوته شما را با مراقبت های بعد از عمل تعویض مفصل ران آشنا می کنیم.

استفاده از واکر یا عصا در راه رفتن به کاهش فشار روی مفصل کمک می‌کند

مراقبت‌های اولیه در بیمارستان (روزهای اول پس از جراحی) 

• کنترل درد و تورم: درد متوسط تا شدید در روزهای اول طبیعی است. مسکن‌های تجویزی مصرف کنید. کمپرس یخ (۱۵–۲۰ دقیقه، چند بار در روز) و بالا نگه داشتن پا بالاتر از سطح قلب (با بالش زیر ساق یا مچ، نه زیر زانو) تورم را کاهش می‌دهد.

• پیشگیری از لخته خون: جوراب ضدآمبولی (واریس) بپوشید، داروهای ضد انعقاد (هپارین یا آسپیرین) مصرف کنید و تمرینات مچ پا انجام دهید.

• فیزیوتراپی زودرس: از روز اول یا دوم، حرکت در تخت، نشستن روی صندلی و راه رفتن با واکر یا عصا شروع می‌شود.

• مراقبت از زخم: زخم را خشک و تمیز نگه دارید. درن (لوله تخلیه) معمولاً ۴۸ ساعت بعد برداشته می‌شود.

• بستری: معمولاً ۲–۵ روز.

احتیاط‌های اصلی، برای جلوگیری از دررفتگی مفصل

این احتیاط‌ها معمولاً ۶–۱۲ هفته (بسته به رویکرد جراحی: خلفی یا قدامی) رعایت می‌شوند:

• خم نشدن بیش از ۹۰ درجه (زانو بالاتر از لگن نیاید).

• روی هم انداختن پاها ممنوع.

• چرخش داخلی پا (به داخل چرخاندن) ممنوع.

• بالش سه‌گوش بین پاها هنگام خواب یا استراحت قرار دهید.

استفاده از بالش سه‌گوش بین پاها هنگام خواب

مراقبت‌های خانگی بعد از عمل تعویض مفصل ران

• خواب: به پشت بخوابید، بالش بین زانوها و زیر زانوها بگذارید. پس از چند هفته با اجازه پزشک به پهلو بخوابید (بالش بین زانوها). از خوابیدن روی شکم تا چند ماه پرهیز کنید.

• نشستن و برخاستن: از صندلی‌های بلند (نشیمنگاه بالاتر از زانو) استفاده کنید. صندلی توالت بلند (raised toilet seat) ضروری است. بیش از ۴۵ دقیقه ننشینید.

• حمام و دستشویی: صندلی حمام و دستگیره دیواری نصب کنید. از خم شدن یا نشستن در وان پرهیز کنید.

• لباس پوشیدن: کمک بگیرید؛ از خم شدن خودداری کنید. کفش بدون بند بپوشید.

• رانندگی: ۲–۴ هفته برای لگن چپ، تا ۱ ماه برای لگن راست (بدون مصرف مسکن مخدر).

• کار: شغل سبک ۲ هفته، سنگین ۶ هفته.

• فعالیت جنسی: وقتی آماده شدید (معمولاً پس از ۶ هفته)، نقش غیرفعال بگیرید و احتیاط‌ها را رعایت کنید.

• تغذیه: پروتئین بالا، ویتامین C و کلسیم، فیبر برای جلوگیری از یبوست، مایعات فراوان.

• داروها: مسکن، ضدالتهاب و ضد انعقاد را دقیق مصرف کنید. از آسپیرین یا ایبوپروفن بدون اجازه پزشک پرهیز کنید.

رعایت رژیم غذایی سالم به تقویت استخوان‌ها و عضلات کمک می‌کند

تغذیه پس از تعویض مفصل ران

تغذیه خوب به ترمیم زخم، تقویت استخوان، کاهش التهاب، پیشگیری از یبوست و افزایش انرژی کمک می‌کند.

نکات اصلی

• وعده‌های کوچک و منظم بخورید (حتی اگر اشتها کم است).

• روزانه حداقل ۸ لیوان آب یا مایعات بنوشید.

• پروتئین زیاد مصرف کنید (برای ترمیم بافت و عضله).

• فیبر بالا برای جلوگیری از یبوست (میوه، سبزی، غلات کامل).

• کلسیم و ویتامین D برای استخوان اطراف ایمپلنت.

مواد غذایی مهم

• پروتئین: مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، ماست یونانی، حبوبات، پنیر کم‌چرب، آجیل.

• آهن + ویتامین C: گوشت قرمز کم‌چرب، عدس + پرتقال، کیوی، فلفل دلمه‌ای.

• کلسیم و ویتامین D: لبنیات کم‌چرب، سبزیجات برگ‌دار، ماهی چرب، نور خورشید.

• ضدالتهاب: زردچوبه، زنجبیل، توت‌ها، روغن زیتون، گردو.

چیزهایی که کمتر بخورید

• غذاهای چرب و سرخ‌شده

• شیرینی و شکر زیاد

• فست‌فود و غذاهای فرآوری‌شده

فیزیوتراپی و تمرینات بعد از عمل تعویض مفصل ران

فیزیوتراپی کلیدی است و باید روزانه ۲۰–۳۰ دقیقه یا ۲–۳ بار انجام شود. تمرینات اولیه در بیمارستان شروع می‌شود.

تمرینات اولیه (درازکش – بلافاصله پس از جراحی):

• چرخش مچ پا (Ankle Pumps): ۱۰ بار هر جهت، چند بار در روز.

• خم کردن زانو روی تخت (Heel Slide).

• انقباض باسن و چهارسر ران.

• بالا بردن پای صاف (Straight Leg Raise).

انجام تمرین‌های فیزیوتراپی به بازگشت حرکت طبیعی مفصل کمک می‌کند

تمرینات ایستاده (پس از اجازه پزشک):

• بالا آوردن زانو، دور کردن لگن، کشش به عقب.

• پیاده‌روی با واکر/عصا.

• بالا/پایین رفتن از پله: ابتدا با پای سالم بالا، با پای عمل‌شده پایین.

تمرینات پیشرفته‌تر پس از ۴–۶ هفته تحت نظر فیزیوتراپیست.

زمان‌بندی بهبودی (Timeline)

بهبودی فردی متفاوت است، اما متوسط:

• هفته ۱–۲: استراحت، راه رفتن با کمک، کاهش تورم.

• هفته ۳–۶: کاهش درد به ۱–۲/۱۰، رانندگی/کار سبک ممکن.

• هفته ۱۰–۱۲: بیشتر فعالیت‌های روزمره.

• ۳–۶ ماه: فعالیت‌های عادی، ورزش کم‌فشار (شنا، دوچرخه).

• ۶–۱۲ ماه: بهبودی کامل، درد حداقل.

علائم خطر فوری به پزشک مراجعه کنید

• تب، ترشح چرکی یا بدبو از زخم.

• درد شدید ناگهانی، تورم/قرمزی زیاد.

• تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه خونی (لخته ریه).

• تورم/درد ساق پا (لخته وریدی).

• دررفتگی (درد شدید، ناتوانی در حرکت).

نکات بلندمدت 

• وزن سالم نگه دارید تا فشار روی ایمپلنت کم شود.

• فعالیت‌های پرضربه (دویدن، پریدن) محدود کنید.

• قبل از کارهای دندانپزشکی یا جراحی دیگر، به پزشک اطلاع دهید (احتمال آنتی‌بیوتیک پیشگیری).

• پیگیری منظم (۲ هفته، ۶ هفته، ۳ ماه، ۶ ماه، سپس سالانه).

با رعایت این مراقبت‌ها و همکاری نزدیک با جراح و فیزیوتراپیست، موفقیت جراحی بسیار بالاست. اگر سؤال خاصی دارید، حتماً با تیم پزشکی خود مشورت کنید. 

مراجعه منظم به پزشک برای پیگیری روند درمان ضروری است

سوالات متداول 

1. چه مدت بعد از عمل می‌توانم راه بروم؟

معمولاً از روز اول یا دوم با کمک واکر یا عصا راه رفتن شروع می‌شود. راه رفتن مستقل ممکن است چند هفته طول بکشد (۴–۶ هفته با واکر/عصا).

2. تا کی باید از عصا یا واکر استفاده کنم؟

اغلب ۴ تا ۶ هفته (بسته به بهبودی و نظر پزشک). بعد از آن به عصای تک‌میله‌ای و سپس بدون کمک منتقل می‌شوید.

3. چه زمانی می‌توانم رانندگی کنم؟

برای لگن چپ: ۲–۴ هفته؛ برای لگن راست: تا ۴–۶ هفته (بدون مصرف مسکن مخدر و با تأیید پزشک). ابتدا در پارکینگ تمرین کنید.

4. خوابیدن به پهلو بعد از عمل مجاز است؟

در هفته‌های اول خیر (برای جلوگیری از دررفتگی). به پشت بخوابید با بالش بین زانوها. پس از ۴–۶ هفته با اجازه پزشک ممکن است.

5. درد بعد از عمل تا کی ادامه دارد؟

درد متوسط در هفته‌های اول طبیعی است و به تدریج کاهش می‌یابد. تا ۱۲ هفته معمولاً به سطح پایین (۱–۲ از ۱۰) می‌رسد.

6. تورم پا بعد از عمل چقدر طول می‌کشد؟

بیشترین تورم در ۷–۱۰ روز اول است. با بالا نگه داشتن پا، کمپرس یخ و جوراب واریس کاهش می‌یابد (ممکن است چند ماه کمی باقی بماند).

7. چه ورزش‌هایی مجاز است؟

پیاده‌روی، دوچرخه ثابت، شنا (پس از ترمیم زخم)، حرکات فیزیوتراپی. از ورزش‌های پرضربه (دویدن، پریدن) تا ۶ ماه یا بیشتر پرهیز کنید.

8. فعالیت جنسی چه زمانی مجاز است؟

وقتی آماده شدید (معمولاً پس از ۶ هفته). نقش غیرفعال بگیرید و احتیاط‌های هیپ (خم بیش از ۹۰ درجه، چرخش داخلی) را رعایت کنید.

9. چه مدت بعد از عمل می‌توانم به کار برگردم؟

شغل سبک (پشت میزی): ۲–۴ هفته؛ شغل سنگین: ۶ هفته یا بیشتر (با تأیید پزشک).

10. بالا و پایین رفتن از پله چطور است؟

ابتدا با نرده و کمک. با پای سالم بالا بروید و با پای عمل‌شده پایین بیایید (تا قدرت کافی پیدا کنید).

جمع‌بندی

مراقبت‌های بعد از عمل تعویض مفصل ران، کلید موفقیت جراحی و بازگشت سریع به زندگی عادی است. با رعایت دقیق احتیاط‌های هیپ (خم نشدن بیش از ۹۰ درجه، روی هم نینداختن پاها، عدم چرخش داخلی)، انجام منظم تمرینات فیزیوتراپی، تغذیه غنی از پروتئین، کلسیم، ویتامین C و فیبر، مصرف به‌موقع داروها، پیشگیری از لخته خون و یبوست، و توجه به علائم خطر (مانند تب، تورم شدید یا ترشح چرکی)، می‌توانید دوره نقاهت را ایمن و کوتاه‌تر سپری کنید. اکثر بیماران در عرض ۳ تا ۶ ماه به فعالیت‌های روزمره بازمی‌گردند و پروتز مدرن معمولاً ۲۰ تا ۳۰ سال دوام می‌آورد. همکاری نزدیک با جراح و فیزیوتراپیست، همراه با صبر و تعهد به برنامه مراقبتی، بهترین نتیجه را به همراه خواهد داشت.

گردآوری:بخش سلامت بیتوته